مدال‌آوران ایرانی المپیک؛ محمد نصیری

محمد نصیری
Image caption محمد نصیری با قهرمانی در المپیک 1968 مکزیکوسیتی، نخستین مدال المپیک ایران در وزنه‌برداری را کسب کرد

اگر "ننه بیگم" معلم قرآن مکتبخانه، اولین مربی کشتی امامعلی حبیبی بود، "خانوم بهار" معلم پرورشگاه کودکان بی سرپرست را هم نخستین مربی محمد نصیری دانسته‌اند.

نصیری اولین وزنه بردار ایرانی است که قهرمان المپیک شد. او تنها وزنه بردار ایرانی است که در چهار دوره از رقابت‌های المپیک حضور داشته و در سه دوره اش مدال گرفته. نصیری ۱۸ بار هم رکوردهای جهانی جدیدی را به ثبت رساند.

نصیری که اکنون در آستانه برگزاری المپیک لندن ۶۷ ساله شده، در محله‌ صابونپزخانه به دنیا آمد اما والدینش به دلیل ناتوانی مالی او را به پرورشگاه امین‌آباد سپردند.

خانم بهار اولین نفری بود که با پی بردن به استعداد کودک ریزجثه و نیرومند، برایش میله‌ای فراهم کرد تا با آن وزنه بزند. بعد اسمش را در باشگاه نوشت.

امانوئل پادگرنی وزنه‌برداری را به ایران آورده بود و رکوفسکی لهستانی نیز از نگاه نصیری، شیوه‌های نوین وزنه زدن را به ورزشکاران ایرانی می‌آموخت.

نصیری در سال ۱۳۴۱ در هفده سالگی با کسب مقام سوم تهران در دسته مگس وزن چهره شد. سپس دو سال متوالی به مقام قهرمانی ایران رسید تا مجوز حضور در المپیک توکیو را دریافت کند.

نصیری در المپیک ۱۹۶۴، بین ۲۴ شرکت کننده جوانترین وزنه بردار این دسته بود و پانزدهم شد.

دو سال بعد از المپیک، در رقابت های جهانی ۱۹۶۶ به میزبانی برلین شرقی روی سکوی سوم جهان ایستاد. هرچه زمان المپیک بعدی نزدیک‌تر می شد، آمادگی او نیز افزایش پیدا می‌کرد.

همان سال در بازی‌های آسیایی باز هم رکورد خود را افزایش داد تا قهرمان دسته خروس وزن شود.

محمد نصیری بعد از انقلاب از جمله ورزشکارانی بود که در نخستین دیدار آیت‌الله خمینی با ورزشکاران حضور داشت؛ ملاقاتی در قم که برخلاف انتظار، پر از سوء تفاهم بود.

محمود نامجو اسطوره وزنه برداری ایران، در آن دیدار با انتقاد از نواخته شدن سرود ملی دوران شاهنشاهی در میادین ورزشی خارج از کشور، در پیشنهادی که گمان می‌کرد همدلانه است، خواستار ساخته شدن سرودی جدید شد.

اما آیت‌الله خمینی تعبیر خوبی از این پیشنهاد نداشت و با عتاب پرسید: یعنی من باید سرود بسازم؟

زمانی هم که محمد نصیری خواست پیشنهاد نامجو را تکمیل کند، رهبر انقلاب اسلامی صحبتش را قطع کرد و با تعجب پرسید: شما هم ورزشکار هستی؟

نامجو گفت؛ بله ایشان آقای نصیری قهرمان المپیک هستن. خمینی که قانع نشده بود با لبخند پرسید: "پس چرا این قدر کوچولو هستی؟"

اما نصیری می‌گوید همان ملاقات و پخش تلویزیونی‌اش بسیار موثر بود. هواداران انقلاب که به خاطر اقبال دربار به او، تا دیروز در خیابان ها او را "طاغوتی" می‌نامیدند، دیگر به احترام می‌گذاشتند و به گرمی برخورد می‌کردند.

برخورد نظام انقلابی با نصیری اما دچار همان سوء تفاهم دیدار با آیت الله خمینی بود. در سالن‌ها به او میدان نمی‌دادند. نام ورزشگاه نصیری را تغییر دادند و حقوق و مزایای قهرمانی‌اش را هم قطع کردند.

Image caption محمد نصیری صاحب پنج مدال طلای جهانی و سه مدال پی در پی بازی‌های آسیایی است

نصیری که زمانی از مرسدس بنز آلمان گرفته تا آدامس خروس نشان ایران مورد توجه صاحبان ایرانی و جهانی کالا بود، پس از انقلاب مجبور شد سوئیچ اتومبیل اهدایی کارخانه مرسدس بنز را به بنیاد مستضعفان تحویل دهد. او برای گرفتن این اتومبیل گرانقیمت، در مونیخ در برنامه‌ای تبلیغاتی کنار واسیلی آلکسیف افسانه‌ای ایستاده بود.

محمد نصیری در سال ۱۹۸۸ برای معالجه دخترش که تصادف کرده بود از ایران خارج شد. یازده سال در اسپانیا زندگی کرد و سپس به کانادا رفت. وزیر ورزش کانادا در مراسمی به او دیپلم افتخار داد. جشنی ایرانی به افتخارش برپا شد که شکیلا در آن آواز خواند.

نصیری در سال ۲۰۰۷ به ایران بازگشت تا با عناوین مختلف از جمله مربی، مشاور و ناظر با فدراسیون وزنه برداری به ریاست بهرام افشارزاده همکاری کند.

