دویدن با پای یوزپلنگ

به روز شده:  18:25 گرينويچ - سه شنبه 04 سپتامبر 2012 - 14 شهریور 1391

عقب ماندن اسکار پیستوریوس معروفترین دونده بدون پای جهان، در مسابقات دوی ۲۰۰ متر پاراالمپیک لندن سر و صدای زیادی به پا کرده است. پیستوریوس که تا همین اواخر متهم بود که از تکنولوژی نابرابر استفاده می کند اکنون حریفش " الویه را" را به همین جرم متهم کرده است.

پیستوریوس اهل آفریقای جنوبی است و به سریعترین مرد بدون پا مشهور است. او که رکورد دار دوی صدمتر و دویست متر است، در پارالمپیک لندن و در ۲۰۰ متر سرعت، در آخرین قدم ها از رقیبش جا ماند و دوم شد. پیستوریوس در نشست خبری که بعد از بازی انجام می شد، با عصبانیت اعلام کرد:" این جنگی نابرابر بود، پاهای او- الویه را- از پاهای من بلندتر بودند. او هرگز ۲۰۰ متر را در کمتر از ۲۳ ثانیه ندویده بود و نمی تواند یک دفعه به رکورد ۲۱ ثانیه برسد. کمیته باید در این مورد تحقیق کند."

آلن الویه را با پروتز هایی که کمی بلندتر و چند سانتیمتر پهن تر از پروتزهای پیستوریوس بودند ۲۰۰ متر را هفت صدم ثانیه سریعتر از پیستوریوس دویده است. اما نکته جالب فارغ از دعوای این دو ورزشکار، پیشرفت تکنولوژی است.

تاریخ پای مصنوعی

انسان از همان ابتدا برای مقابله با عوارض ظاهری، فیزیکی و روانی نقص عضو شدن پروتز می ساخت و تاریخ ساخت پروتز پا به هزاران سال پیش برمی گردد. در سال ۲۰۰۲ موزه شهر قاهره پای یک مومیایی را به نمایش گذاشت که شصت پای چوبی داشت. این شصت پای مصنوعی که متعلق به ۱۵ قرن پیش از میلاد مسیح است نشان می دهد که حداقل سی و پنج قرن است است که پزشکان به جراحی زیبایی و کاسماتیک ( ظاهری) مشغولند و از پروتز استفاده می کنند.

در همان ایام در هند و ایران باستان هم ساختن پروتز مرسوم بود. در ریگ ودا یکی از چهار متن اصلی هندوئیسم که شباهت زیادی به اوستا دارد شعری هست درباره ملکه‌ای که پای خود را در میدان جنگ از دست می دهد و پایی مصنوعی از جنس فلز برایش می سازند تا دوباره توان راه رفتن پیدا کند. این اولین مدرک مکتوب در ارتباط با پروتز پاست.

پانصد سال پیش از میلاد مسیح هرودوت تاریخ نگار یونانی قصه زندانی شجاعی را نوشت که برای فرار از زندان پای خود را قطع کرد و سپس پایی چوبی به جای آن گذاشت. مدارک فراوانی هست که نشان می دهد استفاده از پاهای چوبی و برنزی در میان اقوام مختلف مرسوم بوده است و بعضی از این پروتزها به شکل پا تراشیده می شدند و از اولین نشانه های یک پای مصنوعی امروزی برخوردار بودند.

پروتز در عصر جدید

در سال ۱۸۶۹ دکتری هلندی به نام پیتر آدریانزون پایی مصنوعی ساخت که شباهت زیادی به پروتزهای امروزی داشت. این پا برای استفاده کسی طراحی شد که از زانو به پایین پا نداشت. پای مصنوعی دکتر آدریانزون با تسمه های چرمی به کشاله ران وصل می شد و فرد نقص عضو شده می توانست به کمک آن بدون نیاز به عصا راه برود. در سال ۱۸۰۰ میلادی جیمز پات این پای چوبی را کامل تر کرد و سیستمی طراحی کرد و به جای تسمه های چرمی، رابط استیلی درست کرد که از زانو تا کف پا را به فرمان تاندون های پا در می آورد.

در سال ۱۸۶۱ در ایالات متحده آمریکا ساخت و فروش پای مصنوعی رایج شد. در واقع جنگ های داخلی آمریکا باعث نقص عضو شدن خیلی ها شده بود و دولت مرکزی آمریکا به توسعه تکنولوژی در ساخت پروتز کمک کرد. از آن تاریخ به بعد هر روز شکل های جدید و کاربردی تری به بازار می آمد و این رقابت به اروپا هم کشیده شد و اولین پای مصنوعی آلومینیومی توسط گوستاو هرمان در آلمان ساخته شد.

بعد از جنگ جهانی دوم باز هم صنعت ساخت پروتز پیشرفت کرد و تحقیقات محققین دانشگاه کالیفرنیا منجر به اختراع مفاصل مصنوعی و قلاب هایی شد که پروتز را به فرمان قسمت بالای پا در می آورد. این تحقیقات ادامه پیدا کرد و پروتزهای الکترونیکی و فرمان پذیر هم ساخته شد.

در دهه هشتاد میلادی با گسترش کامپیوتر، پردازشگرهای دیجیتالی به پروتزها قدرت حرکت کردن دادند و تا آنجا پیش رفتند که حتی فرد نقص عضو شده می توانست انگشتان پای مصنوعی خود را به حرکت در آورد. اما این پاهای مصنوعی که به لحاظ ظاهری فرقی با پای واقعی نداشتند به لحاظ فیزیکی و قدرتی هنوز توانای های پای یک ورزشکار و دونده را نداشتند و تکنولوژی باید یک قدم دیگر هم پیش می رفت تا دونده ای مانند اسکار پیستوریوس ظهور کند.

