مدال‌آوران ایرانی المپیک؛ علیرضا دبیر

علیرضا دبیر
Image caption علیرضا دبیر مدال طلای المپیک سیدنی را برد

سال 1988 بود و المپیک سئول. تلویزیون ایران مسابقات کشتی را پخش می کرد. علیرضا دبیر آن موقع 11 ساله بود و هنوز مصاف اکبر فلاح با سیمون اشتروف از بلغارستان را یادش مانده است.

او و بچه محل هایی که این مسابقات را نگاه می کردند، دسته جمعی شیفته کشتی شدند و دوان دوان رفتند باشگاه صدری تا ثبت نام کنند. باشگاهی سازنده در محله سیزده آبان، جایی که پرویز نورمحمدی و ابراهیم خیرالله زاده تمرین می دادند.

اما برای دبیر یک مشکل مهم وجود داشت. پدرش رکن الدین دبیر سرمربی تیم فوتبال آبان بود و دلش می خواست حالا پسرش که توی کوچه و فوتبال گل کوچک همه را دریبل می کند، آینده ورزشی اش را هم در مستطیل سبز بجوید.

بالاخره با قهرکردن و نخوردن شام و کار‌هایی از این دست، رضایت پدر را جلب کرد. قصه علیرضا دبیر در ورزش ملی ایران، از المپیک سئول آغاز و به المپیک آتن ختم شد؛ از المپیک تا المپیک.

خودش در این باره می‌گفت: "بله، البته آغازش زیباتر بود!"

خیلی زود در نونهالان ری دوم شد و دوران طولانی مدال آوری هایش را آغاز کرد. در توابع تهران و تهران به مقام قهرمانی رسید. در رده سنی نوجوانان آنقدر تکنیکش توی چشم بود که حتی کشتی گیران شاخص بزرگسال نیز او را به اسم می شناختند.

در فینال رقابت های روز جهانی کودک که از تلویزیون پخش شد، دبیر 16 ساله با فتیله پیچ های بی نقصی که به "آرمت بیک بولیف" زد، محمدرضا نوایی گزارشگر سیما را شگفت زده کرد.

وقتی تیم ملی را برای المپیک آتلانتا انتخاب می کردند او 18 ساله شده بود. در جام تختی مشهد کشتی گرفت و پیش از آن که حتی دیپلم دبیرستانش را بگیرد، به اردوی المپیک دعوت شد. البته محمد طلایی انتخاب شده بود و دبیر انصراف داد تا درسش را دنبال کند.

در بحبوحه المپیک آتلانتا، مادربزرگش خانه را سپرده بود به او تا راحت درس بخواند. اما دبیر به اتفاق حسین ممی‌وند قهرمان نوجوانان ایران، تا ساعت سه صبح بیدار بودند تا گزارش فینال را بشنوند. وقتی رسول خادم طلا گرفت، دبیر جوان اشک شوق می ریخت.

هنگامی که خانه کشتی ایران را افتتاح کردند، داخل پنج حلقه المپیک، تصویر چهار قهرمان ایرانی در المپیک ها قرار داشت و پنجمین حلقه خالی بود.

ایرج خورشیدفر نفر سوم کشتی فرنگی جهان در سال 1966، پنج حلقه را روی کاغذ کشید. نام تختی، حبیبی، موحد و خادم را یادداشت کرد. توی حلقه پنجم هم نوشت: علیرضا دبیر. به او گفت: "شک ندارم که پنجمین تصویر در حلقه پنجم خواهی شد".

حالا حدود 12 سال است که در محل خانه کشتی ایران، تصویر دبیر در حلقه پنجم قرار گرفته است.

او که عنوان قهرمانی جوانان جهان در سال 1994 را یدک می کشید، سال 1997 در فنلاند نیز این عنوان را تکرار کرد. سال 1998 هم در تهران توانست مدال طلای بزرگسالان جهان را به گردن بیاویزد.

