چطور در مورد عادت ماهانه یا علایم بلوغ در پسران با فرزندان نوجوانمان صحبت کنیم؟
پخش این فایل در دستگاه شما پشتیبانی نمی شود.

چگونه در مورد بهداشت بلوغ و مسائل جنسي با فرزندان نوجوانمان صحبت كنيم؟

دکتر سارا ناصرزاده

پژوهشگر و روان‌درمانگر جنسی

نوجوانی دورانی است آمیخته با تغییرات فراوان در بدن و شخصیت یک فرد. اگر پدر یا مادر فردی نوجوان هستید می‌دانید که این دوران چقدر حساس بوده و حفظ اعتماد و اطمینان فرزندمان نسبت به ما چقدر اهمیت دارد. یکی از مهمترین مسولیت‌های ما در قبال آنها این است که کمک‌شان کنیم دوران گذر از کودکی به بزرگسالی را به بهترین نحو ممکن طی کنند و برای اتفاقاتی که برای بدنشان به طور خاص در دوران بلوغ میفتد، آمادگی‌های لازم را داشته باشند.

در دو مقاله دیگر به تفصیل راجع به بهداشت دوران بلوغ صحبت کرده‌ایم. در بخش اول آن در مورد عادت ماهانه در خانم‌ها و در بخش دوم به موضوعاتی چون بوی بدن، تغییر رنگ اندام‌های تناسلی، رشد پستان‌ها، موی صورت و بدن و در نهایت نعوظ و احتلام در آقایان است پرداختیم. در این نوشتار بیشتر به نقش والدین در آماده کردن فرزند برای دوران بلوغ می‌پردازیم.

مکالمه صمیمانه قبل از شروع بلوغ

در مورد صحبت کردن و آمادگی دادن به فرزندان، یکی از مهم‌ترین فاکتورها این است که قبل از اینکه اتفاقی بیفتد یا بلوغ شروع شود بهتر است راجع به این مسائل صحبت کرد و آمادگی‌های ذهنی و عملی قضیه را برای او فراهم آورد. در ایران در دهه های اخیر مراسمی به نام جشن تکلیف در سن ٩ سالگی در مدارس دخترانه برگزار می‌شود که هرچند تا حدی جنبه مذهبی دارد ولی فرد را از نظر ذهنی برای تغییراتی که در پیش رو دارد آماده می‌سازد. نقش خانواده از جمله مادر، خواهر بزرگ‌تر، خاله، عمه، مادربزرگ و حتی پدر برای آماده سازی دختران جوان برای عادت ماهانه (پریود) و سایر تغییرات دوران بلوغ از جشن تکلیف بسیار مهمتر بوده و جزئیاتی که می توان در قالب مکالمات صمیمانه به عنوان مثال بین مادر و دختر داشت، با هیچ چیز دیگری قابل مقایسه نیست. در ضمن این جشن‌ها کلی هستند و شرایط فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی هر خانواده در آنها لحاظ نمی‌شوند.

اگر فرزندتان در چنین مراسمی شرکت داشته می‌توانید از آن به عنوان بهانه‌ای استفاده کنید و برای او مطالب دیگری را هم باز کنید و شرح دهید. پدرهای ایرانی به طور سنتی از داشتن چنین مکالماتی با پسران خود پرهیز می‌کردند ولی امروزه با بازتر شدن جامعه و نسل جدید پدران، کم نیستند پدرانی که می‌توانند و می‌خواهند به طور باز با فرزند پسر خود و یا حتی دخترانشان راجع به تغییرات طبیعی که در طول بلوغ اتفاق می‌افتد صحبت کنند. مادرها هم همینطور.

صحبت مستمر

پس از دادن اطلاعات اولیه در مورد اینکه چه اتفاقاتی مانند شروع عادت ماهانه یا احتلام شبانه ممکن است بیفتد، پدر و مادر می‌توانند تمرکز خود را روی سایر تغییرات بدن فرزند نوجوانشان که به صورت تدریجی‌تر اتفاق می‌افتد بگذارند. به عنوان مثال، رشد موهای صورت و بدن و نحوه نظافت یا کنترل آنها، بوی عرق و اندام‌ها تناسلی، رشد پستان‌ها، بیضه‌ها و سایر اندام‌های جنسی، تغییر رنگ نوک پستان‌ها و اندام‌های تناسلی و در نهایت بروز رفتارهایی مانند خودارضایی و یا گرایش‌های متفاوت جنسی. هر مورد به خودی خود، نیاز به صحبتی جداگانه دارد و این مسئولیت والدین است که از نگرانی‌های فرزندانشان کم کنند، به آنها اطمینان خاطر بدهند و وسایل و ابزارهای لازم را برای زندگی جدید فرزندشان به عنوان یک فرد بالغ فراهم آورند.

