مدال‌آوران ایرانی المپیک؛ شمس‌الدین سیدعباسی

شمس‌الدین سیدعباسی
Image caption شمس‌الدین سیدعباسی در المپیک 1968 مکزیکوسیتی برنز گرفت

تنها ورزشکار ایرانی است که از شمیرانات به سکوی المپیک رسید و تا پیش از المپیک ۱۹۶۸ مکزیکوسیتی نیز از معدود کشتی گیران ایرانی بوده که از جایی غیر از شاهپور و حومه‌اش وارد عرصه قهرمانی شد.

شمس الدین سیدعباسی در سال ۱۳۲۳ در شمیران به دنیا آمد و کشتی را همان جا از باشگاه مهمات سازی شروع کرد. بعدا به باشگاه تاج پیوست و پس از ناصر گیوه‌چی و محمد پذیرایی، سومین ورزشکار این باشگاه است که موفق به کسب مدال المپیک شده است.

مربی سیدعباسی ناصر رحیمی بود. در ۱۹ سالگی و در وزن ۵۷ کیلوگرم، با فن کمر شعبان بابااولادی به روی پل رفت و باخت. اما همین مبارزه مقابل ملی پوش سابق که سیزده سال از او بزرگتر بود، استعداد او را نمایان ساخت.

شگرد اصلی‌اش اجرای بی نقص فتیله پیچ بود و با همین فن، آیدین ابراگیموف را در جریان دیدار دوستانه ایران - شوروی در سال ۱۳۴۲ در تهران ضربه فنی کرد. رقیب مغلوب، همان سال در صوفیا قهرمان جهان شده بود.

سیدعباسی فتیله را با دست راستش دور مچ پاهای حریف می بست. اگر سرپا ایستاده بود، موقع اجرای فن با پاهایش از روی کمر حریف می پرید، اگر نشسته اجرا می کرد هم دست چپ را دور مچ دست راست قلاب می‌کرد و فن فتیله را اجرا می‌کرد.

در سال ۱۳۴۳ در فینال قهرمانی کشور به محمدحسین بهرامی از همدان باخت. سپس برای انتخابی المپیک توکیو مغلوب عبدالله خدابنده شد. خود خدابنده هم مقابل فرخیان تسلیم شد اما دوبنده تیم ملی را تصاحب کرد.

سیدعباسی در شهریور ۱۳۴۴ باز در فینال قهرمانی کشور مقابل ابوطالب طالبی شکست خورد و با وزن ۵۷ کیلوگرم خداحافظی کرد. از همان روز شد مستاجر وزن جدید؛ وزنی که در آن به موقعیت و اعتبار جهانی رسید.

در رقابت‌های ۱۳۴۵، تبریز میزبان مسابقات قهرمانی کشور بود. سیدعباسی در سومین فینال پیاپی حاضر شد و این بار توانست ایوب شهسواری از شهر میزبان رقابت ها را مغلوب کند و روی سکوی نخست بایستد.

اما تابستان سال بعد تا سکوی سوم نزول کرد. منصور سرداری که به رغم استعداد خیره کننده‌اش هیچ گاه راهی به سکوهای جهانی پیدا نکرد، روی سکوی قهرمانی ایستاد.

سیدعباسی با این حال برای مسابقات جهانی ۱۹۶۷ دهلی انتخاب شد. مدال نگرفت اما برای سال آینده و المپیکی که میزبانش مکزیک بود، تجاربی ارزنده اندوخت.

انتخابی برای المپیک پر ماجرا و جنجالی شد. سیدعباسی مقابل مصطفی اقتداری و فریدون عزیزی با ضربه فنی به پیروزی رسید اما روبروی گربه سیاهش منصور سرداری با آن اندام عضلانی که شبیه پرورش اندام کارها بود ۶-۵ باخت.

سرداری بر کاظم غلامی هم غلبه کرد، اما جدول زمانی پیچ خورد که او مقابل حاج کاظمی به تساوی رسید. سیدعباسی مثل سرداری مقابل غلامی برنده شد و برخلاف سرداری، در برابر حاج کاظمی به آسانی پیروز شد.

