ژنرال راحیل شریف؛ فرمانده‌ای که بدون کودتا حکومت کرد

راحیل شریف حق نشر عکس AP

ژنرال راحیل شریف، رئیس ستاد نیروی زمینی ارتش پاکستان، در اوج محبوبیت در تاریخ ۲۹ نوامبر، بازنشسته می‌شود. رئیس ستاد نیروی زمینی ارتش پاکستان عملا پرقدرت‌ترین فرد نظامی در کشور محسوب می‌شود و از او عموما به عنوان فرمانده ارتش نام می‌برند.

پشت کامیون‌ها عکس های بزرگ او دیده می شود، در پوسترهایش او را به عنوان ناجی ملت معرفی می کنند و تعریف و تمجید از او در رسانه‌های اجتماعی ادامه دارد.

در حقیقت هنگامی که اواسط ماه نوامبر اعلام شد که ژنرال شریف برنامه دیدارهای خداحافظی را شروع کرده، بسیاری از گزارش های رسانه ای به عنوان" فرمانده محبوب ارتش پاکستان" از او تقدیر کردند. واکنش های مشابهی هم در توییتر ابراز شده بود.

اعلام بازنشستگی ژنرال راحیل شریف ظاهرا به نگرانی ها در مورد وقوع یک اتفاق غیرمنتظره در آخرین لحظات، پایان می دهد و بسیاری از مردم به خاطر این واقعیت که او به جای این که در صدد پیدا کردن راهی برای حفظ مقامش برآید، بازنشستگی اش را طبق برنامه دنبال می کند از او تقدیر کرده اند.

ارتش پاکستان برای مدت طولانی نقش برجسته ای در سیاست کشور داشته و از تاریخ استقلال پاکستان در سال ۱۹۴۷ سه بار کودتا کرده است. اکثر پاکستانی ها فرمانده ارتش را قدرتمندترین شخص کشور و مهمتر از نخست‌وزیر می دانند.

در زمستان سال ۲۰۱۳ درست بعد از انتقال تاریخی قدرت از یک دولت غیرنظامی به یک دولت غیرنظامی دیگر بود که ژنرال شریف پست فرماندهی ارتش پاکستان را عهده دار شد. ولی در دوره‌ای که او ریاست ستاد ارتش پاکستان را داشت، نه تنها از اهمیت ارتش کاسته نشد، بلکه به قدرت و نفوذ ارتش در دولت افزوده شد.

دلیل محبوبیت ژنرال شریف

راحیل شریف به خاندان سرشناسی تعلق دارد. پدرش در ارتش درجه سرگردی داشت و برادرش سرگرد شبیر شریف که اکنون فوت کرده، مهمترین نشان شجاعت پاکستان را دریافت کرده بود.

حق نشر عکس AFP
Image caption راحیل شریف (چپ) فرماندهی را در سال ۲۰۱۳ از اشرف کیانی تحویل گرفت

چند ماه پس از منصوب شدن به فرماندهی ارتش، ژنرال شریف دست به اقدام متهورانه‌ای زد و برای پاکسازی منطقه وزیرستان که به صورت پناهگاه پیکارجویان درآمده بود، به یک حمله تهاجمی زمینی مبادرت کرد؛ اقدامی که تا آن موقع و با وجود درخواست‌های مکرر بسیاری از جمله متحدین پاکستان، این کشور در انجام آن تعلل ورزیده بود.

پاکسازی شورشیان از وزیرستان، سبب کاهش قابل توجه حملات شبه نظامیان در وزیرستان شمالی شد و بلافاصله میزان محبوبیت ژنرال شریف افزایش یافت.

در جنوب کشور، شبه نظامیان موسوم به "تفنگداران (رنجرز) سواره سند"، تحت نظارت او ماموریت پاکسازی کراچی، بزرگترین شهر پاکستان را از شبه نظامیان، گروه های جنایتکار سازمان یافته و فساد سیاسی شدید، عهده‌دار شدند.

نتیجه این اقدام نیروهای نظامی، بسیار قابل توجه بود: تعداد باندهایی که اخاذی می کردند، قتل های هدفمندانه و آدم ربایی برای گرفتن باج که در زندگی روزمره شهر کراچی کاملا مشهود بود، به میزان قابل توجهی کاهش یافت.

علاوه بر این، ژنرال شریف مصمم شد تا از احداث یک دالان اقتصادی ۴۶ میلیارد دلاری را که چین بودجه اش را تامین کرده بود، حمایت کند. بر اساس این پروژه بندر گوادر در جنوب پاکستان به استان سین‌کیانگ در چین متصل می شود. این پروژه یکی از برنامه های کلیدی چین برای افزایش نفوذ و ارتباطات استراتژیکش درمنطقه است.

علت انتخاب ژنرال راحیل شریف

در سال ۲۰۱۳ بود که نواز شریف نخست‌وزیر پاکستان (که نسبتی با ژنرال شریف ندارد) به یک پیروزی گسترده نایل شد و در صدد اجرای برنامه هایی برآمد که تا آنموقع در انحصار ارتش بود.

وی مذاکرات صلح را با طالبان پاکستانی شروع کرد و با جدایی طلبان بلوچستان به گفتگو پرداخت و پیشنهاد صلح با هند را عنوان کرد.

نواز شریف حتی به یک کار بی سابقه دست زد و رهبر کودتای ارتش در سال ۱۹۹۹، ژنرال پرویز مشرف، که سپس رئیس جمهور پاکستان شد، را به اتهام خیانت به دادگاه احضار کرد.

