دیوان عالی هند 'سه‌طلاقه کردن' مسلمانان را ممنوع کرد

حق نشر عکس Getty Images
Image caption به گفته پژوهشگران اجتماعی سه طلاقه کردن زنان را از حق اعتراض و اظهار نظر در برابر رفتار نامناسب شوهرانشان محروم می‌کند

روز سه‌شنبه، ۳۱ مرداد (۲۲ اوت)، قضات دیوان عالی هند رای دادند که رسم سه طلاقه کردن در میان مسلمانان مغایر قانون اساسی این کشور است و باید ملغی شود. این رای در پی رسیدگی به دادخواست‌های متعدد برای غیر مجاز اعلام کردن سه طلاقه کردن زنان صادر شده است.

ممنوعیت سه طلاقه با رای اکثریت هیئت قضات متشکل از پنج قاضی مرد صادر شد که هندو، مسیحی، مسلمان، سیک و زرتشتی بودند. سه تن از قضات به غیرقانونی بودن رسم سه طلاقه و دو تن از آنان، از جمله رئیس دیوان عالی، به قانونی بودن این رسم رای دادند. رئیس دیوان عالی اعلام کرد که با توجه به نظر هیئت قضات، رسم سه طلاقه کردن به حالت تعلیق در می‌آید و دولت ملزم است ظرف شش ماه قوانین لازم برای لغو این رسم را تصویب و اجرایی کند.

پیشتر، دیوان عالی سه طلاقه کردن را به مدت شش ماه به حالت تعلیق درآورده و از دولت خواسته بود هر چه سریع‌تر قوانین لازم در این مورد به تصویب برساند و هشدار داده بود که اگر ظرف شش ماه چنین قانونی سرانجام تکلیف این مساله را روشن نکند، حکم تعلیق را تمدید خواهد کرد.

+ دیوان عالی هند لغو 'سه طلاقه کردن' را بررسی می‌کند

+ دادگاهی در هند سه طلاقه کردن همسر را مغایر قانون دانست

+ هزاران مسلمان توماری برای غیرقانونی کردن سه‌طلاقه شدن زنان امضا کرده‌اند

+ زنانی که برای حفظ ازدواجشان با مردان غریبه می‌خوابند

حق نشر عکس AFP
Image caption شماری از زنان مخالف لغو حق "طلاق اسلامی" در هند که چنین اقدامی را مغایر اعتقادات دینی خود تلقی می‌کنند

یک مرد مسلمان طبق رسوم برای سه طلاقه کردن زنان اجازه دارد با سه بار تکرار لفظ "طلاق" یا سه بار خواندن صیغه طلاق در یک مرحله، زن خود را طلاق دهد. برخی از مردان مسلمان هندی با استفاده از این رسم، از طریق نامه، تماس تلفنی و اخیرا پیام‌رسان، همسرانشان را طلاق داده‌اند.

مخالفان سه طلاقه اسلامی این رسم را ناقض حقوق اولیه زنان می‌دانند و پژوهشگران اجتماعی گفته‌اند در نتیجه این رسم، هزاران زن مسلمان هندی اجبارا مطلقه و در شرایطی دشوار به حال خود رها شده‌اند. به گفته منتقدان سه طلاقه کردن، شواهدی وجود دارد که مردان با توسل به تهدید به سه طلاقه کردن همسرشان، مانع از اظهار نظر و اعتراض آنان نسبت به رفتار ناخوشایند و حتی خیانت خود می‌شوند. آنان وجود چنین حقی برای مردان را عاملی در تضعیف نهاد خانواده و تزلزل در روابط زناشویی می‌دانند.

