بی‌جاشدگان دیاربکر در انتظار بازگشت به خانه‌

Image caption محفوظ اريلماز كه به همراه خانواده‌اش سور را ترك كرده مى‌گويد شرايط زندگى براى بى‌جا‌شدگان راحت نيست.

محفوظ اریلماز کارگری میانسال از ساکنان دیاربکر است که از ما در آپارتمانش در یکی از محلات فقیرنشین این شهر پذیرایی کرد.

آقای اریلماز که بیشتر از سی سال در سور، بخش تاریخی شهر دیاربکر زندگی کرده است، سال گذشته به خاطر برقراری مقررات منع آمد و شد مجبور به ترک خانه‌اش شد و به همراه خانواده‌اش در آپارتمانی محقر در بخش دیگری از دیاربکر ساکن شده است.

آقای اریلماز می‌گوید زندگی در سور امکان نداشت. او گفت: "راکت‌ها از بالای سرمان رد می‌شدند. گلوله‌های توپ‌خانه و آتش سلاح‌های سنگین بی‌داد می‌کرد. شب‌ها به خاطر صدای مداوم انفجار نمی‌شد خوابید. مثل فیلم‌های وحشتناک بود."

سال گذشته پس از این که درگیری‌های نظامی میان شبه نظامیان کرد و نیروهای امنیتی در سور و دیگر مناطق کردنشین ترکیه شدت گرفت، دولت در سور و بعضی دیگر از شهرهای کردنشین مانند جزیره، سیلوپی و نصیبین مقررات منع و آمد و شد برقرار کرد.

بر اساس برآوردهای سازمان‌های مدافع حقوق بشر،‌حدود نیم میلیون نفر در مناطق کردنشین جنوب شرقی ترکیه به خاطر این مقررات و شدت درگیری‌ها مجبور به ترک خانه‌هایشان شده‌اند.

نازین شن همانند محفوظ اریلماز یکی از چهل هزار شهروند سور است که به خاطر این شرایط بی‌جا شده است.

خانم شن که در جریان درگیری‌ها دختر دوازده ساله‌اش را به خاطر اصابت گلوله از دست داده است می‌گوید "خدمات شهری مانند آب و برق در سور برقرار نبود و حتی برای سیر کردن فرزندانم نان نداشتیم."

او پس از کشته شدن دخترش، به همراه همسر و سه فرزند خردسالش به خانه یکی از بستگانش آمده است.

خانه به دوشی امثال نازین شن طولانی‌تر از انتظار شده است و بسیاری از خانواده‌ها در شرایط سختی زندگی می‌کنند.

علاوه بر خانم شن و آقای اریلماز، دیگر بی‌جا شدگانی که با بی‌بی‌سی فارسی صحبت کردند، گفتند دولت هر ماه یک هزار لیر، حدود ۳۳۰ دلار، به هر خانواده آسیب دیده پرداخت می‌کند که کفاف هزینه‌های زندگی را نمی‌دهد.

به گفته آنها خسارت پرداخت شده برای تامین وسایل خانگی هم کافی نیست.

حق بازگشت

Image caption نازين شن دختر ١٢ ساله‌اش را در سور به خاطر اصابت گلوله از دست داده و حال با ديگر فرزندانش نزد خويشاوندانش زندگى مى‌كند.

زمانی که یک سال پیش مقررات منع آمد و شد در سور به اجرا گذاشته شد، شامل ۱۵ محله می‌شد و در حال حاضر این مقررات همچنان در ۴ محله برقرار است.

این در حالی است که جنگ میان شبه نظامیان و نیروهای امنیتی ماه‌هاست به پایان رسیده است.

خیابان‌ها و کوچه‌های منتهی به این محله‌ها همچنان مسدود است و تنها از لای شکاف بلوک‌های سیمانی یا پرده‌های بزرنتی می توان فعالیت بلدوزرها را دید که در حال تخریب ساختمان‌های آسیب دیده هستند.