سال بعد همین فینال در آنکارا هم تکرار شد. این بار او و هارون دوغان جای خود را عوض کردند. دوغان را در سال های بعد به خاطر استفاده از داروهای نیروزا محروم کردند و با تکرار مجدد، محرومیتش مادام العمر شد.

المپیک 2000 سیدنی - طلا

دبیر قبل از المپیک سیدنی در جام جهانی به میزبانی فیرفاکس آمریکا اول شد اما پس از بازگشت به ایران، یک عمل جراحی داشت و گفته می شد ممکن است المپیک را هم از دست بدهد.

در سیدنی هم پس از وزن کشی از هوش رفت و او را به بیمارستان دهکده المپیک بردند. پس از رقابت ها نیز به بیمارستان منتقل شد. اما مجموعه این ناخوشی ها و مصدومیت ها مانع از هنرنمایی او بر روی تشک های سیدنی نبود.

تالاتا امبالو از گینه را در یک دقیقه و هفت ثانیه شکست داد. سپس 3-0 مقابل سیسائوری از کانادا به پیروزی رسید.

پوره باتار از مغولستان نیز 5-2 به علیرضا دبیر باخت. نوبت رسید به نبرد سرنوشت ساز مقابل تری براندز از آمریکا.

رقابتی که گاهی با مشتزنی آشکار و بدون پرده پوشی براندز، شکل بوکس به خود می گرفت. دبیر پس از کشتی گفت: "شما فقط مشت هایش را می دیدید و من که روی تشک بودم باید فحش هایش را هم تحمل می کردم. تا سرشاخ می شدیم توی گوشم زمزمه می کرد. اما تمرکزم را از دست ندادم. اگر واکنش مشابهی نشان می دادم بدون تردید او به خواسته‌اش می‌رسید."

نماینده ایران بعد از غلبه بر براندز، در فینال از سد یوگنی بوسلوویچ اوکراینی هم گذشت تا کشتی آزاد و فرنگی ایران که هیچ نقره و برنزی از سیدنی صید نکرده بود، با همین تک مدال طلا آبروداری کند.

پرویز سیروس‌پور، رییس وقت فدراسیون کشتی، پرچم ایران را به او داد تا دور افتخار بزند. فریدون حبیبی از پیشکسوتان کشتی هم پرید وسط تا قهرمان 58 کیلوگرم المپیک سیدنی را قلمدوش کند.

علیرضا دبیر در جام جهانی 2001 بالتیمور حرف اول را زد. در مسابقات جهانی هم روی سکوی دوم ایستاد. گرچه در فینال مقابل بارزاکوف، مربیان و تماشاگران ایرانی به شدت به داوران معترض بودند و عقیده داشتند آنها به جای عدالت، حق میزبانی را به جا آورده اند.

پس از آن اما اوزان کشتی تغییر کردند و دبیر که در 63 کیلو جا افتاده بود، به 66 کیلوگرم صعود کرد. در مسابقات جهانی 2002 تهران حتی در روز وزن کشی هم ناهار خورد. همه رقبایش را شکست داد اما در فینال مغلوب آلبروس تدیف اوکراینی شد.

تدیف که برتری وزنی و فیزیکی آشکاری نسبت به دبیر داشت، پنج بار مچ پای او را زد. دبیر 4 امتیازش را جبران کرد. اما کیمیاگر کشتی ایران دیگر فرصتی برای تبدیل نقره به طلا نداشت.

بعد از مسابقات جهانی، تیم ملی را بلافاصله روانه بازی‌های آسیایی بوسان کردند تا تلخ ترین اتفاق دوران ورزشی دبیر رقم بخورد. او مثل حیدری و حاجی زاده به خاطر خستگی و فشردگی رقابت های جهانی حاضر به همراهی تیم ملی نبود.

اما به او گفتند اگر نیایی، آن دو هم نمی آیند و تیم ملی از هم می پاشد. سفر اجباری به بوسان منجر به مصدومیت شدید کتف او مقابل جین بائه کوک در فینال شد. مصدومیتی که تا پایان دوران قهرمانی رهایش نکرد.