حق نشر عکس AFP
Image caption یکی از حقوقدانان مسلمان طرفدار لغو حق سه طلاقه کردن پس از اعلام رای دیوان عالی از آن استقبال کرد

در مقابل، مسلمانان مدافع این رسم معتقدند که ممنوعیت سه طلاقه کردن به معنی دخالت در امور دینی ۀتلت است و دولت مجاز به چنین مداخله‌ای نیست. به خصوص در شرایط کنونی که ملیگرایان هندو به رهبری نارندرا مودی، نخست وزیر، قدرت را در دست دارند، مسلمانان نسبت به هرگونه شائبه مداخله دولت در امور دینی خود حساسیت بیشتری نشان می‌دهند.

زمانی که هند مستعمره بریتانیا بود، تشکیلات حکومت استعماری در این سرزمین قانونی را تصویب کرد که به پیروان مذاهب مختلف در هند اجازه می‌داد تا در "احوال شخصیه" طبق قوانین و مقررات دینی خود عمل کنند. به این ترتیب، مسلمانان هم مجاز بودند تا در مورد مسایلی مانند ازدواج و طلاق، تابع قوانین شرع خود باشند و این سنت قانونی پس از استقلال هند نیز ادامه داشته است.

هیئت قضات رسیدگی کننده به دادخواست لغو رسم سه‌طلاقه کردن باید تصمیم می‌گرفتند که آیا ممنوع کردن رسم سه‌طلاقه ناقض قانون آزادی پیروان ادیان در استفاده از آداب دینی آنان هست یا نه. رسم سه‌طلاقه کردن زنان در بسیاری از کشورهای مسلمان از جمله پاکستان و بنگلادش ملغی اعلام شده اما در هند همچنان رواج دارد. جمعیت "اقلیت" مسلمانان هند به بیش از ۱۵۰ میلیون نفر می‌رسد که از جمعیت اکثر کشورهای مسلمان به مراتب بیشتر است.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption طرفداران لغو سه طلاقه کردن زنان این رسم را تبعیض علیه زنان و باعث تضعیف بنیاد خانواده در میان مسلمانان هند دانسته‌اند

در مورد رسم سه‌طلاقه کردن، بین کارشناسان قوانین شرعی اختلاف نظر وجود دارد. برخی از آنان این رسم را بخشی مهم از قوانین شرعی و حفظ حق سه‌طلاقه کردن زنان را لازم می‌دانند هر چند لزوما استفاده از این حق را توصیه نمی‌کنند. در مقابل، برخی دیگر معتقدند که سه‌طلاقه کردن را می‌توان ممنوع کرد بی آنکه به اعتقادات اصولی مسلمانان لطمه‌ای وارد شود.

در مورد نحوه "سه‌طلاقه کردن" نیز بین کارشناسان و فقها و همچنین فرقه‌های مختلف اسلامی تفاوت نظر وجود دارد. به گفته فقهای شیعه، سه طلاقه کردن زن مستلزم آن است که مرد، که در هر حال دارای حق طلاق است، در سه زمان مختلف همسر خود را طلاق داده و سپس به او رجوع کرده و با او ازدواج کرده باشد. به گفته آنان، اگر پس از ازدواج سوم، این مرد همسر خود را طلاق دهد، زن سه طلاقه محسوب شده و حق رجوع برای این زوج از میان می‌رود. در مقابل، بسیاری از مسلمانان سنی معتقدند که مرد می‌تواند در یک جلسه یا یک بار زن خود را سه‌طلاقه کند.

سه‌طلاقه کردن زن به معنی نفی رجوع و ازدواج مجدد همان مرد با اوست مگر اینکه زن با فرد دیگری ازدواج کرده و این مرد فوت کند یا همان زن را طلاق دهد. به چنین مردی محلل می‌گویند و گاه زن و شوهری که پس از سه‌طلاقه شدن، پشیمان شده و قصد ازدواج با هم را داشته باشند، فردی را به عنوان محلل به استخدام خود در می‌آورند.

مخالفان رسم سه طلاقه کردن زنان با استفاده از محلل نیز مخالف هستند و خواستار لغو این رسم شده‌اند. به گفته آنان، استفاده از محلل به معنی نادیده گرفتن و تحقیر عنصر علاقه و ارتباط عاطفی در روابط زناشویی است.