مدال‌آوران ایرانی المپیک؛ امیر رضا خادم

امیررضا خادم حق نشر عکس BBC World Service
Image caption امیررضا خادم در چهار المپیک‌ شرکت کرد و مجموعا دو مدال برنز بدست آورد

وقتی امیررضا خادم در فینال ۳۸ کیلوگرم نونهالان ایران مقابل مجتبی خدارحمی پیروز شد، خبرگان کشتی و استعدادیاب­‌های این رده سنی آینده‌ای درخشان را در طالع او دیدند، اما هیچ کس تصورش را هم نمی کرد که این بچه فقط پنج سال دیگر در المپیک به روی تشک خواهد رفت.

امیر در خیابان ایستگاه سراب مشهد متولد شد و در احمدآباد رشد کرد. الفبای این ورزش را همزمان زیر نظر پدرش و هوشنگ نوذری در خانه و باشگاه سعدآباد آموخت. پدری که خود در المپیک رم عضو تیم ملی بود و در سال ۱۹۶۲ نایب قهرمان جهان شده بود.

وقتی به مدرسه راهنمایی می‌رفت، جعفر موسوی در باشگاه کوه سنگی مربیگری می‌کرد و امیر مدتی زیر نظر او هم تمرین کرد.

در مسابقات آموزشگاه­های ایران به میزبانی زنجان دوباره با مجتبی خدارحمی روبرو شد اما این بار شکست خورد. مقابل فلاح نامی از فارس هم ضربه فنی شد تا به مقام پنجم برسد.

او درباره این رقابت­ها گفته است: "اولین بار بود که پدرم در مسابقات من حضور نداشت. اما وقتی برگشتیم مشهد برخلاف انتظارم ترشرویی نکرد و برخورد خوبی با من داشت."

سپس در فینال نوجوانان ایران مغلوب ابوالفضل نبئی از تهران شد و نقره گرفت. پای ثابت تمام مسابقات نوجوانان آموزشگاهی و کشوری بود. در سمنان طلای ۴۵ کیلو را گرفت و سال ۱۳۶۴ در ۵۵ کیلو با برتری مقابل سعید سیاری از مازندران، مجددا روی سکوی نخست نوجوانان ایران ایستاد.

اولین حضور رسمی اش در بزرگسالان شکست مقابل حمید غفوریان و عزیز صفوی بود. همان موقع مجله جوانان امروز که دو صفحه ورزشی داشت، عکسی از امیر و پدرش منتشر کرد و تیتر زد: "قهرمان جهان شگردهای خود را به فرزندش می آموزد."

امیر در انتخابی های جام تختی ۱۳۶۵ موفق ظاهر شد و با هفده سال سن رفت بندرعباس تا در ۶۲ کیلوگرم به مصاف نخبگان این وزن برود. او در این رقابت‌ها سه شکست را متحمل شد: مقابل محسن کاوه، اکبر فلاح و برای دومین بار از حمید غفوریان.

اما همانجا شمس الدین سیدعباسی به او گفت: "عیبی نداره پسرم، یه روزی قهرمان دنیا میشی."

امیر سپس در دبیرستان غفارزاده ثبت نام کرد. هفده سالش بود که همراه خانواده به پایتخت کوچ کرد.

المپیک ۱۹۸۸ سئول – هشتم

خادم در مصاحبه با مجله تخصصی کشتی گفته برای این که در المپیک سئول به عضویت تیم ملی در بیاید از موانع بسیاری عبور کرد. به زعم او نظر سرمربی وقت تیم ملی روی علی اکبرنژاد بود و نمی خواست دوبنده تیم ملی در آزمون مهم المپیک را به جوانی ۱۸ ساله و کم تجربه بسپارد.

Image caption امیررضا خادم پس از دوره قهرمانی وارد سیاست شد و نماینده مجلس شد

امیر در وزن ۶۸ کیلوگرم المپیک سئول مقابل نمایندگان سوریه و مصر به برتری با امتیاز عالی رسید. به یوکا رائوهالا از فنلاند ۸-۷ باخت و مقابل آرسن فادزائف از افسانه های دنیای کشتی ۱۲-۴ شکست خورد تا با عنوان هشتمی به کارش خاتمه دهد.