صحبت در مورد بلوغ یا مسائل جنسی نباید به یک مکالمه ختم شود بلکه امریست که در طول چند سال و به طور مستمر و دلسوزانه باید انجام شود. اگر خودتان شرایط این مکالمات را ندارید برنامه ریزی کنید که شخصی معتمد و آگاه این صحبت‌ها را با فرزندتان داشته باشد. کم نیستند دخترانی که راجع به عادت ماهانه یا پریود نمی‌دانند و بار اولی که با خون در لباس زیرشان مواجه میشوند بشدت می‌ترسند. بعضی فکر می‌کنند کار بدی کرده‌اند یا به پرده بکارتشان آسیب خورده. با یک توضیح ساده و به موقع و آموزش موارد ساده مثل استفاده از نوار بهداشتی می‌شود از این شوک‌های ناخوشایند و ناخواسته جلوگیری کرد.

ماهیت مثبت یا منفی مکالمات راجع به مسائل جنسی

برخی والدین وقتی می‌بینند پسر یا دخترشان به شخصی علاقه‌مند شده است، مکالمه‌ای را با مضمون و لحنی منفی شروع و در آن رئوس خواسته‌های خود را به صورت امر و نهی مطرح می‌کنند. تحقیقات نشان داده مکالمات دستوری، کمترین اثر را دارد و اگر می‌خواهید فرزندتان واقعاً راه درستی را پیش بگیرد، به او اطمینان کامل داشته باشید، او را توانمند کنید که بتواند در هر شرایطی بهترین تصمیم‌ها را برای خودش بگیرد، قدرت "نه" گفتن داشته باشد و از اطلاعات درست برای حفاظت از خود و دیگران برخوردار باشد. از جمله مواردی که فکر کردن و تصمیم گیری درست را در فرزندمان تقویت می‌کند، گوش کردن به حرفهایش و داشتن مکالمه‌ای به دور از تعصب، قضاوت و جانبداری است. به عنوان مثال از او بپرسید در یک رابطه خوب دنبال چه چیزی می‌گردد و یا چه کسی لیاقت داشتن این رابطه با آنها را دارد و چرا اینطور فکر میکند.

یکی دیگر از مسائلی که باعث می‌شود حرف ما به عنوان یک والد موثرتر باشد این است که چقدر خودمان الگوی درستی برای حرفهایمان هستیم. از تصمیماتی که در گذشته برای زندگی خودمان گرفتیم تا نوع رابطه‌ای که با همسرمان برقرار می‌کنیم. فرزندان نوجوانمان با دقت به رفتار ما نگاه می‌کنند و از آن برای زندگی خود الگوبرداری می‌کنند، حتی به طور ناخودآگاه.

هویت جنسی

یکی از مسائلی که به طور خاص در دوران نوجوانی ممکن است بروز کند، هویت جنسیتی فرزندمان و همچنین گرایش جنسی اوست. ممکن است فرزندمان از نظر اندام‌های جنسی یا کروموزومی پسر باشد ولی جنسیت خود را در قالب یک دختر یا خانم ببیند. برعکس ممکن است فرزندمان از نظر اندامهای جنسی یا کروموزومی دختر باشد ولی جنسیت خود را در قالب یک پسر یا مرد ببینید. به این مورد اصطلاحاً تراجنسی یا ترنس می‌گویند. از نظر گرایش جنسی ممکن است فرزندمان متوجه شود که به جنس موافق گرایش دارد (همجنسگرا) و یا به هر دو جنس. تجربه جنسی با جنس موافق حتی بصورت مقطعی در جوامعی که دختر و پسرها از هم جدا هستند (در مهدکودک، مدرسه و غیره) بیشتر است.

بحث تمایلات جنسی و نحوه برخورد والدین و جامعه با آن بحثی بسیار حساس است که در این مقاله نمی‌گنجد اما در نهایت در هر شرایطی، بر اساس اصول اولیه انسانی و به عنوان پدر و مادری پشتیبان و تاییدگرا، نقش‌مان این است که از فرزندمان حمایت کنیم، ارزشهایمان را برای او توضیح دهیم، او را بدون قید و شرط دوست داشته باشیم، با احترام با او صحبت و رفتار کنیم و به هیچ احدی اجازه ندهیم که او را مسخره یا با بی‌احترامی با او برخورد کند.

