نگاهی به ۱۰ فاجعه استادیومی دنیای فوتبال

حق نشر عکس Getty
Image caption درگیری طرفداران دو تیم لیورپول و یوونتوس در هیسل منجر به کشته شدن ۳۹ نفر شد

استادیوم هیلزبوروی شفیلد در تاریخ ۱۱۵ ساله‌اش شاهد اتفاقات تلخ و شیرین بسیاری بوده است، اما این ورزشگاه شهرتش را بیش از هر چیز مدیون حادثه غم‌انگیزیست که بیست و پنج سال پیش، یعنی روز ۱۵ آوریل سال ۱۹۸۹ (۲۶ فروردین ۱۳۶۸)، در آن اتفاق افتاد.

در آن روز هیلزبورو میزبان بازی لیورپول و ناتینگهام فارست در مرحله نیمه‌نهایی جام حذفی انگلستان بود؛ مسابقه‌ای که در آن ازدحام جمعیت در قسمتی که طرفداران لیورپول در آن مستقر بودند، و قصور پلیس در گشودن درهای سکوهایی که این تماشاگران در آنها مستقر بودند، باعث شد ۹۶ تماشاچی بر اثر فشار جمعیت و ماندن زیر دست و پای دیگران جان خود را از دست بدهند.

به مناسبت بیست و پنجمین سالگرد بدترین فاجعه در تاریخ ورزشگاه‌های بریتانیا نگاهی می‌اندازیم به ۱۰ حادثه مرگبار استادیوم‌های فوتبال جهان.

استادیوم هیسل

باشگاه لیورپول در زمان وقوع فاجعه هیلزبورو اولین باری نبود که چنین اتفاقات تلخی را تجربه می‌کرد. روز ۲۹ مه ۱۹۸۵ (۸ خرداد ۱۳۶۴) ورزشگاه هیسل شهر بروکسل میزبان فینال جام باشگاه‌های اروپا (سلف لیگ قهرمانان) بود که بین قرمزپوشان لیورپولی و یوونتوس ایتالیا، دو قدرت باشگاهی برتر آن سال‌های اروپا، برگزار می‌شد.

رجزخوانی بین هواداران دو تیم پیش از آغاز مسابقه به درگیری و پرتاب سنگ و اشیاء مختلف بین آنها منتهی شد، و نهایتا حمله گروهی از تماشاگران لیورپولی به شماری از طرفداران یوونتوس را در پی داشت.

هواداران یوونتوس سعی کردند از دست مهاجمان فرار کنند، اما فرسودگی ورزشگاه قدیمی هیسل کار دستشان داد. بخشی از دیوار و سکوهای ورزشگاه زیر فشار جمعیت فرو ریخت، که در نتیجه آن ۳۹ نفر (اکثرا ایتالیایی) کشته، و حدود ۶۰۰ نفر زخمی شدند.

با وجود وقوع این فاجعه، مسوولان برگزار کننده که بیم داشتند در صورت تعطیلی مسابقه درگیری بین هواداران دو تیم تشدید شود، تصمیم به برگزاری بازی گرفتند. این مسابقه با برد ۱-هیچ یوونتوس و قهرمانی این تیم تمام شد.

در پی فاجعه هیسل، تیم‌های باشگاهی انگلیسی به‌مدت ۶ فصل از شرکت در مسابقات اروپایی محروم شدند و ۱۴ هوادار لیورپول هم به جرم قتل غیرعمد به زندان افتادند. لارس- کریستر اولسن، مدیر اجرایی وقت یوفا، این حادثه را "تلخ‌ترین لحظه در تاریخ مسابقات یوفا" خواند.

استادیوم پورت سعید

روز اول فوریه ۲۰۱۲ (۱۲ بهمن ۱۳۹۰) ورزشگاه پورت سعید مصر که بازی تیم‌های المصری و الاهلی در چارچوب لیگ برتر مصر در آن برگزار می‌شد، شاهد وقوع بزرگترین فاجعه فوتبال تاریخ این کشور بود که در جریان آن ۷۹ نفر کشته و حدود ۱۰۰۰ نفر مجروح شدند.

مسابقه دو تیم که به‌خاطر حضور هواداران المصری در زمین با ۳۰ دقیقه تأخیر آغاز شد، در طول بازی هم چند بار به دلیل هجوم تماشاگران به زمین متوقف شد.

