http://www.bbcpersian.com

13:06 گرينويچ - چهارشنبه 06 اوت 2008 - 16 مرداد 1387

د. اسداللهی
مفسر ورزشی

نگاهی به تاريخچه حضور ايران در بازيهای المپيک

المپيا و بازيهای المپيک

"کوه المپ" بلندترين قله يونان با بلندای 2985 متر که قله آن در سراسر سال پوشيده از ابرهای گوگردی بوده و همين حالت ابهام آميز برای مردم يونان مرموز بوده است.

در دامنه اين کوه دره ای سبز و خرم به نام "کرونوس" است که مردم را برای تفريح جلب می کرد. "کرونوس" در گمان مردم خدايی بزرگ بود. بعدها زئوس يا ژوپيتر پسر کرونوس ناميده شد.

يونان کشوری بود با چند دولت شهر که بيشتر اوقات با يکديگر در جنگ بودند. اين مردم هر سال در بهار به دره کرونوس می رفتند و در آنجا با هم در صلح به سر می بردند.

در اثر صلح و دوستی آيين نامه ورزش تنظيم شد و نخستين دوره رسمی اين بازيها 776 سال پيش از ميلاد مسيح برگزار شد. دويدن، مشت زنی، ارابه رانی و کشتی و پنج گانه، مواد ورزشی بودند.

اين بازی ها هر چهار سال يا گاه پنج سال يک بار برگزار می شد. اين روند تا 38 سال پيش از ميلاد برقرار بود يعنی حدود 736 سال.

بعد از آن کشور يونان دستخوش آشوب و ورود قبايل مختلف از جمله روم شد که سرانجام يک کشيش مسيحی برگزاری بازيها را حرام شمرد و متوقف کرد.

سالها گذشت تا اينکه بازيهای امروزی آغاز گشت. نخستين دوره در سال 1896 در آتن برگزار شد و به صورت هر چهار سال يکبار ادامه يافت.

جنبه های اجتماعی بازيها

اين بازيها بر چند پايه استوار شدند: تقدس، صلح طلبی، برابری، غير ناسيوناليستی، آماتوری، جشن و شادمانی.

هر ورزشکار يا آتلات از هر شهر بار و بنه خود را بر دوش حمل می کرد ( شبيه حج در اسلام). جايزه هر قهرمان تنها شاخه ای از برگ زيتون بود.

پيدايش بازيهای نوين

رنسانس

بار ديگر اروپا به سراغ يونان رفت و ادبيات يونان را ترجمه کرد. در اين را موضوع بازيهای المپيک مطرح شد. دانشمندان و معماران فرانسوی، آلمانی و يونانی در عمل به جستجوی آثار دهکده المپ پرداختند، ميدان و بناهای مخروبه تاسيسات را پيدا کرده و تصوير مناسبی را از آنها نقاشی کردند.

المپيک نوين

بازيها در سال 1896 در آتن برگزار شد. ايران تا سال 1936 در بازيها شرکت نکرد. در آن سال با موافقت رضا شاه، ايران وارد بازيهای المپيک شد آنهم با گروهی از دانشجويان ايرانی که برای تحصيل به فرانسه، ايتاليا، بريتانيا، آلمان و اتريش رفته بودند. آنها لباسی متحد الشکل تهيه کرده و در گروه 19 نفری پا به دهکده المپيک نهادند.


ورزشکاران ايرانی در المپيک

فهرست مدال آوران ايرانی در المپيک

دوره چهاردهم؛ 1948 لندن

بر اثر جنگ جهانی دوم و آثار آن، بازيها در سه دوره تعطيل شد تا اينکه در سال 1948 دوره ديگری از بازيها در بريتانيا برگزار شد.

کاروان ورزشی ايران با 52 نفر از ورزشکاران، مربيان، سرپرستان و غيره عازم لندن شدند. بودجه اردو و سفر و اقامت را شاه و مجلس شورای ملی پرداختند.

شاه ايران نيز به دعوت شاه بريتانيا به لندن رفت و در برخی از بازيها به تماشا نشست.

کيمته ملی المپيک در سال 1326 تاسيس شد. همان سال به عضويت کميته بين المللی المپيک در آمد.

