پناهجویان در آلمان؛ آیا در مقابل پول باید به خانه برگردند؟

حق نشر عکس LOUISA GOULIAMAKI/AFP/Getty Images
Image caption پناهجویان در مقابل سفارت آلمان در آتن؛ روی کاغذی که در دست این دختربچه پناهجوست نوشته شده: "ما فقط یک زندگی عادی می‌خواهیم"

اگر شما برای رسیدن به یک زندگی بهتر دور دنیا را گشته‌اید، آیا حاضر خواهید بود در مقابل دریافت پول به کشور خود برگردید؟

آلمان شرط بسته که پاسخ به این پرسش مثبت خواهد بود.

دولت آلمان اعلام کرده است که به مهاجران یا پناهجویانی که خاک این کشور را ترک کنند، مشوق‌های مالی پرداخت خواهد کرد و این پول تا آخر فوریه سال آینده میلادی (۲۰۱۸) پرداخت خواهد شد.

افراد مجرد هزار یورو و خانواده‌ها تا سقف ۳۰۰۰ یورو به عنوان هزینه بازگشت به کشورشان دریافت خواهند کرد.

آلمان اولین کشوری نیست که چنین طرحی را اجرا می‌کند. کجا چنین طرحی اجرا شده است و آیا چنین کاری اخلاقی است؟

'فشارها برای بازگشت رو به افزایش است'

به گفته دکتر جف کریسپ، از اعضای اندیشکده "چاتم هاوس" برنامه موسوم به "بازگشت داوطلبانه" پناهجویان نزدیک به بیست سال است که در بسیاری از کشورها از استرالیا تا بریتانیا و کانادا تجربه شده است.

او به بی‌بی‌سی می‌گوید: "فشار برای بازگرداندن پناهجویان قطعا رو به افزایش است و در حال حاضر به نظر می‌رسد بازگشت آنها تنها راه حل وضعیت پناهجویان در اروپاست."

"دولت‌های اروپایی چنین برنامه‌ای را ترجیح می‌دهند چون دردسر کمتری دارد. آنها ترجیح می‌دهند کاری کنند که هر چه کمترمجبور شوند مردم را با دستبند سوار هواپیما کنند."

حق نشر عکس CHRISTOF STACHE/AFP/Getty Images
Image caption پلیس پناهجویانی را که درخواست پناهندگی‌شان رد شده، در فرودگاه مونیخ سوار هواپیما می‌کند

آمار "سازمان جهانی مهاجرت" که این طرح تشویقی را در بسیاری از کشورهای جهان اجرا کرده، نشان می‌دهد که در سال ۲۰۱۶ میلادی، حدود ۳۹ هزار نفر پول نقد یا کمک‌های دیگری بالغ بر ۳۲.۷ میلیون دلار دریافت کرده‌اند که بیشترین مقدار مربوط به آلمان بوده است. بر اساس این آمار ۵۴ هزار و شش نفر آلمان را ترک کرده‌اند.

اما دولت‌ها چطور باید پرداخت این هزینه را برای رای دهندگانشان توجیه کنند؟

در کشورهای اسکاندیناوی، که در یک دهه گذشته با هجوم پناهجویان رو به رو بوده است، مقامات می‌گویند "اینکه به یک پناهجو کمک کنیم که کشور را ترک کند بسیار ارزانتر است تا آنکه مجبور باشیم آنها را در مراکز پناهجویان نگهداریم."

سوئد در حال حاضر به هر پناهجوی مجرد که قصد بازگشت داشته باشد حدود ۳۰ هزار کرون (معادل ۳۵۵۰ دلار) و به هر خانواده ۷۵ هزار کرون می‌پردازد.

در بهار سال ۲۰۱۶، دولت نروژ اعلام کرد که "ده هزار کرون بیشتر به نخستین ۵۰۰ پناهجویی می‌دهد که داوطلبانه برای بازگشت اعلام آمادگی کنند."

سیلویا لیستهاگ، وزیر مهاجرت نروژ می‌گوید: "لازم است که با پرداخت پول بیشتر، افراد بیشتری را برای بازگشت داوطلبانه تشویق کنیم."

اما آیا واقعا چنین کاری اخلاقی است؟

حق نشر عکس Facebook/Sylvi Listhaug
Image caption ترجمه انگلیسی پست فیسبوکی وزیر مهاجرت نروژ: "از امروز کمپین برای تشویق پناهجویان برای خروج داوطلبانه از نروژ شروع شد. ما به آنها مقداری پول می‌دهیم اما این باعث صرفه جویی است، چون هزینه اقامت آنها در مرکز پناهجویان بیشتر است

رفتن از سر ناچاری

در حالیکه سازمان جهانی مهاجرت می‌گوید که این روش "انسانی، شرافتمندانه و محترمانه" است اما گروه‌های حامی حقوق بشر، نظر دیگری دارند.

در آلمان، یک گروه طرفدار پناهجویان دولت را متهم کرده که "سعی دارد با فریب دادن افراد آنها وادار کند که از تلاش برای دستیابی به حقوق اولیه خود صرف‌نظر کنند."