در پایان بازی که با برد ۳-۱ المصری همراه بود، گروهی از هواداران این تیم که به شمشیر، چاقو و چماق مسلح بودند، به هواداران و بازیکنان الاهلی حمله کردند. علاوه بر کسانی که به ضرب این سلاح‌ها کشته شدند، شمار زیادی هم زیر دست و پا ماندند و جان خود را از دست دادند.

در این بازی هدایت الاهلی را مانوئل ژوزه، مربی پرتغالی که بعدا سرمربی پرسپولیس شد، برعهده داشت. او هم در جریان درگیری‌ها مورد ضرب و شتم قرار گرفت. در پی این اتفاقات، دولت جدید مصر که بعد از سرنگونی حسنی مبارک بر سر کار آمده بود، لیگ برتر این کشور را تعطیل کرد.

استادیوم زمالک

البته فاجعه استادیوم پورت سعید تنها حادثه مرگبار تاریخ فوتبال مصر نیست. روز ۱۷ فوریه ۱۹۷۴ (۲۸ بهمن ۱۳۵۲) قرار بود دو تیم الزمالک اس‌سی مصر و دوکلا پراگ چکسلواکی سابق در یک بازی دوستانه در ورزشگاه زمالک قاهره با هم روبرو شوند.

اما پیش از آغاز مسابقه، ازدحام شدید جمعیت باعث شد عده زیادی از کسانی که قصد ورود به ورزشگاه را داشتند، زیر دست و پا بمانند و دست‌کم ۴۸ نفر جان خود را از دست بدهند.

این مسابقه ابتدا قرار بود در استادیوم ۱۰۰ هزار نفری جمال عبدالناصر برگزار شود، اما بعد محل انجام آن به ورزشگاه زمالک – که در آن زمان ۴۰ هزار نفر گنجایش داشت – تغییر کرد و همین امر باعث شد ورزشگاه نتواند همه تماشاگران علاقمند را در خود جای دهد.

ازدحام جمعیت به‌حدی بود که بخشی از دیوار ورزشگاه فروریخت.

استادیوم لوژنیکی

روز ۲۰ اکتبر ۱۹۸۲ (۲۸ مهر ۱۳۶۱) استادیوم مرکزی لنین – که حالا بنام لوژنیکی شناخته می‌شود – پذیرای مسابقه تیم‌های اسپارتاک مسکو و هارلم هلند در چارچوب جام یوفا بود.

این بازی در هوای ۱۰ درجه زیر صفر و زیر بارش برف برگزار می‌شد و به همین خاطر، با اینکه ورزشگاه گنجایش بیش از ۸۰ هزار تماشاگر را داشت، تنها ۱۶ هزار نفر در آن حضور پیدا کردند.

با وجود شمار نسبتا کم جمعیت، وقتی در اواخر بازی عده زیادی از تماشاگران شروع به ترک استادیوم کردند، یکی از آنها در پله‌های منتهی به خروجی لیز خورد و به زمین افتاد.

بعد از آن، ازدحام جمعیت باعث شد نفرات پشت سری به جلو هل داده شوند و روی فرد بر زمین افتاده بیفتند. به این ترتیب، شمار زیادی زیر دست و پا ماندند. در نتیجه این حادثه ۶۶ نفر کشته شدند. حادثه استادیوم لوژنیکی مرگبارترین حادثه ورزشی اتحاد شوروی بود.

استادیوم آیبروکس

در دومین روز سال ۱۹۷۱ ورزشگاه آیبروکس شهر گلاسگو میزبان ۸۰ هزار تماشاگر داربی معروف اسکاتلند بین سلتیک و رنجرز بود. در لحظات پایانی بازی، در حالی که بازی بدون گل مساوی دنبال می‌شد و بسیاری از تماشاگران در حال ترک ورزشگاه بودند، ابتدا سلتیک و سپس رنجرز هرکدام یک گل زدند.

هیجان این دقایق پر افت و خیز باعث ایجاد بی‌نظمی در خروج جمعیت شد و در نتیجه آن عده زیادی از تماشاگران در یکی از راه‌پله‌ها به زمین افتادند و زیر دست و پای تماشاگران دیگری ماندند که از پشت سر در حال حرکت به سمت خروجی‌ها بودند. در این حادثه ۶۶ نفر کشته شدند که طبق معمول حوادثی از این دست، علت مرگ اکثرشان خفگی بر اثر فشار شدید به قفسه سینه بود.

