مدال‌آوران ایرانی المپیک؛ پرویز جلایر

پرویز جلایر
Image caption پرویز جلایر در المپیک 1964 مکزیکوسیتی مدال نقره گرفت

در دهه ۶۰ میلادی، سلطه اروپای شرقی بر وزنه برداری جهان چشمگیر بود. آمریکا از صحنه وزنه برداری جهان خارج شده و میدان را به کشورهای کمونیستی سپرده بود.

در دسته میان وزن المپیک ۱۹۶۴ توکیو طلا به والدمار بازانوفسکی از لهستان رسید. نماینده شوروی دوم شد و یک لهستانی دیگر سوم. زدنیک اوتال از چکسلواکی نیز در رده پنجم قرار گرفت.

پرویز جلایر با ثبت حد نصاب ۳۹۵ کیلوگرم به مقام هفتم رسید و دومین حدنصاب خوب را در جمع آسیایی ها به جا گذاشت. او با استیل و تکنیک متفاوتش در کشش هالتر به روی سینه، نوید افزایش رکورد در آینده‌ای نزدیک را می‌داد.

جلایر پس از المپیک و بازگشت به تهران گفت مصمم است به زودی موازنه قدرت بین نمایندگان اروپای شرقی را به هم بزند.

پرویز جلایر متولد سال ۱۳۱۸ است. او تمریناتش را از باشگاه نیرو در خیابان نایب‌السلطنه شروع کرد. امیرحسن فردوس و بعدا منوچهر برومند مربیانی بودند که استعدادش را بارور کردند تا جای خالی بازنشستگان وزنه‌بردارانی مثل سلماسی، نامجو، میرزایی و علمخواه را پر کند.

در مسابقات قهرمانی کشور که سال ۱۳۴۰ در ارومیه برگزار شد، در بیست و دو سالگی به مقام قهرمانی رسید.

در المپیک توکیو در دسته ۶۷,۵ کیلوگرم تمام رکوردهای ملی که متعلق به هنریک تمرز بود را فرو ریخت اما ستاره‌های اروپای شرقی او را از دستیابی به مدال محروم کردند.

هنریک تمرز همزمان با المپیک توکیو نویسنده وزنه برداری در کیهان ورزشی شد و این همکاری تا زمان مرگ او در سال ۱۳۷۵ ادامه داشت.

سال بعد از المپیک توکیو، تهران میزبان رقابت های جهانی بود. ۲۴ کشور در این مسابقات حضور داشتند و به طرز عجیبی ایران حتی یک مدال هم نگرفت. تماشاگران با نارضایتی به خانه بازگشتند و رادیو از جای خالی نامجو و قهرمانانی گفت که خداحافظی کرده بودند.

پرویز جلایر در تهران ششم شد تا یک پله از جایگاهش در المپیک بالاتر بیاید. دسته او کماکان جولانگاه پولادتنان لهستان و شوروی بود.

وزنه بردارهای اروپای شرقی طبیعتا امکان حضور در بازی‌های آسیایی را نداشتند و پرویز جلایر نیز مشکل چندانی با رقبای آسیایی‌اش نداشت. او به اتفاق نصیری و برومند مردان طلایی وزنه برداری ایران در بازی های آسیایی بانکوک بودند.

همان سال در مسابقات جهانی به میزبانی برلین شرقی، جلایر طلسم مدال جهانی را شکست و روی سکوی سوم دسته ۶۷,۵ کیلوگرم ایستاد. قهرمان و نایب قهرمان باز هم از شوروی و لهستان بودند.

Image caption پرویز جلایر زمانی وارد رقابت‌های بین‌المللی شد که قهرمانان اروپای شرقی بر وزنه‌برداری جهان و المپیک سلطه داشتند

جلایر پیش از المپیک، در سال ۱۹۶۷ موفق شد رکورد دو ضرب جهان را در پارک‌شهر تهران جابجا کند. فروغ او و نصیری در وزنه برداری و چهره شدن عبدالله موحد در کشتی آزاد، این خوشحالی را نزد ایرانیان بارور کرده بود که کاروان ورزش این کشور در مکزیک نتایج ضعیف المپیک توکیو را جبران خواهد کرد.

ماجرای مدال المپیک

در المپیک ۱۹۶۸ مکزیکوسیتی پیش بینی ها درست از آب درآمد. وزنه برداری ایران با محمد نصیری و پرویز جلایر نتیجه‌ای درخشان را به جا گذاشت.

در دسته ۶۰ کیلوگرم یوشینوبو میاکی از ژاپن بالاتر از نماینده شوروی و برادرش یوشیوکی میاکی روی سکوی اول ایستاد تا یکی از سکوهای زیبای المپیک شکل بگیرد.

اما برای تیم ایران محمد نصیری طلا گرفت. نصرالله دهنوی ۱۸ ساله رکوردهای جوانان جهان را شکست و در رده ششم ایستاد. دانیل گورگیز دیگر شرکت کننده ایرانی در این رقابت ها از دور مسابقات حذف شد.

پرویز جلایر با ثبت حدنصاب ۴۲۲,۵ کیلوگرم به مدال نقره رسید و ۱۲,۵ کیلوگرم رکورد ملی را که متعلق به خودش بود بهبود بخشید. اهتزاز پرچم ایران، مانند نواخته شدن سازی متفاوت در تجمع همیشگی وزنه برداران کشورهای کمونیستی این وزن بود.