پس از المپیک در جام تختی با غلبه بر مصطفی میرعمادیان قهرمان شد. در مسابقات جهانی ۱۹۸۹ هم استحقاق کسب مدال را داشت. آنجا نمایندگان سوئد و کانادا، آکائیشی از ژاپن که در همین رقابت ها نقره گرفت، مونترو (کوبا) و نیکولای کاسابف بلغاری را شکست داد، اما شکستی نابهنگام مقابل هارون اوغلو از ترکیه، خادم ۱۹ ساله را به رده پنجم فرستاد.

زمستان همان سال در جام تختی به وزن ۷۴ کیلوگرم صعود کرد تا بالاتر از بهروز یاری ملی پوش این وزن، روی سکوی قهرمانی بایستد.

در مسابقات جهانی ۱۹۹۰ توکیو با غلبه بر راب کول آمریکایی و کلودیو تامادیانو از رومانی، همچنین شکستی خفیف مقابل رحمت صوفیادی از بلغارستان روی سکوی سوم ایستاد.

امیررضا خادم که در اوج دوران قهرمانی اش قرار داشت، در رقابت های قهرمانی آسیا ناباورانه مغلوب آنخ بایار از مغولستان شد. اما شش ماه بعد در بلغارستان توانست مدال طلای مسابقات جهانی را به گردن بیاویزد.

آنجا کریستوف والنچیک (لهستان)، فیلیپه گوسمن (مکزیک)، سرگئی کورسیت (لتونی) و سونوزاکی (ژاپن) را از پیش رو برداشت.

سپس با فتیله باراندازهای تماشایی از سد الکساندر لیپولد آلمانی گذشت. یانوش ناگی از مجارستان را هم در نیمه نهایی تسلیم کرد تا پا به فینال بگذارد. جایی که کنی ماندی امریکایی را شکست داد تا روی سکوی نخست جهان آرام بگیرد.

مدال برنز به نماینده روسیه رسید. به این ترتیب پس از تختی در المپیک ملبورن و سلیمانی در ۱۹۸۹ سوییس، برای سومین بار سکویی تشکیل شد که قهرمانش ایرانی بود و در دو سمت او، ورزشکاران آمریکایی و روس ایستاده بودند.

خادم همان سال در جام تختی به میزبانی ساری مغلوب تورج کوشانفر شد اما در پایان رقابت ها بالاتر از ایگور کوزیر (بلاروس) و بهروز یاری به مدال طلا رسید. او همچنین چهار ماه قبل از المپیک در سالن آزادی تهران، فاتح رقابت های قهرمانی آسیا شد.

المپیک ۱۹۹۲ بارسلون – برنز

امیر که دومین المپیکش را در ۲۲ سالگی تجربه می کرد ابتدا پتروس لابوشان از آفریقای جنوبی را ۱۰-۰ برد. سپس واسیلادیس یونانی را ۴-۲ مغلوب کرد.

پیروزی ۳-۰ مقابل گاری هلمز کانادایی او را روانه دیدار سرگروهی کرد تا ۲-۱ مغلوب پارک چانگ سون از کره جنوبی شود.

او خود درباره این شکست می گوید: "تاکتیک غلط من منجر به ناکامی شد. فکر می کردم هیچ وقت به پاهایش نمی رسم و به همین خاطر زیر نگرفتم. اما در ثانیه های آخر متوجه شدم اشتباه کرده ام. کل این کشتی در دو تا بارانداز خلاصه شد. اما بارانداز او دو امتیازی بود و برای من فقط یک امتیاز داشت."

خادم در دیدار رده بندی مقابل ماگومد سلام گاژیف که سه ماه قبل قهرمان اروپا شده بود به پیروزی رسید تا روی سکوی سوم المپیک بایستد.

مقصد بعدی امیررضا خادم وزن ۸۲ کیلوگرم بود. سال ۱۳۷۱ در اصفهان مقابل زاکاریان از ارمنستان پیروز شد و مدال طلای جام تختی را به گردن آویخت.

در قهرمانی آسیا به میزبانی اولان باتور هم قهرمان شد. اما در مسابقات جهانی تورنتو پس از برتری ۳-۰ مقابل ایگلسیاس اسپانیایی، روی اجرای فن بارانداز گیر افتاد و با ضربه فنی به لاسلو دوراک از مجارستان باخت تا بزرگترین شگفتی این وزن را رقم بزند.