رشته های ورزشی

بسکتبال: تيم ايران 6 بازی کرد. 5 باخت و يک برد

کشتی: ايران در اين بازيها به دو مقام پنجم رسيد يکی عباس زندی در وزن 72 کيلوگرم و ديگری در وزن هشتم( سنگين وزن) ابوالقاسم سخدری

بهترين کشتی گير ايران منصور رئيسی بود که به مقام چهارم دست يافت و در کل تيم کشتی ايران در نخستين حضور خود تيمی خوب به نظر رسيد.

جعفر سلماسی، در پر وزن، با دستيابی به مقام سوم، موفق شد تنها مدال کاروان ايران را که برنز بود به گردن آويزد. اين مدال نخستين مدال المپيک برای ايران بود.
در حاليکه نامجو و سلماسی می توانستند با حساب رکوردهای قبلی خود به مقام بالاتری دست يابند.

بوکس: ايران در مجموع و رده بندی نهايی در رديف 28 قرار گرفت.

در رده بندی تيمی، ايران با يک مدال برنز در رده سی و ششم بازيها قرار گرقت

دوره پانزدهم؛ 1952 هلسينکی

بعد از المپيک لندن و نشان برنز سلماسی و امتيازهای ديگران، ايران با تدارک و تصميم بهتری به بازيهای هلسينکی روی آورد. از جمله اينکه برابر آيين نامه کميته المپيک ايران، مقرر شد از 18 ماه پيش از آغاز بازيها، اردوها و تدارک ها و بودجه برنامه ريزی شده باشد.

در خلال اين برنامه می بايستی از ورزشکاران رکورد گيری شود تا کسانی به بازيها راه يابند که رکورد مناسبی داشته باشند. بنا بر اين کاروان ورزشی ما به نسبت جمع و جور تر شد.

رشته های ورزشی

دو و ميدانی: علی باغبان باشی در رشته 3 هزار متر به مقام ششم دست يافت.

کشتی : در اين رشته 29 کشور شرکت کردند.
وزن اول: محمود ملاقاسمی- مدال برنز
وزن دوم: مهدی يعقوبی بدون امتياز
وزن سوم: ناصر گيوه چی - مدال نقره
وزن چهارم: جهانبخت توفيق – مدال برنز
وزن پنجم:عبدالله مجتبوی ــ مدال برنز
وزن ششم: غلامرضا تختی – مدال نقره

در رده بندی تيمی ايران با دو نقره و سه برنز به مفام سوم رده بندی رسيد.

وزنه برداری:
:محمود نامجو – مدال نقره
علی ميرزائی - برنز
حسن فردوس- پنجم
محمد حسن رهنوردی - چهارم
فيروز پژهان - پنجم
در نتيجه ايران در وزنه بردای به مقام سوم رسيد.

در رده بندی تيمی ايران با 3 مدال نقره و 4 مدال برنز در رده سی ام قرار گرفت.

دوره شانزدهم؛ 1956 ملبورن

دو مدال طلا برای ايران
غلامرضا تختی دومين مدال طلای ايران را در المپيک بدست آورد

وزنه برداری
محمود نامجو - مدال برنز
هنريک تمرز - مقام پنجم
منصوری - چهارم
محمد حسن رهنوردی - چهارم
فيروز پژهان- چهارم
تيم وزنه برداری ايران به رده سوم دست يافت

کشتی
محمدعلی خجسته پور – مدال نقره
امامعلی حبيبی نخستين مدال طلای المپيک را برای ايران کسب کرد.

تختی، قهرمان دومين مدال طلای اين دوره از بازيها را کسب کرد. به اين ترتيب کشتی ايران در دره بندی نهايی به مقام سوم المپيک رسيد.

در رده بندی تيمی ايران با دو مدال طلا، دو مدال نقره و يک مدال برنز در رده چهاردهم ايستاد. اين بهترين مقامی است که تاکنون ايران در بازيهای المپيک بدست آورده است.

دوره هفدهم؛ 1960 رم

کشتی فرنگی
در اين دوره از بازيها کشتی فرنگی يا گرکو رومن برای نخستين بار به المپيک راه پيدا کرد. محمد پذيرايی در52 کيلوگرم به مدال برنز رسيد.

کشتی آزاد
ابراهيم سيف پور – مدال برنز.
مصطفی تاجيک نفر پنجم.
امامعلی حبيبی چهارم
غلامرضا تختی – نقره.

بوکس: تيم کامل ايران بدون کسب امتياز از بازيها بازگشت.
وزنه برداری: اسماعيل علم خواه در وزن خروس وزن موفق به کسب مدال برنز شد.

