کراواتها و سرشانه ها؛ نگاه نزدیکتر به مناظره انتخاباتی بریتانیا

نخستین مناظره انتخاباتی بریتانیا پنجشنبه، ۱۵ آوریل ۲۰۱۰ (۲۶ فروردین ۱۳۸۹) از تلویزیون این کشور پخش شد.

در این مناظره گوردون براون، نخست وزیر و رهبر حزب کارگر، دیوید کامرون، رهبر حزب محافظه کار بزرگترین حزب اقلیت، و نیک کلگ، رهبر حزب لیبرال دموکرات، سومین حزب بزرگ سراسری بریتانیا شرکت داشتند.

با این حال، دو مناظره تلویزیونی دیگر در پیش است و سرانجام رای نهایی مردم تکلیف برنده را روشن خواهد کرد.

از صبح امروز، در میان مردم و رسانه های بریتانیایی بحث های فراوانی درباره اینکه سیاست ها و حرف های کدام یک از این سه رقیب بهتر و بدتر بوده به راه افتاده است.

روزنامه های بریتانیایی امروز، عمدتا نیک کلگ را ستوده اند و بر اساس نظرسنجی ها او را در موضعی بالاتر از دو رقیبش ارزیابی کرده اند.

اما جز حرف هایی که در این مناظره مطرح شد، چه عواملی ممکن است به واکنش ها و قضاوت های مخاطبان کمک کرده باشد؟

فنون سنتی سخنوری

گوردون براون، نیک کلگ و دیوید کامرون بعد از چند هفته تمرین و آماده سازی سخنان خود پا به صحنه مناظره گذاشتند.

ماکس اتکینسون، کارشناس سخنرانی و خطابه نویسی، به شگردهای زبانی این سه رقیب انتخاباتی اشاره می کند. او می گوید هر سه نفر از فن نقل حکایت استفاده کردند: "در طول این برنامه ۹۰ دقیقه ای هر سه نفر داستان هایی تعریف کردند از آدم هایی که در سفرها و برنامه های تبلیغاتی خود دیده بودند."

به گفته آقای اتکینسون، این یکی از فنون سنتی مناظره های سیاسی است؛ سیاستمدارها اغلب از این شگرد بهره می برند تا به وجوه فردی خود اشاره کنند، ولی آقای اتکینسون می گوید که دیشب از این تکنیک بیش از حد استفاده شد: "آنها داستان های زیادی تعریف کردند که بگویند با مردم ارتباط دارند ولی دیگر کمی مصنوعی و آبکی شده بود."

با این حال، او بسیاری از تکنیک های مورد استفاده در این مناظره را تحسین می کند: "نیک کلگ چند تا جمله خیلی خوب گفت و چند بار برای تاکید روی نظرهایش، از عبارت های قدرتمند تصویری و تجانس های آوایی استفاده کرد."

استفاده از تجانس آوایی یعنی استفاده از چند کلمه پشت سر هم که با حروف مشابهی شروع می شود.

ماکس اتکینسون می گوید که هم گوردون براون و هم دیوید کامرون از فن "قانون سه گانه" نیز استفاده کردند. قانون سه گانه یعنی بیان یک جمله در سه قسمت یا برشمردن سه نکته درباره یک موضوع: "براون البته چند بار از قبل تاکید کرد که می خواهد سه تا نکته را خاطرنشان کند، اما کامرون بی اینکه اشاره کند، سه نکته خودش را گفت."

به گفته آقای اتکینسون، استفاده کامرون از این قانون سه گانه مؤثرتر بود چون از قبل اعلام نکرد.

فن دیگری که هر سه رقیب به کار بردند، فن قیاس بود، که به گفته این کارشناس بسیار مؤثر است.

آقای کامرون در جمله های پایانی خود، از انتخاب میان "امید و ترس" حرف زد و آقای کلگ از تفاوت برنامه های آموزشی در انگلستان و سوئد سخن گفت.

گوردون براون برای اینکه فهرست ها و آمارهای خود را به خاطر بیاورد، بیش از دو رقیب دیگر به یادداشت ها نگاه می انداخت و چند بار هم شوخی کرد.

آقای اتکینسون می گوید "گوردون براون از همیشه راحت تر بود؛ شاید استفاده اش از طنز، در این راحتی بی تاثیر نبوده باشد."

Image caption سرشانه ها مهم ترین بخش لباس در تلویزیون است

سر و وضع ظاهری

سریل کمپبل، متخصص لباس شخصیت های مشهور می گوید: "وقتی کسی را در صفحه تلویزیون می بینید، بیشتر مدت، فقط به سر و شانه آنها نگاه می کنید. بنابراین سرشانه مهم ترین بخش لباس فرد است."

به نظر او، هم آقای براون و هم کامرون کت و شلوار سفارشی پوشیده بودند. سریل می گوید: "دوخت شانه کت آقای کامرون بهتر از بقیه بود و از همه زاویه ها خوب و صاف به نظر می رسید. سرشانه های گوردون براون چندان خوش فرم نبود و کراواتش هم از همان اول شل بود."

