مراکش، حتی یک قدم عقب‌تر از پاریس؟

حق نشر عکس Getty Images

برخلاف فضای خوشبینانه‌ای که تا آخرین لحظات پیرامون مذاکرات اقلیمی مراکش وجود داشت، در نهایت آنچه به عنوان توافق نهایی این کنفرانس منتشر شد نشان می دهد که هیچ اجماعی در زمینه مسائل اساسی حاصل نشده است.

شماری از ناظران حتی از این کنفرانس به عنوان یک شکست نام برده و آن را نسبت به کنفرانس پاریس یک گام به عقب توصیف کرده اند.

در حالی که قرار بود در کنفرانس مراکش توافقات پاریس نهایی و به یک دستورالعمل اجرایی با برنامه زمانبندی مشخص تبدیل شود. چاندرا بوهان، یکی از اعضای گروه مذاکره کننده هند می گوید که به نظر می رسد در مراکش کشورها به اندازه پاریس شور و انگیزه برای دستیابی به یک توافق جدی نداشتند. اساسا فضا برای مذاکرات در زمینه مسائل اساسی مناسب نبود و به همین خاطر هم پیشرفت چندانی .

مهمترین نکته مورد اختلاف کاملا مشخص است: شیوه تامین و تخصیص منابع مالی. صلاح الدین مزوار، رئیس کنفرانس با تاکید بر همین نکته گفت که به واقع روی مسائل فنی هیچ اختلافی وجود نداشت. جانمایه همه بحث هایی که به بن بست رسیدند مسائل مالی بود.

نکته این است که در کنفرانس پاریس توافق شد که برای اجرای طرح های مهار گرمایش جهانی تا سال ۲۰۲۰ میلادی کشورهای توسعه یافته سالانه ۱۰۰ میلیارد دلار به کشورهای در حال توسعه کمک کنند. مشکل این است که عملا فقط به اندازه نیمی از این مبلغ تعهد تضمین شده وجود دارد، برای تقریبا پنجاه میلیارد دلار مابقی هنوز کشورهای ثروتمند توپ را به زمین همدیگر می اندازند و از سوی دیگر کشورهای در حال توسعه نیز هر کدام سهمی بیشتر از مقدار تعیین شده را طلب می کنند. پریروز جمعه عملا یکی از دلایل به بن بست رسیدن مذاکرات و تمدید آن تا روز شنبه مخالفت جدی هند با پیش نویس مذاکرات در زمینه میزان و زمان دریافت منابع مالی اش بود. کمابیش چین هم چنین اختلافی را بروز داد.

حق نشر عکس Getty Images

البته نکات مثبت و خوشبینانه ای هم وجود دارد. نقشه راه برای سال ۲۰۱۸ تدوین شد و افزون بر ۱۹۰ کشور در زمینه جزئیات برنامه های فنی کاهش مصرف سوخت های فسیلی و توسعه انرژی های پاک به توافق رسیدند.

تقریبا حالا هر کشوری می داند که به نسبت منابع انرژی اش چه سهمی در انتشار دی اکسید کربن دارد و طبق کدام برنامه زمانبندی باید برای جایگزینی منابع سوخت اقدام کند. اینکه کشورها رسما حاضر شده اند سندی رسمی را که بیانگر میزان مسئولیت آنها در افزایش گرمایش جهانی است امضا کنند قطعا یک موفقیت بزرگ دیپلماتیک محسوب می شود.

به هر رو، نتایج نهایی کنفرانس مراکش را می توان اینگونه خلاصه کرد: نهادهای مسئول دریافتند هنوز زمینه اجماع در باره یک برنامه اجرایی زمانبندی شده و دقیق وجود ندارد. آنچه را که به واقع تصور می رفته در مراکش تصویب شود موکول کردند به اجلاس سال ۲۰۱۸. با این امید که تا دو سال بعد امکان رفع اختلاف برای تامین منابع مالی فراهم شود. حتی برخی پرسش های اساسی نیز موکول شدند به اجلاس ۲۰۱۷ در بن آلمان. عملا می توان گفت اجرای توافقنامه پاریس دچار تعویق شد. زیرا مقرر بوده که از سال ۲۰۱۷ انتقال تسهیلات مالی به ذینفعان آغاز شود و حالا مشخص شده که اساسا رسیدن به چنان سازوکار مالی تا ۲۰۱۸ هم میسر نیست. راهی طولانی و دشوار در پیش است. زمان اما برای زیانمندان و بازندگان محتوم تغییر اقلیم همچون سواحل و جزایر رو به غرق در اقیانوس آرام، کشورهای خشکیده خاورمیانه و شمال آفریقا و گونه های رو به انقراض زیستگاه های در معرض تهدید به سرعت می گذرد. قطعا در روزهای آینده شاهد حمله رسانه ای گسترده دلمشغولان و دغدغه مندان محیط زیست به کشورهای متمول حوزه شمال خواهیم بود که با شانه خالی کردن از زیر بار مسئولیت کماکان جهان را در هول و ولای تغییر اقلیم نگه داشتند.