این دومین باری بود که شماری از تماشاچیانی که به ورزشگاه آیبروکس پا می‌گذاشتند، با پای خود از آنجا بیرون نمی‌رفتند. حدود ۷۰ سال پیش از آن، یعنی در سال ۱۹۰۲ هم ۲۵ نفر در اثر فرویختن یکی از جایگاه‌های تماشاگران این استادیوم جان خود را از دست دادند.

استادیوم ال‌مونومنتال

روز ۲۳ ژوئن ۱۹۶۸ (۲ تیر ۱۳۴۷) ورزشگاه ال‌مونومنتال شهر بوئنوس آیرس میزبان سوپر کلاسیکوی فوتبال آرژانتین بین باشگاه‌های بوکا جونیورز و ریور پلات بود. در پایان این مسابقه درب خروجی شماره ۱۲ ورزشگاه به موقع باز نشد و در نتیجه آن عده بسیاری زیر دست و پا ماندند.

در این حادثه ۷۱ تماشاچی کشته شدند و بیش از ۱۵۰ نفر هم مجروح شدند. حادثه ال‌مونومنتال بزرگترین فاجعه تاریخ فوتبال آرژانتین است. در مورد اینکه چه کسی مقصر اصلی وقوع آن بوده، روایت‌های متفاوتی وجود دارد.

عده‌ای پلیس را در باز نشدن به موقع درب‌های خروجی مقصر می‌دانند، و برخی هم معتقدند که بی‌توجهی تماشاچی‌ها علت وقوع آن بوده است. در تحقیقات دولتی که نتایج آن سه سال بعد منتشر شد، هیچ فرد یا نهاد خاصی مقصر وقوع حادثه معرفی نشد.

استادیوم آکرا

مسابقه دو باشگاه مطرح غنایی در روز ۹ مه ۲۰۰۱ (۱۹ اردیبهشت ۱۳۸۰) به مرگبارترین رویداد ورزشی تاریخ آفریقا تبدیل شد.

در دیدار حساس تیم‌های آکرا هارتس آو اوک و آسانته کوتوکو، بعد از آنکه تیم میزبان در دقایق پایانی دو گل زد و آسانته کوتوکو را ۲-۱ شکست داد، هواداران خشمگین تیم مهمان به پرتاب بطری و صندلی‌های پلاستیکی ورزشگاه به داخل زمین پرداختند.

پلیس در واکنش به این عمل گاز اشک‌آور به‌سوی آنها شلیک کرد و همین کار باعث ایجاد آشوب شد که در نتیجه آن ۱۲۷ نفر زیر دست و پای تماشاچیان دیگر جان خود را از دست دادند. هر ساله در غنا مراسم یادبودی برای قربانیان این حادثه مرگبار برگزار می‌شود.

استادیوم فلیکس هوفوئه- بوانی

همسایه غربی غنا، یعنی ساحل عاج هم از اتفاقاتی از این دست بی‌نصیب نبوده است. روز ۲۹ مارس ۲۰۰۹ (۹ فروردین ۱۳۸۸) ورزشگاه هوفوئه- بوانی ابیجان، بزرگترین شهر و پایتخت اقتصادی ساحل عاج، میزبان بازی تیم ملی این کشور و مالاوی در چارچوب مسابقات مقدماتی جام جهانی ۲۰۱۰ آفریقای جنوبی بود.

استقبال شدید تماشاچیان از این بازی باعث شد که ساعتی قبل از شروع مسابقه عده زیادی از تماشاچیان بر اثر ازدحام جمعیت زیر دست و پا بمانند. در این حادثه ۱۹ نفر کشته، و دست‌کم ۱۳۵ نفر مجروح شدند. البته این آخرین و بزرگترین اتفاق مرگبار در ورزشگاه هوفوئه- بوانی ابیجان نبود.

سال گذشته هم در اولین ساعات سال میلادی ۲۰۱۳ در جریان جشنی که به مناسبت فرارسیدن سال نو در همین ورزشگاه برگزار شد، ازدحام جمعیت – این بار در موقع خروج از استادیوم – فاجعه‌آفرین شد و ۶۱ نفر زیر دست و پای دیگران جان خود را از دست دادند.