به نظر این کارشناس، کت و شلوار آقای کلگ سفارشی نبود، اما اتفاقا او راحت ترین سر و وضع را داشت: "هر سه آنها کراوات روشن زده بودند. من تا حالا هیچ وقت ندیده بودم سیاستمدارها کراوات به این روشنی بزنند."

رنگ کراوات رهبران محافظه کار و لیبرال دموکرات همرنگ حزبشان بود اما کراوات آقای براون صورتی روشن بود که به هر حال از رنگ قرمز، رنگ حزب کارگری، گرفته شده است.

سریل کمپل می گوید: "با این حال، براون در انتخاب این رنگ شجاعت به خرج داده بود. شاید می خواسته ارتباط خوب حزبش را با طبقه زنان جامعه نشان دهد و به چشم رای دهنده های زن، خوشایند به نظر برسد."

"در مجموع، هر سه نفر خوب بودند. نیک کلگ از همه راحت تر بود، کامرون از همه شیک پوش تر بود و براون از همه سنتی تر."

Image caption سریل کمپل: "گوردون براون با انتخاب کراوات صورتی شجاعت به خرج داد."

مناظره

جیسون ویت، کارشناس امور و فنون مناظره، می گوید: "رقابت برای هر سه مناظره کننده در حضور مخاطبانی که آن قدر جدی بحث را دنبال می کردند حتما سخت بوده است."

یکی از قوانین مناظره های انتخاباتی بریتانیا در تلویزیون این است که حضار در طول مناظره اجازه تشویق و کف زدن ندارند.

تشویق و کف زدن حاضران در مناظره ها همیشه کمک زیادی به رقیبان انتخاباتی می کند.

آقای ویت می گوید: "اما اگر بخواهیم این سه رقیب را صرفا از منظر ترفندهای مناظراتی بررسی کنیم، باید گفت براون اطلاع بیشتری از این ترفندها داشت. کامرون در بحث ها نرم بود و البته سخنورانه تر حرف می زد، و کلگ طوری ظاهر شده بود که نماد منطق باشد و حرف هایی متفاوت از حرف های رهبران دو حزب دیگر بزند."

در مناظره های رقابتی، شیوه واکنش های یک رقیب به حرف های رقیبش چیزهای زیادی به دست بیننده می دهد.

آقای ویت درباره واکنش رقیب ها در زمان شنیدن سخنان رقبای دیگر می گوید: "براون شاید کمی بیش از حد لبخند می زد و چند بار هم خندید، که کمی زیاد بود. کامرون هم شاید زیادی اخم می کرد. نیک کلگ قیافه اش را خنثی حفظ می کرد."

به نظر آقای ویت، هر سه نامزد وقتی خودشان حرف می زدند، خوب بودند: "آنها توانستند در چارچوب قانون هایی که در این مناظره حاکم بود، به خوبی از حقشان برای حرف زدن از خودشان استفاده کنند."

Image caption دست ها در جیب؛ نشانه آرامش یا اضطراب؟

زبان بدن

هری ویچل، کارشناس زبان بدن و روانشناس معروف، می گوید: "زبان بدن هر سه رقیب انتخاباتی دیشب، در ابتدا مصنوعی بود. با این حال وقتی بحث درگرفت، هر سه حالت های جالب و خوبی پیدا کردند. نیک کلگ گاهی دستش را در جیبش می کرد که نشان می داد شاید کمی عصبی است."

اما به نظر آقای ویچل همچنان که مناظره پیش می رفت این نامزد حزب لیبرال دموکرات هم گرم شد: "وقتی به مخاطب نگاه می کرد انگشت هایش از هم باز بود که این نشانه باز بودن شخصیت گوینده است. دیوید کامرون بیش از دو رقیبش به حاضران و رقبا نگاه می کرد، ولی به اندازه کلگ راحت و بی قید نبود. حس من این بود که کمی خودش را جمع کرده. براون محکم و قاطع بود. ولی گاهی وقت ها گردنش را به سمت راست خم می کرد. این کار ظاهرش را کج و معوج می کند."

آقای ویچل می گوید: "لحظاتی بود که هر سه رقیب، سپر دفاعی خود را کنار گذاشتند؛ مثل وقتی که براون به شوخی گفت که محافظه کارها با چاپ عکسش روی پوسترهاشان در حق او لطف کرده اند. اینجا هم کامرون و هم براون را می دیدید که لبخند می زدند و می خندیدند. لحظه خیلی تاثیرگذاری بود... همه چیز انسانی تر شده بود."

Image caption براون از دست های خودش زیاد استفاده می کرد

هری ویچل اضافه می کند: "اما در بعضی از حالت هاشان نشانه هایی از خصومت و مخالفت هم دیده می شد."

او اشاره می کند به اینکه نخست وزیر بریتانیا گاهی وقتی دیوید کامرون حرف می زد سرش را به نشانه مخالف تکان می داد، یا رهبر محافظه کارها در طول حرف زدن نیک کلگ گره به ابرو می انداخت.

