'شرط‌های سیزده‌گانه' برای قطر؛ سنگ بزرگ به نشانه نزدن

قطر حق نشر عکس AFP
Image caption قطرایرویز از مهم‌ترین شرکت‌هایی است که فعالیتش تحت تاثیر تحریم کشورهای عربی قرار گرفته است

منبع آگاهى به ما اطلاع داد كه دولت قطر فهرست خواسته هاى عربستان سعودى و متحدانش را از سفير كويت دريافت كرده است. او در مورد محتواى خواسته‌ها و اينكه آيا همان است كه رسانه‌ها منتشر كرده‌اند يا نه، هيچ اظهارنظرى نكرد.

تا پیش از این قطر تایید نکرده بود که کشورهای عربی شروطی برای رفع تحریم این کشور تعیین کرده‌اند.

پیشتر خبرگزاری رویترز منبع دریافت فهرست را مقامی از یکی از چهار دولت عربی اعلام کرده بود که قطر را تحریم کرده‌اند؛ یعنی عربستان سعودی، امارات، بحرین و مصر.

برخی خبرنگاران نیز می‌گویند این فهرست از طریق مصر به رسانه‌ها داده شده است.

اما انور قرقاش وزیر مشاور دولت امارات در امورخارجه، قطر را متهم کرده که با درز دادن این فهرست در رسانه‌ها می‌خواهد در روند میانجیگری برای حل بحران مانع ایجاد کند.

از سوی دیگر مسئولان سعودی در دو هفته گذشته بارها گفته‌اند که یکی از دلایل اصلی بروز بحران در روابطشان با قطر این است که این کشور به تعهداتی که سه سال پیش در پیمان‌نامه ریاض داده عمل نکرده است.

درباره بحران قطر بیشتر بخوانید:

وجود چنین پیمان‌نامه‌ای که گویا میان سران دولت‌های عضو شورای همکاری خلیج فارس به صورت سری و محرمانه منقعد شده پیشتر مطرح نشده بود و مفاد آن نیز تاکنون مخفی مانده اما اکنون برخی منابع به رسانه‌ها می‌گویند که فهرست مطالباتی که امروز به قطر عرضه شده عمدتا همان مفاد پیمان‌نامه ریاض است.

فهرست خواسته‌های سیزده‌گانه از قطر بخشی شامل اتهاماتی است که قطر هنوز آنها را نپذیرفته که بخواهد با پذیرفتن این شروط از خود رفع اتهام کند و بخشی دیگر به معنی اعمال فشار مستقیم بر این کشور در تغییر سیاست‌های داخلی و خارجی‌اش است.

کاهش رابطه با ایران در صدر خواسته‌ها قرار دارد، حال آن که آن طور که محمد بن عبدالرحمن آل ثانی وزرخارجه قطر به بی‌بی‌سی فارسی گفته سطح مناسبات قطر با ایران بیشتر از دیگر اعضای شورای همکاری خلیج فارس نیست.

آقای آل ثانی به امارات اشاره کرد که شریک تجاری اول ایران در حوزه خلیج فارس است و روابطی بسیار گسترده‌تر با ایران در مقایسه با قطر دارد.

حق نشر عکس EPA
Image caption قطر گفته محموله‌های تجاری خود را از مسیر عمان جابجا می‌کند

در مورد رابطه تجاری با ایران هم که کاهش آن از قطر خواسته شده، طبق آمار رسمی دولت ایران، میزان صادرات این کشور به قطر در سال ۱۳۹۵ صد و دو میلیون دلار بوده که عمدتا شامل آهن آلات و مصالح ساختمانی، مواد غذائی و خشکبار می‌شود. چنین رقمی هم در تراز اقتصادی قطر بسیار ناچیز است و هم در مقایسه با حجم مبادلات تجاری ایران و امارات متحده عربی همچنین رابطه نظامی و اطلاعاتی ایران و قطر و حضور نفرات سپاه پاسداران در این کشور به نظر می‌رسد بیشتر جنبه اتهام داشته باشد. همان طور که از قطر قطع حمایت از گروه‌هایی از داعش گرفته تا حزب الله لبنان نیز خواسته شده است و همه اینها اتهاماتی است که قطر رد می‌کند.

دیشب پیش از اینکه فهرست مطالبات از قطر منتشر شود، نشستی خبری در شهر بنغازی لیبی برگزار شد که سرهنگ احمد مسماری، سخنگوی ارتش تحت حمایت عربستان سعودی و مصر در آن ایران و قطر را دولت‌هایی اعلام کرد که پشت سر داعش قرار دارند و گفت مدارکی در دست دارد که نشان می‌دهد ایران و قطر با همکاری سودان در تجهیز افراد مسلح در لیبی و گسیل کردن آنان به سوریه دست دارند.

در مجموع به نظر می‌رسد خواسته‌هایی که از قطر مطرح شده، سنگ بزرگی باشد به نشانه نزدن، چه بسا کشوری که در جنگی تمام عیار شکست خورده باشد هم بعید است به پذیرش چنین خواسته‌های آمرانه‌ای تن در دهد، به خصوص اینکه ساز و کاری ده ساله هم برای نظارت بر قطر تعیین شده که مطمئن شوند این کشور به عمل به این خواسته‌ها ملتزم خواهد ماند. در نتیجه، به نظر می‌رسد منظور کسانی که چنین فهرستی از خواسته‌ها را منتشر کرده‌اند، شدت بخشیدن به بحران و راندن بیشتر قطر به سوی انزواست.

چنین انزوایی می‌تواند بحران را به گستره فراتری سرایت دهد و پای کشورهای دیگری را به میان بکشد، به ویژه ترکیه که در سال‌های گذشته متحد نزدیک قطر بوده و به نظر می‌رسد اکنون هم قصد دارد نیروهای نظامی را که برای شرکت در رزمایش به قطر فرستاده، در این کشور نگه دارد.

اینکه در شروطی که برای قطر گذاشته شده، قطع رابطه نظامی با ترکیه هم گنجانده‌اند، به نظر می‌رسد هشداری نیز برای ترکیه باشد که با ماندن در کنار قطر خود را رویاروی عربستان سعودی قرار ندهد. بروز چنین رویارویی به معنی ظهور نقاط اصطکاک و تنش تازه‌ای میان قدرت‌های منطقه و درگیر کردن کشورهای بیشتر خواهد بود، به خصوص کشورهایی همچون عراق و سوریه که اگر تاکنون ترکیه و قطر و عربستان سعودی سیاستی نزدیک به هم را در آن دنبال کرده‌اند، از این پس ممکن است در آنها دچار تنش و تضاد منافع با یکدیگر شوند.