المپیک 2004 آتن

در مسابقات جهانی نیویورک، اگرچه وقت قانونی را از بارزاکوف پیش بود اما مطابق مقررات آن زمان چون به امتیاز 3 نرسیده بود، مسابقه در وقت اضافه دنبال شد و بارزاکوف در قانون کمرتوکمر از سد دبیر گذشت.

سهمیه المپیک آتن را در رقابتهای گزینشی براتیسلاوا کسب کرد. اما شدت گرفتن مصدومیت کتف و رخ دادن برخی حاشیه ها در اردو باعث شد تصمیم به انصراف از اعزام به المپیک را بگیرد.

خودش در این باره در مصاحبه با ویژه نامه مجله تخصصی دنیای کشتی برای المپیک پکن گفت: "بیش از آنکه از کتفم صدمه بخورم، از سوء نیت ها و امواج منفی که فضای اردو را آکنده بود آزار می دیدم. همیشه در تمام زندگی ام از هرگونه رویارویی بیرون از تشک اجتناب کرده ام. در آن اردو هم دائما خودم را از تیررس تنش هایی که مکررا پدید می آوردند کنار می کشیدم."

فروردین 1383 یعنی سالی که المپیک آتن در پیش بود، دبیر به اتفاق محمدرضا طالقانی، رییس وقت فدراسیون کشتی، به بیمارستان خاتم الانبیا رفته بودند. متخصصین تاکید کردند که او با این کتف مصدوم نباید کشتی بگیرد. دبیر از همان جا به اردوی تیم ملی برگشت. به اتاقش رفت و وسایلش را جمع کرد. کشتی گیران می خواستند ممانعت کنند اما او قصد نداشت توصیه پزشکان را نادیده بگیرد: "تقی اکبرنژاد و محسن کاوه شاهد بودند که چطور همان هایی که می گفتند مرده و زنده ات را به آتن می بریم و حتی با یک دست هم که شده باید کشتی بگیری، ناگهان در روزهای آخر اردو از هر وسیله و ماجرایی استفاده می کردند تا کسی را سرکوب کنند که خودشان به زور در اردو نگه داشته بودند."

دبیر را در اردو نگه داشتند اما مجددا در آستانه پرواز، خواستار جایگزینی فرد دیگری شد. نزد بهرام افشارزاده رفت تا رسما اعلام کناره گیری کند: "ایشان به من گفت که اسامی ارسال شده و تغییر فهرست نیز امکان پذیر نیست."

رقابت ها زنده پخش می شد. دبیر که کتفش را به طرز خاصی بانداژ کرده بود، رفت روی تشک. نگرانی در چهره اش موج می زد. از برق همیشگی چشم ها و روحیه جنگنده‌اش، ردی در سیمای او به جا نمانده بود.

Image caption علیرضا دبیر

ماخاچ مورتاز علی یف چند بار پایش را توی دست دبیر دید، اما کتف مجروح یارای همراهی نداشت. همین یک شکست برای حذف او کافی بود.

اما علیرضا دبیر در دیدار تشریفاتی با آرتور تاکازاکوف هم روی تشک آمد: "اتفاقاً گفتند نگیر، اما من که خودم را در معرض هر اتهام و عنادی می دیدم، به هیچ وجه نمی خواستم متهم به کم فروشی شوم. این یکی را دیگر نمی توانستم تحمل کنم."

دبیر بلافاصله پس از بازگشت، کتف خود را جراحی کرد. می گفت عمل موفقی نبوده. این بار راهی فرانسه شد تا توسط پروفسور ژیل واش که دیوید ترزگه را هم عمل کرده بود، معاینه شود.

وقتی بعد از انجام دومین عمل جراحی در لیون به ایران برگشت و مشخص شد که این بار عمل موفقیت آمیزی را پشت سر گذاشته، برق امید پس از سه سال درد و مصدومیت شدید در چشمانش درخشید.

مسابقات جهانی بوداپست را از دست داده بود اما برای رقابت های جهانی 2006، تمرینات بدنسازی اش را آغاز کرد.