نازین شن می‌گوید بارها خواسته به خانه‌اش برگردد ولی امکان دسترسی فراهم نیست.

او گفت: "هیچ کدام ما به خواسته خودمان خانه‌هایمان را ترک نکردیم. آنجا محل تولد و زندگی ما بود و محل تولد بچه‌هایمان. همان جایی است که فرزندانمان کشته شدند. ما را به ترک آنجا مجبور کردند. حال غریبه‌های سرگردان در خانه‌های مردمیم. معاش نداریم. کودکانم امنیت روانی ندارند."

عفو بین الملل، از سازمان های بین المللی مدافع حقوق بشر در آستانه اولین سالگرد برقراری مقرارت منع و آمد شد در سور، از دولت ترکیه خواسته است زمینه بازگشت بی جا شدگان به محل زندگیشان را فراهم کند.

عفو بین الملل در بیانیه‌ای گفته است که حق بازگشت شهروندان به خاطر ادامه مقررات منع آمد و شد و تخریب خانه‌ها و زیرساخت‌ها نقض شده است.

اندرو گاردنر، نماینده عفو بین‌الملل در ترکیه به بی‌بی‌سی گفت شرایط حاضر "نقض حقوق بشر بی‌جاشدگان است و دولت ترکیه باید هر چه زودتر به آن رسیدگی کند."

به گفته آقای گاردنر بی جاشدگان در شرایط سختی زندگی می‌کنند و دسترسی آنها به مسکن، آموزش و پرورش و خدمات بهداشتی بسیار محدود است.

Image caption دولت در حال تخريب و تسطيح مناطق اسيب ديده از جنگ با هدف نوسازى سور است

بازسازی پس از تخریب

حسین آکسوی، استاندار دیاربکر در گفت و گو با بی‌بی‌سی فارسی بازگرداندن شرایط زندگی مردم سور به حالت عادی را اولویت خود و دولت ترکیه دانست.

به گفته آقای آکسوی مردم به خاطر امنیت خودشان از سور بیرون نگه داشته شده‌اند و "مقصر مشکلات پیش آمده با تروریست هاست."

آقای آکسوی گفت دولت طرح‌هایی را برای حمایت از بی‌جاشدگان و تامین مسکن آنها در دست دارد.

او گفت: "آن دسته از شهروندان که در زمان درگیری جایی نداشتند، برایشان هتل گرفتیم. برای آنهایی هم که نزد اقوامشان ماندند خانواده‌ای هزار لیر در ماه پرداخت کرده‌ایم."

بن‌علی ییلدیریم، نخست وزیر ترکیه نیز پیش تر از اختصاص ۶۴۰ میلیون دلار برای بازسازی سور خبر داده بود.

به گفته استاندار دیاربکر، دولت در حال تخریب محله‌های آسیب دیده برای نوسازی آنها و بازسازی مساجد و کلیساهای تاریخی سور است.

Image caption دولت در حال تخريب و تسطيح مناطق اسيب ديده از جنگ با هدف نوسازى سور است

آقای آکسوی می‌گوید امیدوار است تخریب و پاکسازی محله‌های آسیب دیده از جنگ تا مارس به پایان برسد تا امکان تردد شهروندان به این منطقه فراهم شود.

با این حال زمان بازگشت بی‌جاشدگان به خانه‌هایشان مشخص نیست.

عفو بین‌الملل می‌گوید فعالیت‌های دولت برای کمک به بی جاشدگان کافی نیست و پول پرداخت شده با هزینه زندگی یا جبران خسارت وارد شده به لوازم خانگی آنها تناسب ندارد.

از سوی دیگر به گفته آقای گاردنر، برقراری وضعیت اضطراری در ترکیه، مقابله دولت با بیشتر سازمان‌های مردم نهاد در مناطق کردنشین و برکناری شهرداران منتخب در این مناطق، بازگشت بی جا شدگان را به حالت عادی مشکل‌تر کرده است .