کمیته فنی تصمیم گرفت برای اطمینان بیشتر، رقابت مجددی را بین سرداری و سیدعباسی برگزار کند. در این جدال نفسگیر، سرانجام سیدعباسی با یک خاک برنده شد تا بلیت مکزیکوسیتی به نام او صادر شود.

ماجرای مدال المپیک

Image caption سیدعباسی در اجرای فن فتیله‌پیچ مهارت چشمگیری داشت

سید عباسی اولین کشتی خود را در المپیک ۱۹۶۸ مکزیکوسیتی مقابل بابی داگلاس از آمریکا برگزار کرد و از سد او گذشت. داگلاس بعدها در دهه ۸۰ میلادی سرمربی موفقی برای تیم ملی کشتی آزاد آمریکا شد.

سیدعباسی سپس یورگن لوکساک از آلمان شرقی را نیم پوئنه کرد که مطابق مقررات آن زمان به معنای برتری با امتیاز عالی بود.

در کشتی بعدی با ضربه فنی مقابل یوزف انگل از چسلواکی به پیروزی رسید. در شب چهارم رقابت ها به مصاف رقیبی سرسخت از شوروی رفت. یلکان تدیف که سال پیش از آن نقره جهان را گرفته بود، مقابل سیدعباسی تن به شکست داد.

کشتی گیر نیرومند شمیرانی همان روز کاریپیدیس از یونان را در مدت زمان جالب توجه یک دقیقه و ۳۹ ثانیه ضربه فنی کرد.

در شب چهارم رقابت ها که بیستم اکتبر سال ۱۹۶۸ بود، برای سومین بار روی تشک رفت تا ششمین کشتی‌اش در المپیک را برگزار کند.

انیو تودوروف از بلغارستان فقط سه ماه قبل در یوگسلاوی با برتری فاحش نسبت به رقبا روی سکوی نخست ایستاده بود. پس عجیب نبود که مبارزه سیدعباسی و او گره بخورد. نتیجه نهایی این دیدار، تساوی بین دو مدعی کسب عنوان قهرمانی بود.

تودوروف سپس با ماساکی کانه­کو از ژاپن هم مساوی شد. حالا مدال طلای سیدعباسی در گروی برتری او مقابل رقیب ژاپنی بود. کانه­کو با دو طلای متوالی جهان به مکزیکوسیتی آمده بود.

گوینده ورزشگاه سنترال، نام دو کشتی گیر را خواند تا برای آخرین کشتی وزن ۶۳ کیلوگرم به روی تشک بیایند. روند مبارزه و نتیجه مسابقه یکطرفه بود. کشتی گیر سریع و فنی ژاپنی با نتیجه ۱۲-۴ مقابل سیدعباسی پیروز شد تا مدال طلا را نصیب خود کند. نقره به تودوروف رسید و سیدعباسی هم روی سکوی سوم ایستاد.

تداوم افتخارات تا المپیک بعدی

سیدعباسی سال بعد از المپیک مکزیکوسیتی مجددا مسافر قاره آمریکا شد. اوزان کشتی تغییر کرده بودند و این بار در آرژانتین باید برای کسب مدال طلای ۶۲ کیلوگرم مبارزه می کرد.

سیدعباسی این بار نقره گرفت و باز هم پشت سر نماینده ژاپن ایستاد که تاکئو موریتا نام داشت.

او سومین مدال پیاپی را نیز از همان قاره گرفت. مسابقات جهانی ۱۹۷۰ در ادمونتون. این بار هم سرسخت ترین رقیبش ژاپنی بود. عجیب آن که باز ژاپنی ها قهرمان جهان را کنار گذاشته بودند تا کشتی گیر جدیدی را جایگزین کنند.

در نبردی پر افت و خیز و زیبا، سیدعباسی موفق شد کیوشی آبه ژاپنی را ۹-۸ شکست دهد. سپس با برتری در بقیه کشتی‌ها از جمله رقم زدن نتیجه ۴-۳ مقابل کوویلاشویلی از شوروی برای اولین و آخرین بار از سکوی شماره یک جهان بالا رفت.

او پنج ماه بعد در بازی های آسیایی بانکوک مجددا کیوشی آبه را جا گذاشت و روی سکوی قهرمانی ایستاد.