دبیر در باشگاه دخانیات، همان جا که تمریناتش برای المپیک سیدنی را انجام داده بود دوبنده پوشید. حریف تمرینی اش هادی حبیبی در 74 کیلوگرم بود.

تمرینی فراتر از انتظار را سپری کرد اما پس از آن گفت که کتفش لق می زند و تمریناتش را ادامه نداد.

خلاء بزرگی در وزن 66 کیلوگرم ایجاد شده بود. ایران پس از مدال نقره دبیر در مسابقات 2002 تهران، تا سال 2009 و قهرمانی مهدی تقوی در این وزن از دستیابی به مدال جهانی باز ماند.

به نظر نمی رسید او برای پوشیدن مجدد دوبنده تیم ملی هماوردی داشته باشد اما از بازگشت به روی تشک صرف نظر کرد. پژمان درستکار دوست و همراه همیشگی دبیر عقیده داشت که او از تکرار ماجراهای آتن واهمه دارشت. ذهنش دائما درگیر این احتمال بود که کتفش مجددا صدمه ببیند.

پس از برکناری طالقانی، دبیر برای انتخابات ریاست فدراسیون کشتی ثبت نام کرد اما سازمان تربیت بدنی در دوران ریاست محمدعلی آبادی او را به دلیل پایین بودن سن، رد صلاحیت کرد.

دبیر نیز در انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا شرکت کرد تا در حوزه تهران انتخاب شود. او صاحب امتیاز و مدیرمسئول هفته نامه ورزشی تماشاگر است و اغلب سرمقاله هایی انتقادی درباره مسائل مختلف ورزش ایران می نویسد.

علیرضا دبیر دارای مدرک دکترای مدیریت بازرگانی با گرایش منابع انسانی است و تدریس هم می کند. دبیر از رساله دکترایش "مدیریت یکپارچه شهری، با رویکرد قابلیت" در سال 1389 دفاع کرد و رسما فارغ التحصیل شد.

فهرست افتخارات و عناوین

در این فهرست به مدال های علیرضا دبیر در جام های بین المللی داخلی و خارجی در رده های سنی پایه و عناوینش در جام های بین المللی برون مرزی رده بزرگسالان اشاره ای نشده است.

40 کیلوگرم: نوجوانان جهان 1992 ترکیه - هفتم

47 کیلوگرم: نوجوانان جهان 1993 دوییسبورگ - نهم

50 کیلوگرم: جوانان جهان 1994 بوداپست - طلا

57 کیلوگرم: دانشجویان جهان 1996 تهران - نقره

56 کیلوگرم: جوانان جهان 1997 هلسینکی - طلا

58 کیلوگرم: جام جهانی 1998 استیل واتر - قهرمان

58 کیلوگرم: قهرمانی جهان 1998 تهران - طلا

58 کیلوگرم: جام جهانی 1999 اسپوکن - قهرمان

58 کیلوگرم: مسابقات جهانی 1999 آنکارا – نقره

58 کیلوگرم: جام جهانی 2000 فیرفاکس - قهرمان

58 کیلوگرم: المپیک 2000 سیدنی - طلا

63 کیلوگرم: جام جهانی 2001 بالتیمور - قهرمان

63 کیلوگرم: مسابقات جهانی 2001 صوفیا - نقره

66 کیلوگرم: دانشجویان جهان 2002 ادمونتون - طلا

66 کیلوگرم: مسابقات جهانی 2002 تهران - نقره

66 کیلوگرم: بازی های آسیایی 2002 بوسان - نقره

66 کیلوگرم: عضو تیم ملی در مسابقات جهانی 2003 نیویورک

66 کیلوگرم: کسب سهمیه در مسابقات گزینشی المپیک - اسلواکی

66 کیلوگرم: عضو تیم ملی در المپیک 2004 آتن

علاوه بر این‌ها دبیر دارنده شش مدال طلا و یک برنز از جام بین المللی جهان پهلوان تختی است.

مطالب مرتبط