مدال‌آوران ایرانی المپیک؛ علی میرزایی

ایوان میخائیلویچ یودودف، محمود نامجو، علی میرزایی
Image caption سکوی 56 کیلوگرم المپیک هلسینکی: ایوان میخائیلویچ، محمود نامجو، و علی میرزایی که با ایستادن در رده سوم برنز گرفت

علی میرزایی گمنام ترین برنده مدال المپیک در تاریخ ورزش ایران است. او غیر از کسب مدال المپیک، در بازی های آسیایی هم در رقابت با نخبگان سبک وزن شرق آسیا مدال گرفته و یک بار نیز رکورد حرکت دوضرب جهان را بهبود بخشیده.

در طول تاریخ المپیک، فقط هشت ایرانی در مسابقات وزنه برداری موفق به کسب مدال شده اند. اولی سلماسی بود، دومی نامجو و سومین نفرشان کسی است که حتی یک عکس هم از او در دنیای مجازی وجود ندارد. کسی که از او به عنوان یکی از برجسته ترین متخصصین حرکت پرس در تاریخ وزنه برداری ایران یاد می شود.

از سایت وزارت ورزش و امور جوانان تا پایگاه خبری فدراسیون وزنه برداری، نه تصویری از او، بلکه دست بالا فقط نتایج وزنه برداران اعزامی به المپیک هلسینکی را درج کرده اند.

تصویری که در اختیار BBC فارسی قرار گرفته و در این گزارش درج شده، برای نخستین بار است که در دنیای مجازی منتشر می شود. این عکس از سکوی قهرمانی دسته ۵۶ کیلوگرم المپیک ۱۹۵۲ هلسینکی است.

ایوان میخائیلویچ یودودف از شوروی قهرمان شده، شادروان محمود نامجو در رده دوم ایستاده. علی میرزایی هم روی سکوی سوم قرار گرفته. المپیک تمام شده اما گویی او آماده رقابت مجدد با حریفانش است. از مشت های گره کرده اش که بگذریم، حتی کمربند مخصوص وزنه برداری را نیز باز نکرده.

پیش از سفر به فنلاند، در دوازدهمین دوره مسابقه‌های وزنه برداری قهرمانی ایران که در سال ۱۳۳۰ در تهران برگزار شد، در دسته خروس وزن Bantamweight علی میرزایی با مجموع ۲۹۲.۵ کیلوگرم به مقام قهرمانی رسید.

در آن مسابقات محمود نامجو یک وزن بالاتر و در دسته پر وزن Featherweight قهرمان شد. اما برای المپیک، قصد داشت با کاهش وزن، در خروس وزن رقابت کند تا بخت بیشتری برای کسب مدال داشته باشد.

میرزایی در نخستین دوره بازی های آسیایی که سال ۱۹۵۱ در هندوستان برگزار شد، پس از نامجو و بالاتر از پدرو لاندرو از فیلیپین به مدال نقره دست یافت. هنگام بازگشت از همان مسابقات بود که کاوران ورزش ایران از خطر فاجعه ای ناگوار گریخت.

وقتی هواپیمای نظامی حامل کاروان ۶۴ نفره ایران با خطر سقوط مواجه شد، همگی به دستور خلبان مجبور شدند چمدان‌های سوغات، جام‌های قهرمانی و هرچه که ممکن بود ۱۰۰ گرم از بار هواپیما را بکاهد، به بیرون پرتاب کنند.

حتی وقتی گزارشگر رادیو از پرتاب کردن صفحه های پر شده اش خودداری کرد، خلبان با نشان دادن لئون کورکچیان وزنه بردار فوق سنگین ایران که در همان مسابقات طلا گرفته بود، گفت: اگر هواپیما اوج نگیرد، مجبور می شویم او را هم بیاندازیم.

همگی هرچه داشتند انداختند. هواپیما در نزدیکترین فرودگاه، فرود اضطراری موفقی داشت. سپس گروهی از سربازان هندی مأمور شدند تا نقطه پرتاب چمدان‌ها را بیابند و اگر چیزی سالم مانده، جمع‌آوری کنند و برگردانند.

ورزشکاران سالم به وطن بازگشتند تا بدون فوت وقت، مهیای حضور در دومین المپیک در تاریخ ورزش ایران شوند.

برای رقابت های وزنه برداری در المپیک هلسینکی، اگرچه محمود نامجو رییس پیشین همین فدراسیون نیز عضو تیم بود، اما با تصمیم مهندس حسین صادق رییس جدید فدراسیون وزنه برداری، قرار شد تجربه شیرین دهلی نو را در هلسینکی نیز تکرار کنند.

مهندس صادق معتقد بود اگر آن دو وزنه بردار به اتفاق در دهلی از سکوی قهرمانی بالا رفتند، شاید در المپیک هم بتوانند.

این تدبیر زیرکانه در فنلاند نیز مانند هندوستان موثر افتاد و به موفقیت همزمان دو وزنه بردار ایرانی انجامید. کاروان ایران در آن بازی ها ۳ نقره و ۴ برنز گرفت تا در رده ۳۰ جدول رده بندی مدال ها بایستد. دو مدال از این هفت مدال، حاصل درخشش دو وزنه بردار سبک وزن بود.

ماجرای مدال المپیک

در المپیک ۱۹۵۲ هلسینکی بین ۱۹ وزنه بردار دسته خروس وزن، ایران دو نماینده داشت. یکی جوان و دیگری مسن. نامجوی ۳۴ ساله در هلسینکی دوم شد و میرزایی ۲۳ ساله با مجموع ۳۰۰ کیلوگرم روی سکوی سوم ایستاد؛ یعنی هفت و نیم کیلوگرم کمتر از نامجو. جالب آن که اختلاف نامجو با نفر اول از شوروی نیز دقیقا همین مقدار بود.