آقای فتیله پیچ کشتی جهان در سال ۱۹۷۱ توانست چهارمین مدال پیاپی جهانی و المپیک را به گردن بیاویزد. او این بار در اروپا خوش درخشید و در حضور ۴۰ هزار تماشاگر که به استادیوم فوتبال واسیلفسکی آمده بودند، به مدال نقره دست یافت.

طلا به زاگالا عبدالبیکوف از شوروی رسید. کیوشی آبه از ژاپن نیز که همچنان مثل سایه در تعقیب سیدعباسی بود، برنز گرفت.

در المپیک پرماجرای مونیخ، سیدعباسی از پر امیدترین ورزشکاران حاضر در کاروان ۵۱ نفره اعزامی از ایران بود.

استانیسلاو توما از جمهوری چک را نیم پوئنه کرد. سپس از سد خوزه راموس کوبایی گذشت و کوتسوپاکیس از یونان را نیز مثل رقیب دور اولش نیم پوئنه کرد.

تئو تولوت از فرانسه هم نیم پوئنه شد تا سیدعباسی با اندوخته ای مناسب به مصاف کیوشی آبه برود. کشتی گیر ژاپنی که سه سال جوانتر از سیدعباسی بود این بار او را در مهلکه گرفتار کرد و دستش به عنوان فرد پیروز بالا رفت.

سیدعباسی به دلیل پیروزی های قاطع قبلی هنوز حذف نشده بود و پنج و نیم امتیاز منفی داشت. اما وقتی دید بخت کسب مدال را ندارد، از حضور در ادامه کشتی ها و مبارزه با وهبی آگداک ترکیه‌ای سرباز زد.

کشتی نگرفتن او به معنای مدال نگرفتن کیوشی آبه هم بود. زیرا با این وضعیت، امتیاز منفی مقابل نام رقیب بعدی سیدعباسی ثبت نمی‌شد.

کناره گیری سیدعباسی از گردونه رقابت‌ها خبری خوش برای آگداک و فاجعه‌ای برای کیوشی آبه بود. عبدالبیکوف از شوروی، وهبی آگداک از ترکیه و ایوان کراستف از بلغارستان به ترتیب روی سکوی اول تا سوم ایستادند.

کیوشی آبه فقط با یک شکست مقابل عبدالبیکوف به مقام چهارم رسید. کشتی گیران ایرانی حاضر در دهکده بازی ها از التماس و اشک های آبه می گویند که دنبال سیدعباسی افتاده بود تا او را مجاب به حضور در ادامه رقابت‌ها کند.

پس از بازگشت کاروان ورزش ایران، عبدالله موحد و شمس‌الدین سیدعباسی به اتهام کم کاری، از سوی دستگاه ورزش که رییس‌اش سپهبد علی حجت کاشانی بود با محرومیت مواجه شدند.

مصدومیت موحد و امتناع او از ادامه رقابت‌ها به تایید پزشکان رسیده بود و مشخص نشد چرا کشتی گیر پرافتخار ایران را آن هم پس از شش طلای متوالی در مسابقات جهانی و المپیک محروم کردند.

در سال ۱۹۷۳، تهران میزبان مسابقات جهانی شد. سیدعباسی که خود شش سال قبل دوبنده تیم ملی را از محمد خادم گرفته بود، دوبنده تیم ملی را به محمدرضا نوایی واگذار کرد. اما همچنان در صحنه مسابقات باقی ماند و تا ۳۳ سالگی کشتی گرفت.

وقتی محرومیتش بخشیده شد در مصاحبه با مجله ورزشی تاج که در شماره ۳۲ منتشر شد گفت: "می دانستم روزی شاهنشاه مرا خواهد بخشید تا دینی که به مملکت دارم را ادا کنم." در همان مصاحبه قول کسب مدال از المپیک مونترال را داد.

او که به وزن ۶۸ کیلوگرم صعود کرده بود، می خواست سومین حضور المپیکی‌اش را تجربه کند اما برای مونترال، باز هم محمدرضا نوایی بود که دوبنده تیم ملی را پوشید.