هری ویچل می گوید: "آقای کلگ بیشتر رو به دوربین حرف می زد؛ جوری که کمی "تمرین کرده تر" به نظر می رسید؛ آقای براون، حالت "تونی بلری" داشت؛ وقتی دست هاش را بالا و پایین می داد، انگار می خواست تماشاچیان را در آغوش بکشد. از سوی دیگر، دست راست آقای کامرون - انگار به نشانه قدرتمندی - اغلب نیمه مشت بود."

ارزش های رسانه ای

آنیلا بیگ مقاله نویس روزنامه سان و منتقد سابق تلویزیونی درباره مناظره می گوید: "بد نبود. کمی طولانی بود و می شد وسطش استراحت کوتاهی بدهند. چند بار با خودم گفتم کاش می توانستم کتری را روشن کنم یا دستشویی بروم. یک بار، بعد از یک ساعت، کانال عوض کردم ولی حس نمی کردم که حواسم پرت شده."

به نظر کارشناسان، مناظره های تلویزیونی فقط بخشی از تاریخ سیاسی نیستند؛ بلکه بخشی از تاریخ تلویزیون هم به شمار می روند.

اولین مناظره انتخاباتی بریتانیا از شبکه آی تی وی ۱ پخش شد؛ بلافاصله بعد از سریال پربیننده "خیابان کورونیشن".

به نظر خانم بیگ این مناظره، به دلیل اینکه تشویق حاضران در آن ممنوع بود، چندان جذاب و سرگرم کننده نبود.

Image caption دورنمای مناظره

"در طول مناظره چند بار شد که من در خانه، پای تلویزیون خنده ام گرفت یا صدایم به اعتراض بلند شد و فکر کردم چقدر طبیعی تر می شد اگر حاضران هم همین کار را می کردند. البته چند بار حاضران زیرلبی خندیدند. ولی خیلی جدی و فروخورده بود."

دکور صحنه مناظره هم برای خانم بیگ جاذبه نداشته است: "به خاطر نوارهای روی دکور صحنه، یاد برنامه های کودک یا مسابقه های تلویزیونی ورزشی افتاده بودم."

آنیلا بیگ به شوخی می گوید: "آقای براون آخرش گفت که می داند این مناظره مثل ایکس فاکتور نیست. واقعا هم نبود."

چرا نیک کلگ را موفق تر می دانند؟

در نظرسنجی هایی که درباره موفقیت نسبی نیک کلگ صورت گرفته، مواردی مثل موارد زیر بی تاثیر نبوده است:

نیک کلگ سؤال کننده ها را با اسم کوچک خطاب می کرد و صمیمانه تر با آنها حرف می زد. مثلا در جایی گفت "ژاکلین؛ باورت نمی شود."

آقای کلگ چند بار جو حاکم را شکست و شوخی کرد؛ یک جا به یکی از شرکت کننده ها گفت: "ظاهرا من اجازه ندارم از شما سوال کنم. برای همین فقط سرت را تکان بده."

کلگ چند بار از براون و کامرون با عنوان "این دو تا" یاد کرد و یک بار هم گفت "هر قدر آنها به همدیگر حمله می کنند، بیشتر شبیه همدیگر به نظر می رسند."

او می دانست که تلویزیون جای بحث های چندان سنگین نیست و رسانه ای است که باید سرگرم کننده هم باشد.

مناظره و بیننده ها

تعداد مخاطبان این برنامه ۹ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر برآورد شده اند. این تعداد بیشتر از بینندگان سریال های پرمخاطبی مثل "خیابان کورونیشن" (Coronation Street) و ایست اندرز (EastEnders) در بریتانیاست.

در مجموع ۳۷ درصد از مخاطبان تلویزیون بیننده این مناظره بوده اند که درصد بسیار بالایی است و تنها در اتفاقات بزرگ ورزشی و برنامه های سرگرم کننده مثل ایکس فاکتور اتفاق می افتد؛ چرا که در انگلستان، بیش از هزار شبکه تلویزیونی و ماهواره ای وجود دارد و چون امکان انتخاب بیننده ها زیاد است، معمولا سهم کمی به هر شبکه می رسد.

ایرادهای فنی

مناظره از نظر فنی و اجرایی هم ایرادهایی داشت:

میکروفون ها گاه دیر باز می شدند، و هماهنگی بین دوربین ها مشکلاتی داشت و تدوین دقیقی صورت نگرفته بود.

گاهی روی صورت آقای کلگ سایه می افتاد.

کسانی که سؤال می کردند، گاهی به دلیل جای دوربین ها، از دید این سه نفر خارج بودند و رقبای انتخاباتی برای دیدن آنها مجبور می شدند سرک بکشند.

مناظره های بعدی روز ۲۲ آوریل، از شبکه اسکای نیوز (Sky News) و روز ۲۹ آوریل از شبکه تلویزیونی بی بی سی پخش خواهد شد.

مطالب مرتبط