جشن ۸۰ سالگی زائور داخته در خانه سینمای دوشنبه

Image caption زائور داخته سال ۱۹۳۶ میلادی در داغستان، یک جمهوری خودمختار در قفقاز، در خانواده مهاجری ایرانی به دنیا آمد

اهل هنر تاجیکستان با برگزاری محفلی فرهنگی در "خانه سینمای" شهر دوشنبه از هشتادمین زادروز زائور داخته، فیلم ساز و عکاس معروف در این کشور تجلیل کردند.

در این محفل که روز آدینه ۱۳ آذر به ابتکار اتحادیه سینماگران تاجیکستان برگزار شد، هنرمندان سینما و تئاتر، نقاشان و عکاسان، مطربان و آوازخوانهای معروف، از جمله جوره بیک مراد و دلیر نظر، شرکت داشتند.

جوره بیک مرادف آوازخوان معروف، گفت: "امروز روز زائورآقا است. من از دسته موسیقی 'نور خجندگ و از هنرمندان و فرهنگیان آن شهر به شما سلام و شادباش آوردم. من زائور را دو قرن است که می شناسم، من تاجیکم ولی ایشان از من تاحیک تر هستند. ما در سفرهای زیادی همراه بودیم و به ایشان افتخار می کنم."

آقای مراد سخنان خود را با خواندن ترانه ای که حاضران او را همراهی می کردند، به پایان برد. برخی از هنرپیشه های تئاتر و شخصیتهای فرهنگی تاجیکستان از فیلم‌های ساخته او و عکس‌هایش یادآور شدند و گفتند که این آثار سینمایی و عکس‌های گرفته اوست که تاجیکستان را به جهانیان "زیباتر از آنچه هست" معرفی کرده است.

دلیر نظر، آوازخوان دیگر، زائور داخته را "برادر بزرگ" خود خواند: "من از کودکی فکر می کردم که زائور برادر بزرگتر من است. درواقع برادر بزرگ را همین طور در زندگی پیدا می کنند. مهم نیست از یک پدر و مادر باشید. استاد زائور داخته در همه کارهای ما همیشه در کنار ما بود، همیشه فکر تازه ای با خود می آورد، در مورد نقشه ها و برنامه های ما. این فکرها حاصل تجربیاتش هستند. او مرا تربیت کرد و من بسیار چیزها را از او آموختم."

سپس، آقای نظر همراه با دسته نوازنده هایش سوردهایی برای زائور داخته خواند. در این محفل تهمینه نیزوا، خواننده پاپ و نوه بایمحمد نیازی، مقام سرای معروف، هم ترانه هایی به فارسی و روسی برای آقای داخته اجرا کرد.

فیلم بردار 'شاهنامه'

Image caption جوره بیک مراداف آوازخوان معروف، گفت: "من از دسته موسیقی "نور خجند" و از هنرمندان و فرهنگیان آن شهر به شما سلام و شادباش آوردم."

زائور داخته متولد سال ۱۹۳۶ میلادی در داغستان، یک جمهوری خودمختار در قفقاز، در جنوب روسیه است. پدر او از ایرانیان مهاجر در قفقاز بود. از سال ۱۹۵۵ تا ۱۹۵۸ در خانه بین المللی بچه ها در شهر ایوانوای روسیه کار و تحصیل می کرد و از آنجا به استودیوی سینمای "تاجیک فیلم" آمد. بعد به دانشگاه سینمای مسکو رفت و سال ۱۹۶۴ از آن فارغ شد.

اولین کار سینمایی که ان انجام داد، به نوار گرفتن فیلم کوتاه "لاله" بر اساس داستانی از بزرگ علوی و به کارگردانی تیمور زینل پور بود که آن را برای کار دیپلملی اش در دانشگاه انجام داد. این فیلم راه او را برای شرکت در ساختن فیلم‌های بلند و قوی تری باز کرد. در سال ۱۹۶۸ فیلم "دیدار در نزد مسجد کهنه"، ساخته صحبت حمیدف را به نوار گرفت.

