پنجکنتِ کهن؛ شهری سوخته

پنجکنتِ کهن

پنجکنتِ کهن از اماکن عمده باستان‌شناسی در شمال تاجیکستان است که به دوران قبل و بعد از آنچه که "حمله اعراب" خوانده می‌شود، برمی‌گردد و طی بیش از ۷۰ سال گذشته به طور پیوسته مورد کاوشهای باستان‌شناسی قرار گرفته است.

به گفته باستان‌شناسان این شهر کهن تنها مکان باستان‌شناسی در آسیای میانه است که همه عناصر یک شهر قدیمی را حفظ کرده و میان باستان‌شناسان با نامهای "مکتب باستان‌شناسی آسیای میانه" یا "پمپئی آسیای میانه" معروف است.

کاوشهای باستان‌شناسی در پنجکنت کهن از سال ۱۹۴۶ شروع شد. این کاوشها پس از آن شروع شد که در سال ۱۹۳۲ بایگانی‌ای از آثار سغدی متعلق به دیواشتیچ، فرمانروای سغدی این شهر، در کوه مُغ در حوالی روستای "کوم" ناحیه عینی، حدود ۶۰ کیلومتر دورتر از پنجکنت، توسط شبانان محلی یافت شد.

این بایگانی حاوی متونی نوشته شده به زبان سغدی روی پوست گاو، از جمله نامه‌های دیواشتیچ به حاکمان شهرهای مختلف برای آمادگی به شورش علیه اعراب است. اما به گفته عصمت‌الله رحمت‌الله‌یف، باستان‌شناس معروف، که از سال ۱۹۶۸ به این سو در پنجکنت کهن کار می‌کند، "این طرح شورش علیه اعراب به اجرا درنیامد."

وی می‌گوید: "در آن زمان هم خبرکشها (خبرچینها) بودند که به سرلشکر (فرمانده) اعراب در سمرقند و به حاکم خراسان که مهدی بود، خبر بردند و اعراب قبل از آن که دیواشتیچ بتواند شورش کند، به پنجکنت حمله کردند. دیواشتیچ به کوه مُغ فرار کرد، ولی در آن جا او را احاطه کردند و گرفتند و به طور وحشیانه کشتند و سرش را به حاکم خراسان فرستادند."

Image caption نقشه شهر باستانی پنجکنت
Image caption سردر موزه تاریخ و فرهنگ پنجکنت
Image caption تصاویر برخی از مسئولان سفرهای علمی به منطقه پنجکنت
Image caption تصاویری از سفرهای علمی به پنجکنت

موضوعات مرتبط