در رده بندی تيمی ايران با يک مدال نقره و سه برنز به رده بيست و هفتم دست يافت.

دوره هجدهم؛ 1964 توکيو

کشتی آزاد
اکبر حيدری - مدال برنز
عبدالله موحد- پنجم
محمدعلی صنعتکاران- مدال برنز

وزنه برداری
منوچهر برومند- چهارم

در رده بندی تيمی ايران با دو مدال برنز به رده سی و چهارم دست يافت

دوره نوزدهم؛1968 مکزيکوسيتی

وزنه برداری
محمد نصيری - طلا
پرويز جلاير - نقره

کشتی آزاد
عبدالله موحد- طلا
شمس الدين سيدعباسی - برنز
ابوطالب طالبی - برنز

در رده بندی تيمی، ايران با دو مدال طلا، يک مدال نقره و دو مدال برنز به رده نوزدهم دست يافت

دوره بيستم، 1972 مونيخ

کشتی آزاد
ابراهيم جوادی- برنز
مسلم اسکندر فيلابی - چهارم

کشتی فرنگی
رحيم علی آبادی - نقره

وزنه برداری
محمد نصيری - نقره

در رده بندی تيمی ايران با دو مدال نقره و يک مدال برنز به رده بيست و هشتم دست يافت.

دوره بيست و يکم؛1976 مونترال

کشتی آزاد
منصور برزگر - نقره

کشتی فرنگی تيم ايران در اين دوره به مقامی دست نيافت

فوتبال
تيم ملی فوتبال ايران در مسابقات مقدماتی 4 ديدار داشت که بدون شکست، با سه برد و يک تساوی به بازيهای المپيک راه يافت. در دور نخست، کوبا را با تک گل غلامحسين مظلومی شکست داد و برابر لهستان 3-2 شکست خورد و به دور دوم راه يافت و با نتيجه 2 -1 از تيم اتحاد جماهيرشوروی شکست خورد. اين نخستين باری بود که تيم ملی فوتبال ايران در بازيهای المپيک به دور دوم رسيد.

در رده بندی تيمی، ايران با يک مدال نقره و يک مدال طلا در رده سی و سوم ايستاد.

تحريم بازيهای 1980 مسکو و 1984 لس آنجلس

ايالات متحده آمريکا در ادامه جنگ سرد و تشديد آن، بازيهای مسکو را تحريم کرد. شکايت های شوروی به کميته بين المللی المپيک در اين باره تاثيری نداشت . آمريکا به هيچ نامه يا تقاضای شوروی و کميته بين المللی المپيک اعتنا نکرد و هيچ پاسخی نداد.

در تحريم شوروی نسبت به بازيهای لس آنجلس نيز مسائل سياسی دخالت داشت.

شوروی دو بهانه برای تحريم بازيهای 1984 داشت؛ يکی تحريم بازيهای مسکو از سوی واشنگتن و ديگر مسئله جنگهای آسيای جنوب شرقی ميان آمريکا و برخی از کشورهای منطقه.
همراه با شوروی بسياری از کشورها بازيهای لس آنجلس را تحريم کردند که عبارت بودند از:
اروپا: بلغارستان، آلمان شرقی، چکسلواکی، مجارستان و لهستان.
آسيا: ويتنام، لائوس، افغانستان، مغولستان، کره شمالی، يمن جنوبی و ايران.
آفريقا: اتيوپی، آنگولا
آمريکا: کوبا

اين تحريم ها موجب شد تا بازيها در حداقل ممکن برگزار شود. به از آن تدابيری انديشه شد که ديگر چنين اتفاقی رئی ندهد کما اينکه در گذشته بازيها نبوده است.

کسی که در آرام کردن شرايط جهانی و المپيکی از همه بيشتر تاتير داشت، خوان آنتونينو سامارانش، سياستمدار اسپانيائی بود که پيش از آن سفير اسپانيا در شوروی و آمريکا بود و همچنين دارای مقام عالی در کميته بين المللی المپيک بود.

تحريم بازيها از سوی ايران

ايران بازيهای 1980 مسکو و 1984 لس آنجلس را تحريم کرد.

تحريم بازيهای مسکو از سوی ايران آسان صورت نگرفت. در ميان دولتمردان ايران در آن سالها عده ای موافق و عده ای مخالف حضور ايران در بازيهای المپيک مسکو بودند.