پاهای مصنوعی پیستریوس، را یک شرکت ایسلندی به نام اسور ساخته است. این پاها با الهام از آناتومی و فیزیولوژی پاهای یوزپلنگ ساخته شده‌اند و به همین دلیل پای چیتا نام دارند.

جنس پاهای پیستوریوس از الیاف کربن است و طوری ساخته شده‌اند که عملکرد مفاصل مچ پا را تقلید می کنند و با جذب نزدیک به ۹۷ انرژی‌ای که پا هنگام فشار به زمین وارد می‌آورد و آزادسازی آن، دونده را به جلو پرتاب می کنند.

خالق این پاها شخصی به نام فن فلیپس است. او در ۲۱ سالگی یکی از پاهایش را از زیر زانو از دست داد و متوجه محدودیت‌های پاهای مصنوعی آن زمان شد. فلیپس به مرکز ارتوپدی و ساخت اندام‌های مصنوعی دانشکده پزشکی نورث‌وسترن رفت و بعد از فارغ‌ التحصیلی به عنوان مهندس طراحی زیست‌ پزشکی در دانشگاه یوتا مشغول به کار شد. او در سال ۱۹۹۹ موفق به ساخت پاهای چیتا شد و امتیاز آن را به شرکت اسور فروخت. این پاها از سال ۲۰۰۰ به بازار عرضه شدند و از آن تاریخ تحولی در دو سرعت معلولین شکل گرفت که نتیجه آن ورود پیستوریوس به المپیک لندن و رقابت او با ورزشکاران سالمی بود که با دوپای عضلانی و پر قدرت می دویدند. هر چند که پیستوریوس در مسابقات المپیک لندن نتوانست مدال کسب کند ولی رکوردهای او در دوهای سرعتی فاصله چندانی با رکورد ورزشکاران سالم ندارد.

مزیت پاهای مصنوعی

گفته می‌شود که تیغه‌های پاهای مصنوعی پیستوریوس بلندتر از کف پا هستند و او می‌تواند سطح اصطکاک بالاتری با زمین داشته باشد و گام‌های بلندتری بردارد ضمن آنکه این پاها اسید لاکتیک تولید نمی کنند و خستگی عضلانی در آنها به وجود نمی آید.

آمپلی لو، مربی پیستوریوس این مزیت را در برابر نقایص پاهای مصنوعی پیستوریوس چیز قابل اهمیتی نمی داند و می گوید: در باران قابلیت ارتجاعی این پاها کم می‌شود، در باد به این سو و آن سو حرکت می‌کنند و مهم‌تر از همه به انرژی بیشتری در هنگام استارت نیاز دارند.

پروفسور رابرت گایلی از اساتید دانشگاه میامی ادعا می‌کند پای چیتا بیست درصد انرژی دریافتی را به هدر می‌دهد، یعنی سه برابر پای طبیعی.

پیستوریوس هم در جواب منتقدینش می گوید: اگر فدراسیون ثابت کند که من از امتیازات نابرابر سود می‌برم، دویدن را کنار خواهم گذاشت. من نمی‌خواهم در سطح اول مسابقه دهم درحالی که می‌دانم از امتیاز ناعادلانه‌ای برخوردارم

در ماه ژوئن ۲۰۰۷ فدراسیون جهانی دو و میدانی، در پی درخواست پیستوریوس برای رقابت با دونده های سالم اعلام کرد: استفاده هر وسیله ساخته شده که در آن فنر، چرخ یا هر عنصری که برای کاربر آن امتیازی دربرابر ورزشکاران دیگر ایجاد کند ممنوع است

البته این حکم در مورد پیستوریوس نبود و به طور کلی صادر شده بود اما برای تصمیم گیری در مورد این که آیا استفاده از پای چیتا عادلانه است یا نه دویدن پیستوریوس با پای چیتا در مسابقات رم به کمک دوربین‌های پیشرفته تحلیل شد.

او در دوی 400 متر ۲۰۰ متر پایانی را بیش از ۱٫۵ ثانیه سریعتر از ۲۰۰ متر ابتدایی دویده بود، در حالی‌که دوندگان سالم دویست متر پایانی را به طور میانگین ۲ ثانیه کندتر از ۲۰۰ متر آغازین مسابقه می‌دوند، این موضوع تائید کننده نظر افرادی بود که عدم پیدایش خستگی و تولید نشدن اسید لاکتیک در چیتا را مزیت بزرگی برای پیستوریوس می‌دانستند.

در نوامبر ۲۰۰۷ گرت‌پیتر بروگمن دانشمند آلمانی آزمایش بر روی پاهای مصنوعی پیستوریوس را به درخواست فدراسیون بین‌المللی دو و میدانی آغاز کرد. در مطالعه او مشخص شد که پاهای پیستوریوس با دریافت ۲۵٪ انرژی کمتر نسبت به پاهای طبیعی، به سرعت برابر با آن‌ها می‌رسند. بعضی از ورزشکاران این مزیت را غیر عادلانه می دانند و رقابت با پیستوریوس را نمی پسندند. سوال این است که آیا آنها حاضراند پاهای خود را از دست بدهند و با دو پای مصنوعی بدوند تا انرژی کمتری مصرف کنند؟

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.