ماجرای طلای المپیک

محمد نصیری در المپیک ۱۹۶۸ مکزیکوسیتی ایران را صاحب اولین مدال طلای وزنه برداری المپیک کرد. "خروس طلایی" ایران موفق شد سه رکورد جدید برای المپیک برپا کند که رکورد ۱۵۰ کیلوگرمی‌اش در دو ضرب تا المپیک مسکو دست نخورده باقی ماند.

دسته ۵۶ کیلوگرم وزنه‌برداری المپیک مکزیکوسیتی در سطحی بی‌نظیر برگزار شد. طوری که از جمع بیست شرکت کننده، هفت نفرشان در کوران رقابت از پا در آمدند و حذف شدند. حتی گنادی چتین رکورددار دنیا از دست یابی به مدال محروم ماند.

در این دسته ایمره فولدی، قهرمان سرشناس مجارستان با رکوردی برابر با نصیری، به علت سنگینی وزن، پشت سر قهرمان ایرانی قرار گرفت تا همانند المپیک قبلی به نقره برسد.

شاه ایران پیام تبریکی به دهکده بازی‌ها ارسال کرد: "خبر پیروزی شما مایه خرسندی من، شهبانو، و همه مردم ایران شد. این پیروزی را به شما و دیگر ورزشکاران ایران تبریک می‌گویم".

نصیری شش سال قبل در این باره در مصاحبه‌ با ایرج ادیب زاده، ورزشی نویس، گفت: "شاه از من در باره تمرین‌های پیش از المپیک و چگونگی شکستن رکودها پرسید. شعور و فهم ورزشی داشت. زمانی که در اردوی مسابقه‌های جهانی کوبا تمرین می‌کردیم سرزده به اردو آمد. وقتی به ‌او گفتند نصیری وزنش را کم کرده تا در وزنی پائین‌تر رقابت کند، از من پرسید: فکر نمی‌کنی سلامتی‌ات لطمه بخورد؟ گفتم می‌خواهم وقتی قهرمان جهان شدم، نخستین پرچم که بالا می رود، مال ایران باشد".

محمد نصیری که تخصصش در دوضرب بود، در المپیک ۱۹۷۲ نیز مدال گرفت و بعد از رقیب همیشگی اش ایمره فولدی نایب قهرمان شد. یعنی قهرمان و نایب قهرمان المپیک قبلی جای خود را با هم عوض کردند.

المپیک ۱۹۷۶ مونترال چهارمین و آخرین حضور المپیکی نصیری بود که با کسب مدال برنز به پایان رسید. این آخرین مدال وزنه برداری ایران در بازی های المپیک تا قبل از المپیک ۲۰۰۰ سیدنی بود.

قهرمانی نصیری در مکزیکوسیتی نیز تا المپیک ۲۰۰۰ و طلای حسین توکلی برای وزنه برداری ایران تکرار نشد.

سامسون ایرانی

Image caption محمد نصیری و عبدالله موحد در المپیک 1968 مکزیکوسیتی در وزنه‌برداری و کشتی آزاد دو مدال طلا برای ایران بدست آوردند

ورزشکاران به مرور زمان به اوزان بالاتر می‌روند اما نصیری در سال ۱۹۷۳ به یک وزن پایین تر رفت. نصیری در ورزشگاه چه‌گورا به وعده‌اش عمل کرد و در وزن نخست قهرمان جهان شد و رکوردهای جهانی را فرو ریخت.

پیش از آن، نصیری در رقابت‌های ۱۹۷۰ آمریکا در کلمبوس قهرمان جهان شده بود. سال بعدش در پرو نقره گرفت اما در مسابقات ۱۹۷۴ فیلیپین باز هم روی سکوی نخست جهان ایستاد.

وقتی برای رسیدن به سر وزن قانونی حتی موهایش را هم از ته تراشید، می‌گفتند کاکل طلایی خروس طلایی تراشیده شد. اما صدرالدین الهی در کیهان ورزشی به او لقب سامسون ایرانی را داد و در توضیح این لقب نوشت: "سامسون تا زمانی که موهای بلند داشت قدرتمند بود و موهایش را که زدند قدرتش از بین رفت. اما سامسون ایرانی وقتی که موهایش را زد، قدرتش بیشتر شد".

پیشکسوت همیشه خنده‌روی وزنه برداری ایران دارنده پنج مدال طلای جهانی است و از حیث مدال‌های جهانی، کارنامه‌اش از حسین رضازاده که چهار طلای جهانی دارد هم رنگین‌تر است.

نصیری سه مدال طلای پیاپی هم از بازی‌های آسیایی گرفته و از رقابت‌های قهرمانی آسیا نیز دو مدال طلا در صندوق سنگین مدال‌هایش دارد.

او از منتقدان رواج یافتن قرص و آمپول های غیر مجاز بین وزنه برداران ایرانی است و می‌گوید: دوپینگ ما نان و چای شیرین بود. بعد هم اگر پول داشتیم دیزی آبگوشت. در اردوها اگر خیلی لطف می‌کردند، چند تا قرص و ویتامین هم به ما می‌دادند.

نصیری نسبت به برابری زنان و مردان نیز دیدگاه مشخص و صریحی دارد.

وزنه‌برداری زنان در ایران غیر قانونی است اما نصیری از طرفداران پایه گذاری وزنه برداری دختران در ایران است. می گوید وقتی زنان می توانند فضانورد، سیاستمدار یا ارتشی باشند، چرا در وزنه برداری، کشتی و دیگر ورزش‌ها نتوانند فعالیت کنند؟

مطالب مرتبط