اما نهايتا مخالفان با اين استدلال که شوروی در حال جنگ با کشور اسلامی افغانستان بود، مانع از حضور ايران در بازيهای المپيک مسکو شدند.

در باره تحريم بازيهای لس آنجلس همين بس بود که آيت الله خمينی آمريکا را شيطان بزرگ خوانده بود.

البته تحريم بازيهای لس آنجس دليل ديگری هم داشت و آن اينکه ايران، آمريکا را پشتيبان حضور اسرائيل در سرزمين های فلسطينی می دانست.

به هر حال به مدت 12 سال ايران از المپيک دور بود. يعنی يک نسل از ورزشکاران ايرانی از رقابت در اين بازيهای محروم شدند.

بيست و چهارمين دوره؛ 1988 سئول

ايران پس از 12 سال دوری از المپيک در رشته های کشتی آزاد و فرنگی، وزنه برداری، دو چرخه سواری و دو و ميدانی، شرکت داده شد.
عسکری محمديان تنها مدال آور ايران در 1988 سئول - عکس از وب سايت همشهری

در کشتی آزاد عسگری محمديان به مدال نقره دست يافت. اين کشتی گير ايرانی با عملی شگفت انگيز نام خود را فهرست قهرمانان بزرگ المپيک ثابت کرد.

عمل جوانمردانه محمديان اين بود که بعد از پيروزی بر تمام هماوردان صاحب نام خود در فينال با سرگئی بلوگلازوف روسی روبرو شد و با يک امتياز شکست خورد. زمانی که دست بلوگلازوف به عنوان برنده مسابقه بلند شد، محمديان سوی او رفته، با او دست داد و او را روی دست بلند کرده، گرد تشک گردانيد.

بلند کردن حريف روی دست، گاه از سوی برنده صورت می گرفت و ديده نشده بود که مغلوب فرد پيروز را سر دست بلند کند و پيروزی او را چنين شادباش گويد. اين کاری بود تحسين انگيز که پيش از اين در تاريخ المپيک سابقه نداشت.

سهم ايران از بازيهای سئول فقط همين يک مدال نقره بود.

در رده بندی تيمی، ايران با يک مدال نقره در رده چهلم ايستاد.

بيست و پنجمين دوره؛ 1992 بارسلون

بارسلون، ميربان انبوهی از ورزشکاران بود. بنا بر آمار رسمی 169 کشور، 6652 ورزشکار مرد و 2704 ورزشکار زن در اين دوره شرکت داشتند که اين حجم تا بدان روز بی سابقه بود.

سهم ايران در کشتی آزاد

عسکری محمديان در برابر حريفان بزرگ به مدال نقره دست يافت. اين دومين مدال اين ورزشکار در المپيک بود.

بجز محمديان، امير رضا خادم و رسول خادم به مدال برنز دست يافتند.

ازپايان بازيهای سئول تا آغاز بازيهای بارسلون در سطح جهان اتفاقاتی روی داد که چهره جغرافيائی، اجتماعی و سياسی جهان را دگرگون کرد.

از جمله فروپاشی اتحاد جماهير شوروی . پيدايش کشورهای تازه اسقتلال يافته. تشديد بحران تبعيض نژادی در آفريقا. برچيده شدن ديوار برلين در اروپا. اهميت اين بازيها چنان شد که گويی کانون برخورد های سياسی و نژادی و غيره شهر بارسلون است. اوضاع می رفت تا آنهمه کوششها برای شرکت در بازيها ناگهان بر باد رود. اين رويداد قابل پيش بينی تنها در سايه نيروی ديپلماسی آنتونيو سامارانش آرام گرفت و بازيها به جريان افتاد.

کاروان ورزشی ايران پرشمار بود چه در رده ورزشکاران و سرپرستان و چه در رده ميهمانان جبری.

در رده بندی تيمی، ايران با يک مدال نقره و دو مدال برنز در جای چهل و هفتم ايستاد.

بيست و ششمين دوره؛ 1996 آتلانتا

صد سال از آغاز دوره جديد بازيهای المپيک می گذشت. در يکصدمين سال اين بازيها، آتلانتا مرکز ايالت جورجيا ميزبان برگزاری اين بازيها شده بود.

در دوره نخست در سال 1896 در مجموع 224 ورزشکار از 14 کشور مسابقه دادند. برابر آمار در آتلانتا 10318 ورزشکار از 197 کشور شرکت کردند.