پس از شوک بزرگ تورنتو، در جام تختی به میزبانی تهران روی تشک رفت و بار دیگر به مدال طلا رسید. او خیلی زود به کانادا برگشت تا در جام جهانی ۱۹۹۴ ادمونتون و در یکی از بهترین ادوار کشتی اش ضمن غلبه بر کوین جکسون آمریکایی فاتح این رقابت ها شود.

مسابقات جهانی ۱۹۹۴ استانبول اما خاطره ای تلخ در دوران قهرمانی اش محسوب می شود. آنجا مقابل صباح الدین اوزترک یکی از جنجالی ترین کشتی های رقابت های جهانی در دهه ۹۰ میلادی را برگزار کرد. داور دست کشتی گیر میزبان را بالا برد اما قضاوت این دیدار با ابهامات فراوانی مواجه بود.

تماشاگران با پرتاب اشیا به روی تشک اعتراض خود را بروز دادند. بین تماشاگران ایرانی با تیم میزبان درگیری به وجود آمد. مجله دنیای ورزش با شرح کامل حوادث این مسابقه نوشت: "پدر همسر امیر خادم نیز لنگه کفش خود را به روی تشک انداخت".

دو ماه بعد در بازی‌های آسیایی هیروشیما نمایشی خیره کننده را ارائه کرد و از سد المادی جبرائیلف گذشت تا به مدال طلا دست یابد.

اما رقابت های جهانی باز کام او را تلخ کرد. مصدومیت آرنج در تمرینات مقابل عیسی مومنی، از آمادگی اش کاسته و روند رو به رشد او را با وقفه مواجه کرده بود.

خادم اگرچه روی تشک های جهانی آتلانتا مقابل استانیسلاو آلبکوف از روسیه به برتری رسید، اما به صباح الدین اوزترک و روسلان کینچاکف از ازبکستان باخت تا در رده هفتم قرار بگیرد.

در همین مسابقات المادی جبرائلف که در هیروشیما به او باخته بود نقره گرفت. گفته شد که خادم برای گریز از آیزنبرگ اسراییلی، به طور مصلحتی مقابل اوزترک بازنده شده بود.

پس از آن رقابت ها آیت الله خامنه‌ای با صدور پیام تبریکی برای قهرمانی رسول خادم نوشت: "قهرمانی جوان عزیز امیر خادم، کمتر از برادر دلاورش رسول خادم نیست."

المپیک ۱۹۹۶ آتلانتا - برنز

سومین المپیک برای امیررضا خادم با برتری ۳-۰ مقابل آفتاندیل گوگولیشویلی از گرجستان آغاز شد. رقیب مغلوب در مسابقات جهانی ۱۹۹۰ توکیو با دوبنده تیم ملی شوروی مقابل محمدحسین محبی به برتری رسیده بود.

خادم سپس در نبردی هشت دقیقه‌ای از روسلان کینچاگف انتقام شکست سال پیش را گرفت و ۱-۰ بر او غلبه کرد.

نماینده ایران در گام بعدی پس از یک دور استراحت، مقابل حاجی مراد ماگومدوف از روسیه با نتیجه ۴-۰ شکست خورد. برای کسب مدال برنز، خادم در سومین سال پیاپی مقابل صباح الدین اوزترک ایستاد و این بار انتقام دو شکست قبلی را از او گرفت. رقابت ۸ دقیقه آنها امتیازی در بر نداشت اما دست خادم به خاطر اخطار کمتر بالا رفت.

به این ترتیب او برای دومین دوره پیاپی از سکوی المپیک بالا رفت و باز هم مدال برنز را به گردن آویخت.

سال بعد او مدیر تیم ملی کشتی آزاد بود و تیم ملی ایران با حضور مربی مجربی به نام مجید ترکان، در مسابقات جهانی ۱۹۹۷ کراسنویارسک به دو مدال طلا دست یافت.

تیم ملی ایران در سال ۱۹۹۸ نیز در تهران به مقام قهرمانی جهان رسید. خادم پس از آن به خاطر اختلافاتی که با محمدرضا طالقانی داشت، از ادامه همکاری با فدراسیون کشتی خودداری کرد. یک سال بعد ایران در مسابقات جهانی ۱۹۹۹ آنکارا نتوانست سیر صعودی خود را ادامه دهد.

خادم در توضیح علت کناره گیری‌اش گفت: "مدیر تیم ملی که شدم خرج تیم ملی را از فدراسیون سوا کردم. فدراسیون نه کمکی به ما می کرد و نه سر تمرینات ما می آمد. تنخواه ما را هم بردند جای دیگری خرج کردند."