رکورد میرزایی به مدد جوانی اش در حرکت پرس از نامجو بهتر بود. اما او به همین بسنده نکرد و حتی ایوان میخائیلویچ یودودف قهرمان این وزن از شوروی را نیز جا گذاشت.

در پرس نامجو ۹۰ کیلوگرم را مهار کرد. زور ایوان یودودوف هم به وزنه های سنگین تر از ۹۰ کیلوگرم نرسید.

اما در یک ضرب میرزایی در ۹۲.۵ کیلوگرم متوقف شد. وزنه بردار روس، پنج کیلویی که در پرس عقب افتاده بود را جبران کرد تا فعلا در مجموع، با میرزایی برابری کند.

در حرکت دو ضرب، میرزایی در حرکت نخست ۱۱۲.۵ کیلوگرم را به ثبت رساند و به خاطر مصدومیت دستش، تلاش او برای ارتقای رکورد در دو حرکت بعدی اش بی ثمر بود. با این حال، آن قدر از رقبای اهل کره جنوبی و مصر پیش بود که می دانست آن ها مدال برنزش را تهدید نمی کنند.

در این حرکت، نماینده شوروی عالی کار کرد و سنگین ترین وزنه ها را بالای سر برد. اما آخرین وزنه برداری که روی تخته آمد نامجو بود.

نامجو سنگین ترین وزنه را در آن رقابت ها درخواست کرد. او اگر ۱۳۲.۵ کیلو را مهار می کرد قهرمان می شد. اما سنگینی وزنه بیش از توان اعجوبه گیلک بود و ناگزیر، تن داد به سکوی دوم و قهرمانی شوروی. علی میرزایی هم روی سکوی سوم ایستاد.

بی حاشیه و بی ادعا

میرزایی نه جنجال ساز است و نه اهل مصاحبه های داغ. قهرمانان امروز وزنه برداری، او را متواضع و فروتن می دانند. شاید همین موضوع در گمنام ماندن یک قهرمان در فضای رسانه های ورزشی ایران بی تاثیر نبوده است.

در حالی که همواره برخی منتقدان با ارائه آمار، سعی داشته اند دوره علی میرزایی، نامجو و بقیه هم تیمی هایشان را عصر طلایی وزنه برداری ایران بنامند، او خودش مسابقات جهانی ۲۰۱۱ پاریس را بهترین دوره تاریخ وزنه برداری ایران نامید.

میرزایی نتایج رقابت های مختلف را پیگیری می کند. او می گوید بهداد سلیمی که رکورد یک ضرب جهان را فرو ریخته، به زودی رکورد رضازاده در دو ضرب را نیز خواهد زد. میرزایی معتقد است نباید نقش کورش باقری سرمربی تیم ملی را در موقعیت ممتازی که نصیب وزنه برداری ایران شده نادیده گرفت.

در سال ۲۰۰۸ فدراسیون جهانی وزنه برداری، پنج نشان ویژه طلایی این ارگان، موسوم به IWF را برای پنج قهرمان نخبه این رشته ورزشی، به ایران ارسال کرد که طی مراسم ویژه ای به آن ها اهدا شد.

این پنج نفر عبارت بودند از میررسول رئیسی (اعزامی به المپیک ۱۹۴۸ لندن)، علی میرزایی، منوچهر برومند، محمد نصیری و حسین رضازاده.

این طور به نظر رسید که اگر در داخل ایران نام میرزایی به فراموشی سپرده شده، فدراسیون جهانی در قدردانی و تکریم از نخبگان تاریخ این ورزش کوتاهی نمی کند.

در سال ۱۳۸۹ در مراسم تجلیل از قهرمانان ورزشی، همراه با سپیدموهایی مثل ابوالفضل سلبی از بسکتبال، خانم نصرت کردبچه از دو و میدانی، مینا فتحی (والیبال)، شادروان عبدالله مجتبوی (کشتی آزاد)، حسن اشجری (بسکتبال)، ماشاالله امین سرور از دوچرخه سواری و شادروان امیرمسعود برومند(فوتبال)، از رییس جمهور ایران نشان ویژه و لوح تقدیر گرفتند.

تاکنون هیچ جام و مسابقه ای حتی در سطح رقابت های داخلی و رده های سنی نوجوانان و جوانان به نام علی میرزایی برگزار نشده است. منتقدان می گویند وقتی روسای فدراسیون ها ورزشی نباشند، بی توجهی به پیشکسوتان نیز عادی است. اما هنگامی که رییس فدراسیون خودش قهرمان المپیک بوده، طبیعی است جایگاه پیشکسوتان را به رسمیت بشناسد. همان ها که در سال های جوانی برای کسب موفقیت ملی، کمرشان را زیر بار پولاد سرد قرارداده و شدیدترین مصدومیت ها را به جان خریده اند.

اما میرزایی هیچ وقت اعتراضی به این قضیه نداشته است. حتی برگزاری جام بین المللی به نام رقیب ۶۰ سال قبل خود را نوعی قدرشناسی از موفقیت های خودش نیز می داند و به همین قانع است.

می گوید: "برگزاری جام نامجو در حقیقت حق شناسی یک قهرمان بزرگ است. این مسابقه‌ها یادبود کسی است که سال‌ها در وزنه‌برداری زحمت کشید و برگزاری آن برای جوان‌ترها درس آموز است. وقتی جوان‌ترها چنین مسابقه‌ای را می‌بینند، می‌فهمند که در دوران پیری و پس از قهرمانی و حتی پس از مرگ هم نام آنها زنده می‌ماند. این برای ما بسیار ارزشمند است."

مطالب مرتبط