Image caption دلیر نظر، آوازخوان شناخته تاجیک گفت از آقای داخته بسیار آموخته است

بعد فیلم‌هایی مانند "چار نفر از چارسنگ" (به کارگردانی مروارید قاسیوا) ، "پلنگ لازم است" (به کارگردانی باتور عربوف)، "شیرک جسور" (به کارگردانی مقدس محمودف) را به نوار گرفت. در ساختن فیلمهای بوریس کیمیاپرف، کارگردان معروف، از روی داستان‌های "شاهنامه"، مانند "رستم و سهراب"، "داستان سیاوش" (دهه ۱۹۷۰) نقش بارزی داشته است. این فیلم‌ها تا امروز بهترین فیلمهای تاریخ سینمای تاجیکستان شناخته شده اند.

زائور داخته در ساختن بیش از ۶۰۰ فیلم هنری و مستند شرکت داشته است، که دو تای آنها به ملکه صابروا، رفصنده مشهور باله تاجیکستان، بخشیده شده اند. برای فیلم اول که در سال ۱۹۶۷ ساخته شد، جایزه جشنواره فیلم آسیای مرکزی را برد. بعد از درگذشت ملکه سابروا، زائور داخته در سال ۱۹۸۲ فیلم دیگری با نام "ملکه ما" ساخت.

چترباز

یکی از معروف ترین فیلم‌های او "چترباز" است که در سال ۱۹۸۲ ساخت و هنگام فیلم برداری جسارت بی نظیری از خود نشان داد و خود را بر چرخبال بست و در حالی که از آن آویزان بود، حالت فرود آمدن چتربازان را فیلم گرفت.

او در باره شعرای معروف پارسیگو، مانند حافظ، عبدالرحمان جامی، ابولقاسم لاهوتی، میرزا تورسونزاده و باقی رحیم زاده و از جریان کاوش‌های باستان شناسی در نقاط مختلف تاجیکستان، از جمله کشف مجسمه بودا، نقش فیلم‌هایی را به نوار گرفته است.

پس از استقلال تاجیکستان صنعت سینما در این کشور دچار رکود شد و متخصصان زیادی این کشور را ترک کردند. ولی زائور داخته جایی نرفت و به عکاسی اشتغال ورزید. عکس‌های او بویژه از منظره های طبیعی تاجیکستان در نمایشگاه‌های مختلف در گوشه و کنار دنیا به نمایش درآمده اند.

خود او در باره این هنرش گفت: "من خودم را یک عکاس حرفه ای نمی دانم. این یک سرگرمی است. وقتی حالم خوب نباشد، می روم بیرون و با عکس گرفتن خود را سرگرم می کنم و خرسند می شوم که عکسهای زیبایی گرفتم. ولی وقتی خانه می آیم و می بینم، نه، از میان ده‌ها عکس فقط یکی را انتخاب می کنم و بقیه را دور می اندازم."

آقای داخته در محفل هشتادمین سالروزش از پدر و مادر و بستگانش یادآور شد: "من از زندگی و از والدانم بسیار راضی ام. ما پنج نفر در خانه بودیم، سه پسر و دو دختر. همه راه خود را در زندگی پیدا کردند. برادر بزرگم جراح معروفی در تاجیکستان بود، ولی وقتی رسول غمزتف، شاعر داغستانی اینجا آمد، او را با خود به داغستان برد. او آنجا فوت کرد. خواهرم رعنا شیمیدان است. خواهر دیگرم در داغستان معمار است. برادر دیگرم رشید حالا بازنشسته است. دو دختر دارم - نرگس و فرنگس، پسرم نریمان نام دارد. به همه آنها افتخار می کنم."

"خانه سینما"ی شهر دوشنبه شماری از عکس‌هایی که زادئر داخته گرفته را به نمایش گذاشته است. اولین نمایش عکس‌های او سال ۲۰۰۳ در دوشنبه برپا شده بود. بعدتر آثار عکاسی او در نمایشگاه‌هایی در چین، هند، ژاپن، روسیه، فرانسه، آلمان، قزاقستان، جمهوری آذربایجان و بلاروس نمایش داده شدند.