سیدعباسی که اولین در سال ۱۳۴۳ در مسابقات قهرمانی کشور حاضر شده بود، در سال ۵۶ هم به روی تشک آمد و با کسب مدال برنز به کار خود خاتمه داد. قهرمان این وزن، ملی پوش جوان و تازه نفسی از تبریز به نام علی دهقان بود.

با دوبنده کشتی تا دم مرگ

سیدعباسی مربیگری را دوست داشت و در سالن اسدی شمیران به اتفاق شادروان جهانشاه تمرین می داد. در سال مسابقات جهانی ۱۹۸۵ بوداپست، تیم ملی ایران را به اتفاق محمود معزی پور هدایت کرد.

در کشتی جنجالی مجید ترکان با راینر هیوگابل از آلمان، هاشم کلاهی از قهرمانان سابق کشتی که روی سکوی تماشاگران نشسته بود، نکات فنی را به ترکان گوشزد می کرد. پس از پایان این کشتی، سیدعباسی و کلاهی با هم درگیر شدند که شرح آن را مجله کیهان ورزشی منتشر کرد.

Image caption شمس‌الدین سیدعباسی تا آخرین سال زندگی‌اش در کشتی فعالیت داشت

او همچنان در رقابت های مختلف بین المللی و قاره‌ای به هدایت تیم‌های اعزامی می پرداخت. اوج کارش در مربیگری، مسابقات جهانی ۱۹۸۹ سوییس بود که علیرضا سلیمانی توانست اولین مدال طلای جهانی پس از انقلاب را نصیب کشتی ایران کند.

شمس الدین سیدعباسی در آخرین سال زندگی اش نیز یکی از مربیان تیم کشتی آزاد پاس تهران بود. او با حضور در مسابقات جهانی پیشکسوتان، کشتی گرفتن را تا دم مرگ ادامه داد. با محمدابراهیم سیف پور رقیب و رفیق دیرینه اش هم در جریان رقابت های جهانی پیشکسوتان مبارزه کرد.

سیدعباسی بازنشسته وزارت کار و امور اجتماعی بود و سابقه سرپرستی کشتی کارگران را نیز داشت.

پس از المپیک سیدنی، وقتی در رقابت های جهانی پیشکسوتان به میزبانی تهران کشتی گرفت، به آدولف زیگر آلمانی برخورد کرد؛ مبارزه حساسی بود و سالن مملو از جمعیت.

سیدعباسی چنان کشتی را دوست داشت که وقتی دوربین شبکه خبر صداوسیما از پیش بینی او درباره نتیجه این مبارزه سوال کرد، ناگهان رعشه به دست هایش افتاد و در حالی که می گریست، وعده پیروزی داد.

شوخ طبع بود و مهربان. سر به سر همدوره‌ای‌ها و قهرمانان جوان می گذاشت. در گفتارش صریح بود و تعارف نمی‌کرد. اگر یکی از کشتی گیران مقابل او از خودش تعریف می کرد، بلافاصله شکست های او را بازگو می کرد.

در جشن سالگرد افتتاح شبکه سوم سیما که زنده پخش می شد، محسن کاوه به شوخی از مجری برنامه خواست درباره سیف پور و کیوشی آبه از سیدعباسی سوال کند. سیدعباسی هم پاسخ داد: "این خودش همش یه سال تیم ملی بوده اونم اوت شده."

وقتی خبر دوپینگ قهرمانان را می شنید به شدت عصبی می شد. می گفت ما هم دوپینگ می کردیم اما با نبات کوبیده، آب جوش و سیب شمیران.

در بیست و ششم اسفند ۱۳۸۲، فقط ۲۲ روز پس از درگذشت عبدالحسین فیلی مربی سرشناس سال های دور تیم ملی و باشگاه پولاد، سیدعباسی هم به دلیل بیماری سرطان خون در بیمارستان ایرانمهر چشم از جهان فرو بست.

فرزندان سیدعباسی طبق وصیت او، تمام مدال‌هایش را به موزه آستان قدس رضوی اهدا کردند.

در سال ۱۳۹۰ فدراسیون کشتی رقابت های لیگ برتر کشتی آزاد را که به قهرمانی سبزواری ها انجامید با عنوان بزرگداشت شمس الدین سیدعباسی برگزار کرد.

مطالب مرتبط