در این دسته، والدمار باژانفسکی، قهرمان المپیک توکیو، که پس از بهبود آسیب دیدگی شدید زانو مجددا به روی تخته رقابت ها آمده بود با اختلاف ۱۵ کیلوگرم نسبت به جلایر به دومین مدال طلای المپیکی‌اش دست یافت.

باژانوفسکی بعد از المپیک همسرش آنیتا را در تصادف اتومبیل از دست داد. اما در عین ناباوری، پس از چند روز سوگواری به اردوی تیم ملی برگشت و فقط ۸۰ روز بعد از تصادف، با ثبت رکورد جدید جهانی در ورشو روی سکوی شماره یک جهان ایستاد.

باژانوفسکی در سال ۱۹۹۹ رییس کنفدراسیون وزنه برداری اروپا شد و پارسال (آوریل ۲۰۱۱) در سن ۷۵ سالگی در ورشو درگذشت.

ماریان زیلنسکی دیگر وزنه بردار لهستانی در سن ۳۹ سالگی، پایین تر از جلایر روی سکوی سوم ایستاد تا سومین مدال المپیکی‌اش را هم بگیرد. او نیز در سال ۲۰۰۵ در ورشو فوت کرد.

بیانیه علیه رضازاده

داوری در عالی ترین سطوح وزنه برداری، مربیگری، عضویت در کمیته های فنی مختلف و سمت دبیری فدراسیون از جمله مسئولیت های متعدد جلایر پس از پایان دوران قهرمانی‌اش بوده است.

مسئولیت‌هایی که گاهی پرحاشیه و جنجالی بوده‌اند. وقتی فدراسیون جهانی به دلیل دوپینگ وزنه برداران ایرانی، فدراسیون ایران را با محرومیت مواجه کرد، کمیته‌ فنی این فدراسیون نشستی فوری برگزار کرد تا به این موضوع رسیدگی کند.

اعضای این کمیته توضیحات حسین رضازاده را قانع کننده تشخیص نداده و تصمیم گرفتند به دلیل "غیر مستند بودن این دلایل"، رضازاده را به صورت مادام العمر از هرگونه مسئولیت اجرایی و مربیگری در این رشته ورزشی محروم کنند.

پرویز جلایر این محرومیت را تایید کرد و گفت محرومیت رضازاده طبق قوانین جهانی اعمال شده است.

اما فقط دو روز بعد، نه تنها این حکم ابطال شد بلکه حسین رضازاده ارتقا پیدا کرد و از سوی سازمان تربیت بدنی به عنوان سرپرست جدید فدراسیون وزنه برداری منصوب شد.

Image caption پرویز جلایر با انتشار بیانیه‌ای از نحوه مدیریت حسین رضازاده بر تیم‌های ملی به تندی انتقاد کرد

رضازاده نیز ابتدا دستور به انحلال همان کمیته‌ای داد که رای به محرومیت مادام العمرش داده بود. سپس حکم اخراج ۱۱ نفر از جمله علیرضا جلایر پسر پرویز جلایر را از فدراسیون صادر کرد و گفت: "آن ها مفت مفت پول بیت المال را می خوردند و با نام پسرانشان در فدراسیون حقوق می گرفتند. فدراسیون جهانی با آن همه عظمت ۱۵ نفر عضو دارد اما فدراسیون ایران به ۶۰ نفر کارمند حقوق می دهد."

در جدال لفظی مدال آوران المپیک، جلایر به عنوان دبیر فدراسیون وزنه‌برداری نیز بیانیه‌ای شدیداللحن را منتشر کرد و خطاب به رضازاده گفت: "در دوران مدیریت شما بر تیم های ملی آمار دوپینگی ها چنان بالا رفته که باید پنج میلیارد ریال به فدراسیون جهانی غرامت بدهیم، آیا این حیف و میل بیت المال نیست؟"

جلایر در بیانیه خود که خبرگزاری داخلی متن کامل آن را منتشر کردند، فهرستی از هزینه های فدراسیون را اعلام کرد و گفت: فدراسیون ایران امروز به هتل تبدیل شده و میوه و ناهار آقایان روزانه بیش از یک میلیون ریال خرج دارد. آیا اینها حیف و میل نیست؟

اعتراض به قطع شدن حقوق برخی پیشکسوتان وزنه برداری، از دیگر موضوعاتی بود که جلایر آن را بی انصافی فدراسیون وزنه برداری دانست. پیشکسوتانی مثل عباس نجاتی که در حین مسابقه وزنه‌برداری مصدوم شد و سال هاست روی ویلچر می نشیند.

جلایر در امر قضاوت، از رقابت های جوانان جهان در جمهوری چک گرفته تا حضور در هیات ژوری داوری المپیک پکن را تجربه کرده است. او همچنین در مسابقات جهانی ۲۰۰۹ کره جنوبی که اجازه وزنه زدن به سعید علی حسینی داده نشد، مسئول فنی مسابقات بود.

جلایر از چهره های معتمد فدراسیون جهانی وزنه برداری است. او اگرچه در انتخابات مادرید رای لازم برای حضور در جمع اعضای کمیته فنی IWF را کسب نکرد، اما از سوی تاماش آیان رییس فدراسیون جهانی این رشته ورزشی به عنوان عضو کمیته فنی برگزیده شد.

مطالب مرتبط