گفتن این موارد در اینجا بسیار آسان تر از عمل کردن به آن است بخصوص در جوامعی که می‌دانیم که فرزندمان از نظر اجتماعی و قانونی با عواقب ناخواسته‌ای روبروخواهد شد. در این صورت و در چنین شرایطی، اگر فرزند ما بداند که در محیط خانه محفوظ است و قضاوت یا تنبیه نمی‌شود رشد روحی و اجتماعی بسیار سالم‌تری خواهد داشت. سکوت کردن، محکوم کردن، فشار آوردن برای تغییر گرایش یا احساس گناه دادن به فرزندمان هیچ نتیجه مثبتی به بار نخواهد آورد و می‌تواند به روان او آسیبهای جدی وارد کند. نوجوانانی که گرایش‌های همجنس‌گرایانه دارند در معرض افسردگی بیشتری هستند و آمار خودکشی بالاتری دارند.

تنظیم روابط بر اساس احترام متقابل

فرزندتان چه دختر باشد چه پسر، باید یاد بگیرد که اصلی‌ترین شرط یک رابطه سالم، احترام متقابل است. احترام به خواسته طرف مقابل، احترام به بدن طرف مقابل و احترام به خود. یکی از مسائلی که ممکن است از دوران نوجوانی در شخصیت فرد نهادینه شود، این تصور است که به بهانه عشق و عاشقی می توان طرف مقابل را کنترل کرد، حسادت ورزید، یا غیرتی شد و حتی به طرف مقابل به بهانه عشق، آسیب رساند.

به عنوان پدر و مادر باید به طور خاص به اینگونه طرز تفکرات حساس باشید و با واکنشی صحیح نوجوانتان را نسبت به قابل قبول نبودن رفتارهای غیرتی، حسودانه یا بی احترامانه آگاه کنید. این زمان بهترین وقت برای آموزش‌هایی همچون اصول احترام و مهرورزی بدون تعلق و تعصب است. مثلا در یک مکالمه سازنده میتوانیم از او بپرسیم که چه چیزی باعث علاقه‌اش به این شخص خاص شده؟ ( شناخت خود، علائق و ارزش‌ها)، چه چیزی باعث می‌شود که طرف مقابل از فرزند ما خوشش بیاید؟ (مهارت‌های واقع گرایی و سنجش هم‌خوانی طرف مقابل) و اینکه نوع این دوستی چه خواهد بود؟ چه امیدی برای آن دارد؟ و در آخر از او بپرسید که آیا سوال یا موضوعی هست که شما بتوانید در یافتن پاسخ اش به او کمک کنید.

تجاوز و روابط جنسی ناخواسته

مساله آخر در این گفتار کوتاه جلوگیری از تجاوز در قالب دوستی، رابطه و حتی نامزدی است. برخلاف تصور عمومی، بیشتر موارد تجاوز نه با یک فرد غریبه، بلکه از طرف کسانی پیش می‌آید که فرزند شما را می‌شناسند و با او رفت و آمد دوستانه یا خانوادگی دارند. به عنوان پدر و مادر نمی‌توان احتمال چنین مساله‌ای را به صفر رساند ولی با صحبت کردن با فرزندتان می‌توانید سناریوهایی که می تواند منجر به رابطه جنسی ناخواسته شود را مرور کرده و راهکارهایی را برای خارج شدن از آن مخمصه‌ها به او یاد دهید. توجه داشته باشید که تجاوز گروهی و تجاوز توسط دوست پسر و دوست دختر رو به افزایش است. برخی والدین تصور می‌کنند که با محدود کردن نوجوانشان، جلوی هر خطری را می‌گیرند در صورتی‌که با این کار باعث می‌شوند او به سناریوهای پرخطرتری سوق داده شود.

پدر و مادری کردن برای یک نوجوان امر ساده ای نیست و نکات ذکر شده در این مقاله تنها بخشی از مواردی بودند که در پژوهش‌ها به آنها پرداخته شده‌اند. در نهایت والدین فرزندانشان را بهتر از هر شخص دیگری می‌شناسند و تنها امید این مقاله این است که موارد کلی را با شما در میان بگذاریم تا دانش و مهارت خودتان را در مورد فرزندتان بکاربگیرید که دوران بلوغشان را به بهترین نحو ممکن طی کنند و خود را برای خوشبخت‌ترین و سالم‌ترین زندگی که می‌توانند پیش رو داشته باشند آماده کنند.