حیدر جمال، فعال اسلامی روسیه و از مخالفان پوتین درگذشت

حیدر جمال، فعال اسلامی روسیه حق نشر عکس RIA NOVOSTI
Image caption حیدر جمال، فعال اسلامی روسیه

حیدر جمال، نویسنده، روزنامه‌ نگار جنجالی و از شخصیت‌های فعال اسلامی روسیه و از مخالفان ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری این کشور، شب گذشته در سن ۷۰ سالگی درگذشت.

ماکسیم شِوچِنکو، روزنامه‌نگار روس، در صفحه فیسبوک خود از آقای جمال به عنوان "دوست، برادر و استاد" یاد کرده و نوشته که او "بعد از بیماری طولانی" در شهر آلماتی، قزاقستان، درگذشته و در آن جا دفن خواهد شد.

شورای سیاسی حزب ممنوع شده نهضت اسلامی تاجیکستان که بیشتر اعضای آن در تبعید به سر می‌برند، امروز دوشنبه ۱۵ آذر (۵ دسامبر) با انتشار بیانیه‌ای درگذشت آقای جمال را "برای اندیشه بشری، بخصوص برای اندیشه اسلامی تلفات (ضایعه‌ای) بزرگ" خوانده و به بستگانش تسلیت گفته است.

در این بیانیه آمده است: "مرحوم حیدر جمال نه تنها در ‌اندیشه معاصر ملت‌های مسلمان پهنای (حوزه) شوروی سابق، بلکه در سیاست عملی نیز تأثیر بزرگ خود را رسانده‌اند. او از مؤسسان حزب نهضت اسلامی شوروی بوده، تا زمان فعالیت آن در مقام‌های بلند رسمی حزبی فعالیت کرده است و پس از پاشخوری (فروپاشی) شوروی نیز از همکاری با همکیشان خود در کشورهای دیگر دست برنداشت. در چاره‌بینی‌ها و فعالیت‌های حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، چه در وطن و چه در خارج، پیوسته شرکت نموده، با فکرها و ‌اندیشه‌های اصیل خود همه‌جانبه کمک می‌کرد."

آقای جمال از جمله مهمانان عمده همایش پایه‌گذاری حزب نهضت اسلامی تاجیکستان در دهه ۱۹۹۰ بود. برخی از مخالفانش او را به تحریک حوادث بهمن ماه سال ۱۹۹۰ و همین طور جنگ داخلی تاجیکستان، متهم می‌کنند.

'مسلمانی چپ گرا'

حیدر جمال متولد ۶ نوامبر ۱۹۴۷ در شهر مسکو است. او از پدری آذربایجانی و مادری روس زاده شد.

او تا قبل از درگذشتش، ریاست کمیته اسلامی روسیه را که در سال ۱۹۹۵ تاسیس کرد، به عهده داشت و یکی از رهبران جنبش اجتماعی "میراث اسلامی روسیه" و از اعضای دائمی سازمان کنفرانس مردمی اسلامی و عربی بود.

او همچنین به عنوان یکی از مبتکران تاسیس "جبهه چپ روسیه" و از اعضای "انجمن ملی روسیه"، یک ائتلاف مخالف کرملین، شناخته شده است که در اقدامات موسوم به "راهپیمایی ناراضیان" از ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۸ شرکت داشت. او در ماه مارس ۲۰۱۰ بیانیه‌ای زیر عنوان "پوتین باید برود" انتشار داد.

آقای جمال در بین سالهای ۱۹۹۳ تا ۱۹۹۶ مجری برنامه‌های تلویزیونی "حالا" در شبکه اول روسیه، "همه سوره‌های قرآن" در شبکه "فرهنگ" و "هزار و یک روز" در شبکه "اِر تِه اِر" روسیه بود. وی مقالات زیادی هم در نشریات روسیه به چاپ رسانده و دستکم شش کتاب در موضوع دین و فلسفه اسلامی تالیف کرده است.

منابع مختلف نوشته‌اند که حیدر جمال پیرو فرقه شیعه جعفری بود، ولی اندیشه‌های خاص و مستقلانه خود را درباره اسلام و مسلمانان داشت. برخی او را یک فیلسوف خفیه‌گرا و برخی دیگر یک اسلامگرای انقلابی خوانده‌اند. برخی از او به عنوان یک افراط‌گرا و برخی به عنوان فردی حاشیه‌گزین نام برده‌اند.

'مخالف لیبرالیسم'

از کتاب‌های مشهور او "آزادی اسلام" است که برخی از جامعه شناسان، مانند کاگارلیتسکی، افکار او در این کتاب را در پرتو مقاومت با سیستم جهانی ظلم و بی‌عدالتی مورد تحقیق قرار داده‌اند. او "جهان کهن" یا قلمرو ظهور مذاهب سه گانه ابراهیمی را در مقابل "جهان نو" که در تفکر وی آمریکا محسوب می‌شود، می‌گذارد.

خبرگزاری "لنتا.رو" نوشته است که برخی از اندیشه‌های حیدر جمال با وهابی (گری) و اسلام‌گرایی تندرو خاورمیانه قابل قیاس است، ولی او هم زمان "با تبعیض مذهبی، لیبرالیسم، گلوبالیسم و صهیونسیم مبارزه می‌کرد." با روحانیان رسمی اسلامی در روسیه مخالفت می‌ورزید و گفته بود "آنها از شنل (ردای) استالین بدر آمده‌اند."

او دستکم دو بار به افراط‌گرایی و نشر اطلاعاتی که جهاد را تبلیغ می‌کنند، متهم شده است. او از ایده محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری سابق ایران، در مورد تشکیل دادگاه بین‌المللی کیفری برای مجازات اسراییل حمایت کرده و نوشته است که این دولت فاشیستی باید محاکمه شود.

در مورد جنگ در کوهستان قره ‌باغ، آقای جمال روسیه را به بهره‌جویی از این جنگ متهم کرده و گفته است که اگر روسیه نبود، مسئله قره باغ خیلی زودتر حل می‌شد. به نظر او، دولت ارمنستان با "بحران اقتصادی و کاهش جمعیتی" که گرفتار آن شده است، نباید به وجود خود ادامه بدهد.

حیدر جمال در زمان جنگ در چچنستان، از اصلان مسخدف، رهبر این منطقه شورشی ، که سال ۲۰۰۵ توسط نیروهای ویژه روسیه کشته شد، به عنوان "شهید" نام برده بود و با انتقادات طرفداران کرملین روبرو شد.

موضوعات مرتبط