ناپدید شدن بیش از ۱۴۰ مهاجر در دریای مدیترانه

اختلافات عمیق رهبران اتحادیه اروپا بر سر سهیمه‌بندی مهاجران

طرح پیشنهادی برای پذیرش ۵۰ هزار پناهجو در اتحادیه اروپا

دکتر کریسپ نسبت به داوطلبانه بودن این تصمیم تردید دارد و می‌گوید چون این افراد در کشور میزبان اجازه کار قانونی ندارند به نوعی مجبور به این تصمیم می‌شوند.

او می‌گوید: "سازمان جهانی مهاجرت تمایل زیادی به بالا بردن تعداد افراد دارد. فکر می‌کنم آنها پول تقریبا زیادی بابت هر نفر می‌گیرند. بابت هر پناهجویی که به کشورش بازگردانده شود، آنها از کشور میزبان مثل آلمان پول می‌گیرند."

حق نشر عکس BERND VON JUTRCZENKA/AFP/Getty Images
Image caption خانه های کانتینری ساخته شده برای پناهجویان در یک فرودگاه قدیمی در برلین

پناهجویان اهل سوریه، یمن و لیبی نمی‌توانند از این امتیاز استفاده کنند، چون سازمان جهانی مهاجرت فکر می‌کند که نمی‌تواند ایمنی پناهجویان را در مسیر بازگشت تضمین کند.

اما شاهدان می‌گویند که افرادی که بازگردانده می‌شوند در کشور افغانستان هم که شامل این امتیاز می‌شود، با خطراتی رو به رو هستند، چون درگیری در این کشور همچنان ادامه دارد و مقامات دولتی هم قادر به حمایت از آنها نیست.

چقدر این طرح داوطلبانه است؟

سباستین له‌مان، سخنگوی دفتر سازمان جهانی مهاجرت در آلمان می‌گوید: "برای هر شخصی که تصمیم به بازگشت داوطلبانه می‌گیرد برنامه‌های دراز مدتی بوسیله ماموران اداره جهانی مهاجرت اجرا می‌شود و همه داوطلبان قبل از بازگشتن از خدمات "مشاوره بازگشت"استفاده می‌کنند و با پروازهای عادی به کشورشان بر می‌گردند."

او می‌گوید: "آنها مجبور به بازگشت نیستند. البته خیلی از آنها پناهجویانی هستند که درخواست پناهندگی‌شان رد شده است اما این شامل اکثریت آنها نمی‌شود."

"ممکن است که شما ده سال یا حتی ۳۰ سال در آلمان زندگی کرده باشید. شاید شریک زندگی شما درگذشته و شما میخواهید برگردید اما پول کافی ندارید، پس می‌توانید در این طرح شرکت کنید."

او اضافه می‌کند که افرادی که در بازداشتگاه‌های ویژه پناهجویان نگهداری میشوند حق استفاده از این امتیاز را ندارند.

آیا این طرح برای آلمان به صرفه است؟

خبر لغو ۲۲۲ پرواز برنامه‌ریزی شده به افغانستان برای انتقال پناهجویانی که درخواستشان رد شده، به دلیل امتناع خلبانان آلمانی، نشان می‌دهد که موضوع بازگرداندن پناهجویان چقدر در جامعه آلمان بحث انگیز شده است.

در حالی که آمار پناهجویانی که در نیمه اول سال ۲۰۱۷، برای اولین بار درخواست پناهندگی‌شان را ثبت کردند نزدیک به پنجاه درصد کاهش داشته و به ۹۰ هزار و ۳۸۹ نفر رسیده است، به نظر می‌رسد یافتن راه حلی انسانی برای هزاران پناهجویی که درخواستشان رد می‌شود ضروری است.

برلین عمیقا امیدوار است که این طرح بتواند در مقایسه با هزینه‌های بازگرداندن اجباری پناهجویان به صرفه‌تر باشد و همچنین باعث صرفه جویی در وقت دادگاه‌های مهاجرت شود.

حق نشر عکس WAKIL KOHSAR/AFP/Getty Images
Image caption پناهجوی افغان که به کابل بازگردانده شده است؛ خلبانان آلمانی در چندین مورد از پرواز با هواپیمایی که پناهجویان افغان را به کشورشان باز می‌گرداند خودداری کردند.

تعداد پناهجویانی که در سال ۲۰۱۷ میلادی در آلمان درخواست تجدید نظر داده‌اند، دو برابر شده است، در همین حال میزان حکم بازگرداندن هم رو به افزایش است. حدود یک مورد از هر دو مورد پرونده را به دادگاه میکشانند و حدود یک چهارم آنها در تجدیدنظر موفق میشوند.

شبکه تلویزیونی ان دی آر آلمان اعلام کرده است که هزینه های دادگاه پناهجویان از ژانویه تا نوامبر ۲۰۱۷ بالغ بر ۱۹ میلیون یورو بوده است، حدود ۷.۸ میلیون یورو بیشتر از سال ۲۰۱۶.

با چنین پولی بر اساس این طرح جدید "بازگشت داوطلبانه"، حدود ۱۹ هزار پناهجو می‌توانند داوطلبانه آلمان را ترک کنند.