از آن سو طالقانی معتقد بود که برای انتخاب خادم و عدم بکارگیری دوست دیرینه‌اش منصور برزگر هزینه های زیادی پرداخته و انتقادات فراوانی را به جان خریده است.

المپیک ۲۰۰۰ سیدنی – چهارم

چهارمین المپیک خادم در شرایطی رقم خورد که او خودش سهمیه المپیک را کسب کرد. خادم ۳۱ ساله در مسابقات گزینشی مصر روی سکوی قهرمانی ایستاد و در قهرمانی آسیا هم به نیمه نهایی رسید و چون سهمیه را مسجل کرده بود، به رقابت ها ادامه نداد.

او چند روز زودتر از بقیه کشتی گیران به سیدنی رفت تا در مراسم افتتاحیه پرچمدار کاروان ورزش ایران باشد. وقتی تیم ملی به سیدنی رسید، داخل اتوبوس یکی از همراهان با طعنه به خادم گفت: "وظیفه ات را انجام دادی و دیگر کاری در سیدنی نداری که انجام بدهی" (یعنی زود حذف خواهی شد).

خادم اما تا یک قدمی کسب مدال پیش رفت. ابتدا نیکولای گیتا از رومانی را ۵-۳ شکست داد. وینسنت آکاسه از ساحل عاج که بعدا تابعیت فرانسه گرفت را ۴-۰ برد.

برتری ۵-۳ مقابل گابور کاپوواری از مجارستان، خادم را راهی مرحله نیمه نهایی کرد. جایی که با سه امتیاز مقابل خوئل رومه­رو از کوبا شکست خورد. در دیدار رده بندی با ماگومد ابراگیموف از مقدونیه، پس از تساوی در هشت دقیقه، تعیین فرد پیروز به قانون کمر تو کمر کشیده شد.

خادم با سوبلس زیبای حریف به پل رفت و مدال برنز را از دست داد. این اولین مدال تاریخ ورزش مقدونیه از بازی های المپیک بود. خادم به نام بردن از فرد خاصی در مجموعه تیم ملی، می گفت کسی دوست نداشت من در این مسابقه به پیروزی برسم.

او مدتی بعد در انتخاباتی پرماجرا، به جای پرویز سیروس‌پور به عنوان رییس فدراسیون کشتی انتخاب شد. رقیب نزدیک او در انتخابات، منصور مهدی زاده بود.

در مسابقات جهانی ۲۰۰۲ تهران، تیم ملی ایران با طلای مهدی حاجی زاده به مقام قهرمانی رسید. اما یک ماه بعد به خاطر نتایج ضعیف در بازی های آسیایی پوسان توسط محسن مهرعلیزاده از سمت خود برکنار شد و جایش را به محمدرضا طالقانی داد.

واکنش خادم این بود: "طی ۳۰ روز از بهترین مدیر ورزش تبدیل به بدترین مدیر ورزش شدم".

سپس در هفتمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی از حوزه انتخابیه تهران رای آورد. اما همزمان برای پنجمین المپیک زندگی اش وارد گود شود. در ۳۵ سالگی به جام میلونه ایتالیا رفت و عنوان قهرمانی را کسب کرد.

در لهستان با مجید خدایی رقیب مستقیم داخلی‌اش روبرو شد و دست خدایی به عنوان فرد پیروز بالا رفت. خادم اما معتقد بود که داوران مرتکب اشتباه شده اند. او فیلم مسابقه را به فدراسیون کشتی ارائه کرد.

خادم می گفت: "شش داور ممتاز بین المللی فیلم را دیدند و رای به پیروزی من دادند. سپس فیلم را به دفتر رییس سازمان تربیت بدنی بردند اما همان آقایی که به من قول داده بود عادلانه تصمیم بگیرد، آنجا گفته بود اگر خدا هم بگوید خادم در این کشتی برنده شده او را برای آتن انتخاب نخواهم کرد."

به این ترتیب او المپیک پنجم را از دست داد. در هشتمین دوره انتخابات مجلس نیز رای نیاورد اما به نتایج انتخابات اعتراض کرد که پاسخی در بر نداشت.

خادم ۴۳ ساله حالا یکی از نامزدهای احراز سمت ریاست فدراسیون کشتی است. انتخاباتی که احتمالا پس از المپیک لندن برگزار خواهد شد.

مطالب مرتبط