اوباما و اردوغان، عاقبت يك رابطه بدفرجام

حق نشر عکس Getty Images

این روزها نیروهای دموکراتیک سوریه که شبه نظامیان کرد سوری هم در آن حضور دارند، با پشتیبانی آمریکا مشغول عملیات برای بیرون راندن داعش از شهر رقه در شمال سوریه هستند.

این عملیات در حالی آغاز شده که ترکیه از هفته ها پیش مخالفت خود را با حضور نیروهای کرد در آن اعلام کرده بود.

اما به رغم اعلام آمادگی ترکیه برای اعزام شبه نظامیان مورد حمایت خود به رقه، سرانجام آمریکا تصمیم گرفت این عملیات را بر عهده کارآمدترین نیروی مسلح محلی بگذارد.

مدت هاست که اختلاف نظر بر سر نقش آفرینی کردهای سوریه در تحرکات نظامی در این کشور، رهبران آمریکا و ترکیه را از یکدیگر ناخرسند کرده است.

هشت سال پیش زمانی که باراک اوباما به ریاست جمهوری آمریکا انتخاب شد، یک ماموریت ویژه را برای خود تعریف کرد.

آقای اوباما قصد داشت به سوی مسلمانان جهان دست دوستی دراز کند. او می دانست چهره آمریکا به خاطر جنگ در عراق و افغانستان در میان جوانان کشورهای اسلامی مخدوش شده است.

ایستگاه اول، ترکیه بود. آقای اوباما با سفر به آنکارا و استانبول،‌ در پارلمان ترکیه و همین طور جمع گروهی از جوانان حضور یافت و برای آنها از تفاهم و احترام متقابل سخنرانی کرد.

این سفر در آوریل ۲۰۰۹ و پیش از سخنرانی معروف او در قاهره انجام داد.

سفر به ترکیه یک هدف مهم دیگر هم داشت و آن دیدار با رجب طیب اردوغان، نخست وزیر اسلام گرای این کشور بود.

جرن کنار، روزنامه نگار حوزه دیپلماسی در ترکیه با اشاره به سخنان آقای اوباما که آقای اردوغان را یکی از پنج دوست مهم خود در میان رهبران جهان دانسته بود، می گوید در آن زمان، برخلاف موقعیت کنونی خوشبینی زیادی به روابط ترکیه و آمریکا وجود داشت.

حق نشر عکس Getty Images

دولت اسلام گرای حزب عدالت و توسعه در آن سال ها علاوه بر برقرارى ثبات سیاسی و شکوفایی اقتصادى در داخل کشور، برای کاستن از تنش با همسایگانش تلاش می کرد.

گرت جنکینز، تحلیلگر مسایل ترکیه در موسسه امنیت و سیاستگذاری توسعه می گوید در دورانی که هنوز بهار عربی رخ نداده بود، آقای اردوغان در نگاه باراک اوباما، الگوی مناسبی برای دیگر رهبران کشورهای اسلامی بود.

"وقتى اوباما تحت تاثیر تبلیغات حزب عدالت و توسعه اردوغان را مسلمانى معتقد می دید که در پی بومى سازی دموکراسی است. او مى خواست به دیگر رهبران مسلمان بگوید چرا مثل اردوغان نمى شوید."

اما با وزش بادهاى بهار عربى، ترکیه نقش تازه اى را براى خود در خاورمیانه ترسیم مى کرد به طوری که مخالفان آقای اردوغان او را به نوعثمانی گری متهم می کردند.

در سال های گذشته، اختلاف نظر بر سر سوریه به یکی از مهم ترین موضوع های مورد اختلاف میان واشنگتن و آنکارا تبدیل شد.

عدم همراهى آمریکا با ترکیه برای تشکیل منطقه امن در شمال سوریه، انتقاد آمریکا و کشورهای غربی از رویکرد ترکیه به داعش و همکارى آمریکا با شبه نظامیان کرد سوریه به رغم مخالفت شدید آقاى اردوغان به روابط آمریکا و ترکیه آسیب زده است.

موضعگیری در قبال مصر و عراق هم از دیگر موارد اختلاف نظر میان آمریکا و ترکیه است.

مشکلات داخلی ترکیه از سرکوب تظاهرات پارک گزى گرفته تا ناآرامى در مناطق کردنشین و برخورد با رسانه ها و احزاب مخالف هم در ایجاد تنش در روابط دو جانبه نقش داشته است.

حق نشر عکس Getty Images

باراک اوباما آوریل امسال پس از دیدار با آقای اردوغان در حاشیه اجلاس امنیت هسته ای در واشنگتن، از وضعیت رسانه ها و محدود شدن آزادی بیان در ترکیه ابراز نگرانی کرد.

اما آن چه ضربه نهایی را به روابط شکننده بین روسای جمهوری ترکیه و آمریکا وارد کرد، کودتاى نافرجام ترکیه در تابستان امسال بود که با متهم کردن آمریکا از سوی رسانه های نزدیک به آقای اردوغان همراه شد.

از سوی دیگر، عدم همراهى آمریکا با خواسته ترکیه براى استرداد فتح الله گولن که آقاى اردوغان او را هدایت کننده کودتا مى داند بر نارضایتى ها افزوده است.

به گفته آقای جنکینز، نقض حقوق بشر در ترکیه باعث شد نظر آقای اوباما نسبت به همتای ترکیه ای خود عوض شود.

"طی چند سال گذشته دموکراسی در ترکیه تقریبا محو شده و این باعث ناخرسندی اوباما است."

آقای جنکینز عقیده دارد که آقای اوباما از هیچ کدام از تصمیم هایش در سیاست خارجی به اندازه نزدیک شدن به آقای اردوغان پشیمان نشده باشد.

آقای اردوغان هم از فرجام رابطه اش با آمریکا خوشحال نیست.

رجب طیب اردوغان چندی پیش به خبرنگاران گفت که قصد داشته روابط ترکیه و آمریکا را به نمادی از مشارکت بین کشورها تبدیل کند "ولی متاسفانه انتظاراتمان برآورده نشدند."

با این حال، به گفته خانم کنار نارضایتی از عملکرد باراک اوباما استقبال از دونالد ترامپ در بین هواداران آقای اردوغان شده است.

"اوباما وقتى به قدرت رسید افکار عمومى در ترکیه از او استقبال کردند، اما الان محبوبیت چندانى ندارد. یک رخداد جالب این است که ترامپ به رغم گفتمان اسلام هراسانه و نژادپرستانه اش در ترکیه محبوبیت پیدا کرده است."