استادیوم آتاتورک کایسری

روز ۱۷ سپتامبر ۱۹۶۷ (۲۶ شهریور ۱۳۴۶) ورزشگاه آتاتورک شهر کایسری (قیصریه) ترکیه میزبان بازی تیم‌های کایسری اسپور و سیواس اسپور بود.

بعد از اینکه نیمه اول بازی با یک گل به‌نفع تیم میزبان به پایان رسید، در فاصله بین دو نیمه رجزخوانی هواداران این تیم برای هواداران سیواس اسپور باعث بروز درگیری بین دو گروه شد.

بعضی از هواداران دو تیم به چاقو و چماق مسلح بودند و درگیری بین آنها باعث هجوم جمعیت به خروجی‌های استادیوم شد، که در نتیجه آن دست‌کم ۴۰ نفر زیر دست و پای دیگران کشته، و بیش از ۳۰۰ نفر زخمی شدند.

این حادثه مرگبارترین حادثه ورزشی تاریخ ترکیه است.

استادیوم ملی لیما

اما پرتلفات‌ترین فاجعه فوتبالی جهان در استادیوم ملی پایتخت پرو (استادیو ناسیونال) اتفاق افتاده است. روز ۲۴ مه ۱۹۶۴ (۳ خرداد ۱۳۴۳) تیم‌های پرو و آرژانتین در آخرین بازی از مرحله مقدماتی المپیک ۱۹۶۴ توکیو در این ورزشگاه مقابل هم قرار گرفتند.

در فاصله دو دقیقه به پایان بازی، در حالی که آرژانتین با یک گل از میزبان پیش بود، داور گل پرو را مردود اعلام کرد. در پی این تصمیم داور، شماری از هواداران خشمگین پرو سعی کردند با عبور از فنس‌هایی که سکوها را از زمین مسابقه جدا می‌کرد وارد زمین شوند.

پلیس برای جلوگیری از حمله آنها به زمین، گاز اشک‌آور شلیک کرد. در پی این اتفاق، شمار زیادی از تماشاگران به‌سوی خروجی هجوم بردند، اما بسته بودن درب‌های خروجی فولادی و بزرگ ورزشگاه باعث شد که کسانی که جلوتر بودند نتوانند خارج شوند، و فشار جمعیت از پشت سر باعث شد دست‌کم ۳۲۰ نفر در اثر خفگی یا ماندن زیر دست و پا جان خود را از دست دهند.

آشوب و نا آرامی در خارج از ورزشگاه هم ادامه یافت و شماری از ساختمان‌ها و مغازه‌های مجاور آن تخریب شد.

استادیوم آزادی

ایران هم از حوادث مرگبار در استادیوم‌های فوتبال در امان نبوده است. روز جمعه ۵ فروردین ۱۳۸۴، در حالی که تهران همچنان در حال و هوای تعطیلات نوروزی بود، تیم‌های ملی ایران و ژاپن در چارچوب مسابقات مقدماتی جام جهانی ۲۰۰۶ آلمان مقابل هم قرار گرفتند.

با اینکه احتمال می‌رفت که بعلت تعطیلات نوروزی ورزشگاه آزادی بطور کامل پر نشود، طبق معمول بازی‌های مهم ملی در آن زمان، حدود ۱۰۰ هزار نفر از نزدیک به تماشای بازی تیم برانکو ایوانکوویچ نشستند.

اما در حالی که ایران این بازی را با گل‌های وحید هاشمیان ۲-۱ از حریف برده بود و همه چیز برای جشن و شادی فراهم بود، یک اتفاق در خروجی‌های ورزشگاه و کام همه را تلخ کرد.

ازدحام جمعیت در موقع خروج باعث شد ده‌ها نفر زیر دست و پا بمانند. در نتیجه این حادثه، دست‌کم ۶ نفر (به گفته برخی منابع ۷ نفر) کشته شدند و بیش از ۴۰ نفر دیگر هم آسیب دیدند.

در آن زمان سازمان تربیت بدنی ایران در گزارشی استقرار یک هلی‌کوپتر نیروی انتظامی مقابل مسیر اصلی ۶۴ متری ضلع غربی ورزشگاه آزادی را دلیل اصلی باز نشدن به‌موقع یکی از درب‌های خروج و وقوع حادثه اعلام کرد.

مطالب مرتبط