کشتی آزاد:
اميررضا خادم - برنز
رسو ل خادم - طلا
عباس جديدی - نقره
عباس جديدی (چپ) در آتلانتا به مدال نقره دست يافت

در مسابقه فينال 100 کيلوگرم، در کمال ناباوری عباس جديدی و مربيان کشتی تيم ملی ايران، داوران کرت انجل، حريف جديدی را برنده مسابقه اعلام کردند.

جديدی پس از اعلام نتيجه به تندی با داوران سخن گفت. می رفت که کار به مشاجره بکشد که مربيان ايران پادر ميانی کرده و او را سوی سکو، راهنمائی کردند. ولی جديدی آنجا نيز آرام نداشت. کرت انجل، نيز از تصميم داوران حيرت زده بود.

بيشتر خبرگزاری های جهان مدال طلا را حق جديدی می دانستند و داوری اين مسابقه را عادلانه ندانستند.

در رده بندی تيمی، ايران با يک طلا، يک نقره و يک برنز در رده چهل و سوم ايستاد.

بيست و هفتمين دوره؛ 2000 سيدنی

ايران برای نخستين بار بود که که در يک دوره به سه مدال طلا دست می يافت. هر چند که نتيجه کار کشتی گيران چندان رضايت بخش نبود و فقط عليرضا دبير توانست برای تيم کشتی ايران مدال بياورد.

اما در عوض تيم وزنه برداری ايران با درخشش حسين توکلی و حسين رضازاده توانست به اولين مدالش پس از 24 سال دست يابد( محمود نصيری در بازيهای مونترال 1976 يک مدال برنز بدست آورد.)

حسين توکلی در وزن 105 کيلوگرم و حسين رضا زاده در وزن به اضافه 105 کيلوگرم توانستند پس از دوری 32 ساله وزنه برداری ايران از مدال طلای المپيک، دو مدال طلا بدست آوردند.

رضازاده موفق شد در قسمت فوق سنگين وزن رکورد المپيک را بشکند. رضازاده آن سال به عنوان قويترين مرد جهان شناخته شد.

سومين مدال طلای سيدنی برای کاروان ورزشی ايران نصيب عليرضا دبير شد.

در تکواندو که به تازگی در ميان رشته ورزشی المپيک جای داده شده بود، هادی ساعی نخستين مدال تکواندو در المپيک را بدست آورد. ساعی در وزن68 کيلوگرم سوم شد.

در رده بندی تيمی، ايران با کسب سه طلا و يک برنز در رده بيست و هفتم ايستاد.

بيست و هشتمين دوره؛ ۲۰۰۴ آتن

در المپیک آتن انحصار کسب مدال های طلا از حوزه قدرت نمایی کشتی گیران و وزنه برداران خارج شد و هادی ساعی، تکواندوکاری که چهار سال پیش از آن مدال برنز المپیک را کسب کرده بود، با کسب مدال طلا آغاز دوران جدید ورزش ایران را نوید داد.

یکی از دیگر تحولاتی که در ایران و جهان خبر ساز شد، کناره گیری آرش میراسماعیلی، جودوکار وزن 66 کیلوگرم ایران و یکی از امیدهای کسب مدال ایران در مسابقات بود. این ورزشکار بنا به قرعه مجبور بود در دور اول مسابقات مقابل حریفی اسرائیلی بایستد که به دلیل "مصدومیت" این مسابقه برگزار نشد.

تيم وزنه برداری ايران بجز حسین رضا زاده قهرمان بلامنازع جهان برگ برنده ای در اختیار نداشت، هرچند رضا زاده با شکستن رکورد دو ضرب جهان (263.5 کیلوگرم) و کسب مدال طلا، به تنها ورزشکار تاریخ ایران بدل شد که توانسته در دو المپیک مدال طلا بگیرد.

برای اولین بار از المپیک سئول (1988) کشتی ایران حتی به یک مدال طلا هم دست پیدا نکرد و تنها افتخارات ایران در کشتی، با مدال های نقره کشتی آزاد مسعود مصطفی جوکار و علیرضا رضایی و مدال برنز علیرضا حیدری کسب شد.

دیگر مدال ایران را هم رشته رو به صعود تکواندو با کمک یوسف کرمی کسب کرد که در وزن 80 کیلوگرم به مدال برنز دست یافت.

در رده بندی تيمی، ايران با کسب دو طلا، دو نقره و دو برنز و دو رتبه تنزل نسبت به المپیک سیدنی، در رده بيست و نهم ايستاد.