در بحبوحه احیای قدرت یک دولت غیرنظامی بود که نواز شریف ژنرال، راحیل شریف را در حالی که دو مقام نظامی ارشدتر از او وجود داشتند به فرماندهی ارتش منصوب کرد.

ولی اگر نواز شریف فکر می کرد که راحیل شریف مانند یک سرباز حرفه ای رفتار کرده و برتری غیرنظامیان را خواهد پذیرفت اشتباه می کرد.

پاکستان چگونه تغییر کرده است؟

عایشه صدیقه، تحلیلگر و کارشناس در امور ارتش پاکستان، می گوید از هنگامی که ژنرال شریف به فرماندهی ارتش پاکستان منصوب شد، انتقاد از نظامیان افزایش یافته است.

رسانه های الکترونیکی پاکستان که زمانی بسیار فعال بودند گزارش دادن در مورد مسائل "حساس" و سابقه‌دار مانند شایعه حمایت ارتش از گروه های خاص افراطی و شاخه های نظامی آنها را، متوقف کردند.

حق نشر عکس Reuters
Image caption بندر گوادر در جنوب پاکستان یک مسیر مواصلاتی را به استان سین‌کیانگ چین متصل می‌‌کند

این رسانه ها همچنین از سؤال درباره ارتباطات بین این گروه ها و کسانی که به حمله به هدف هایی در پاکستان ادامه می دهند، دست برداشته و اظهارات ارتش را قبول کردند مبنی بر این که این حملات را سرویس های اطلاعاتی هند و افغانستان برای صدمه زدن به دالان اقتصادی چین- پاکستان برنامه ریزی کرده اند.

پیروی رسانه‌های اجتماعی از ارتش، به دنبال تیراندازی به حمید میر، یک خبرنگار مشهور تلویزیونی در ماه مارس ۲۰۱۴ بود. خانواده او سرویس اطلاعات نظامی (آی اس آی) را مسبب این حمله دانستند و گفتند علت حمله به او این بود که اظهارات ارتش در باره جدایی طلبان بلوچ را مورد سؤال قرار داده بود.

سرویس اطلاعات نظامی پاکستان این اتهام را رد کرده ولی کانال تلویزیونی که حمید در آنجا کار می کرد، هفته ها بدون هیچ گونه دستور مستقیم از دولت برنامه پخش نمی کرد و تعطیل بود.

دلیل قدرت ارتش

عایشه صدیقه، می گوید قدرت و نفوذ مالی قابل توجه ارتش به این معنی است که پاسخگو در برابر هیچ کس نیست. در سال ۲۰۰۷ اقتصاد تحت کنترل ارتش حدود ۲۰ میلیارد دلار تخمین زده شده بود که عمدتا از طریق شاخه های رفاه عمومی این نهاد تامین می‌شود که امپراتوری وسیعی شامل فعالیت های صنعتی، خدمات، املاک و خرده فروشی را شامل می شود.

علاوه بر این، موقعیت ارتش به عنوان یک نیروی سیاسی به این معنی است که بخش عمده ای از کمک های خارجی به پاکستان را جذب می کند. در حالی که کمک هایی که آمریکا پس از حملات ۱۱ سپتامبر به این کشور می‌کرد در شرف اتمام است، چین کمک هایی به ارزش ده ها میلیارد دلار را در اختیار پاکستان قرار داده است.

نهادهای غیرنظامی پاکستان در طی دهه ها فروپاشیده اند که فساد و سوء مدیریت می تواند دلیل آن باشد-در حالی که در همین مدت بر رونق ارتش افزوده شده است.

این روند در دوره فرماندهی ارتش ژنرال شریف تغییر نکرد.

خانم صدیقه می گوید تحت فرماندهی ژنرال شریف، ارتش خارج از محدوده وظایف و اختیارات خود عمل کرده و در نتیجه میلیتاریسم در سیاست های پاکستان افزایش یافته.

چگونه ارتش نقش خود را تقویت کرده؟

گفته می شود که ژنرال شریف در ژوئن ۲۰۱۴ بدون کسب نظر موافق رهبران سیاسی در اسلام آباد عملیات نظامی در وزیرستان را شروع کرد.

در دسامبر ۲۰۱۴، حمله شبه نظامیان به یک مدرسه نظامی در پیشاور، سبب تحکیم بیشتر نقش ارتش در تصمیم‌گیری‌های سیاسی شد. دولت با قبول حضور نماینده ای از ارتش در یک "کمیته ویژه" که به موجب یک طرح اقدام ملی تشکیل شده بود، به نقش ارتش در اجرای قانون در سطوح ایالتی، جنبه رسمی داد.

حق نشر عکس Reuters
Image caption در دسامبر ۲۰۱۴، حمله شبه نظامیان به یک مدرسه نظامی در پیشاور، سبب تحکیم بیشتر نقش ارتش در تصمیم‌گیری‌های سیاسی شد

پس از آن پارلمان پاکستان اصلاحیه قانون اساسی را تصویب کرد که بر اساس آن اجازه داده می شد دادگاه های نظامی متهمین به تروریست بودن را محاکمه کنند.

در همین حال، شاخه رسانه ای ارتش، مبارزه شدیدی را برای تقویت وجهه سیاسی ژنرال شریف شروع کرد، هر اقدام و حرکت او را خبر می داد و مطمئن می شد کانال های تلویزیونی آن را در ساعات پربیننده پوشش می دهند.

از آن موقع به بعد، شاخه رسانه ای ارتش با تولید آهنگ، سرود و فیلم در صدد افزایش وجهه سیاسی ارتش، برآمد.

موضوعات مرتبط

مطالب مرتبط