چاپ نخستین راهنمای معماری دوشنبه به زبان آلمانی

راهنمای معماری دوشنبه به زبان آلمانی
Image caption راهنمای معماری دوشنبه به زبان آلمانی

برای نخستین بار یک راهنمای معماری دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، به زبان آلمانی در برلین منتشر شده است.

نویسنده این کتاب ادا شلاگر، روزنامه‌نگار آلمانی است که طی ۱۲ سال اخیر در شهر آلماتی قزاقستان مقیم است و درباره تحولات کشورهای آسیای میانه به رسانه های آلمانی گزارش می‌دهد.

Image caption ادا شلاگر، نویسنده کتاب

ناشر این کتاب فیلیپ مویزر، معمار و پایه گذار انتشارات "دُم" در برلین است که کتاب و راهنماهایی در باره معماری در شهرهای مختلف جهان انتشار می‌دهد. راهنمای معماری دوشنبه در چارچوب یک طرح این بنگاه نشریاتی درباره پایتخت‌های جماهیر سابق شوروی با تعداد بیش از یک هزار نسخه منتشر شده است.

خانم شلاگر که اخیرا به دوشنبه سفر کرده بود، در گفت وگویی اختصاصی با بی‌بی‌سی گفت که این طرح در آستانه بیست و پنجمین سالگرد فروپاشی اتحاد شوروی و استقلال کشورهای جدید در این قلمرو آغاز شده و هنوز هم ادامه دارد.

وی افزود: "تقریبا سه سال پیش یک راهنمای معماری درباره قزاقستان منتشر شد. من از آقای مویزر کتابی خواستم تا در باره‌اش گزارشی بنویسم. وقتی او به قزاقستان آمد، کتابی به من داد و من با او مصاحبه داشتم. آنجا بود که وی از طرح خود خبر داد و از من خواست که کتابی در باره معماری دوشنبه بنویسم. من گفتم که معمار نیستم و شاید نتوانم این کار را انجام بدهم. ولی او گفت تو روزنامه نگار هستی و بلدی چگونه اطلاعات مهم را در این باره دریافت کنی."

Image caption خانم شلاگر در سفرش به دوشنبه عکس‌هایی از ساختمان‌های این شهر گرفت

خانم شلاگر تا سال ۲۰۱۵ سفرهای زیادی به دوشنبه داشت، ولی آن زمان به منظور گرداوری اطلاعات و گرفتن عکس‌هایی از ساختمان‌های دوشنبه دوبار دو هفته‌ای به دوشنبه سفر کرد و با معماران و تاریخ‌نگاران محلی صحبت کرد. او می گوید بخش بزرگی از محلات شهر دوشنبه را با پای پیاده طی کرده و از بناهای کهن و جدید عکاسی کرده است.

پیوند دوشنبه با آلمان

بعد از بازگشت به آلمان، چهار ماه طول کشید، تا خانم شلاگر عکسها را انتخاب کند و کتاب را تهیه سازد. از ویژگیهای این کتاب آن است که هر عکس چاپ شده آن رمز یا کُد ویژه "کیو-آر" (QR) دارد که خواننده می تواند آن را در گوشی هوشمندش اسکن کند و ببیند که بنای مورد نظر دقیقا در کجای شهر واقع است.

کتاب "راهنمای معماری دوشنبه" فقط عبارت از عکسهای ساختمانها نیست، بلکه اطلاعاتی در باره طراحان و معماران این ساختمانها، تاریخ ساخته شدن و مشخصات دیگر این بناها را هم در بر می گیرد. حدود ۱۵ هزار عکس و مقالاتی از معماران و پژوهشگران دیگر مقیم تاجیکستان و آلمان در این کتاب درج شده اند.

خانم شلاگر می گوید: "در کتاب، عکسهایی از مردم یا ساکنان شهر دوشنبه هم هست. روش من این بود که خواننده بتواند به وسیله آثار معماری وارد زندگی مردم و جامعه این شهر هم شود. به این وسیله می شود تاریخ و فرهنگ شهرها یا کشورهای خاصی را آموخت، با شیوه های زندگی و سنتهای محلی آشنا شد."

این کتاب حاوی داستانی جالب هم هست که دوشنبه را به آلمان پیوند می دهد: "در اوایل دهه ۱۹۳۰ یک زن و شوهر یهودی تبار آلمانی - هانس و هتریخ آدلا - که هردو معمار بودند، به دوشنبه آمده و مدتی در این جا زندگی و کار می کردند. بعدتر آنها به آلمان برگشتند و در زمان جنگ دوم جهانی از بیم هیتلر به بریتانیا پناه بردند."

Image caption چاپ نخستین راهنمای معماری دوشنبه به زبان آلمانی

خانم شلاگر می افزاید: "سوزان مک ویل، دختر آنها هنوز هم زنده است و در لندن به سر می برد. وی به من نامه ای را داد که مادرش از دوشنبه یا استالین آباد آن دوران به مادربزرگش در آلمان نوشته بود و این نامه حاوی اطلاعات بسیار جالبی در باره شرایط زندگی مردم شهر در آن زمان است. من این نامه را با نقل قولهایی از والدان او در کتاب منتشر کردم."

تخریب بناهای کهن

در حالی که بسیاری از ساختمانهای تاریخی در پایتخت تاجیکستان امروزها تخریب می شوند، کارشناسان چاپ "راهنمای معماری دوشنبه" را اقدامی بسیار بموقع ارزیابی می کنند. غفور شیرمتف، پژوهشگر تاریخ دوشنبه، که در جمع‌آوری اطلاعات معماری به خانم شلاگر کمک کرده است، می گوید این اولین کتاب در باره تاریخ شهر دوشنبه به آلمانی است.

Image caption غفور شیرمتف، پژوهشگر تاریخ دوشنبه

وی در صحبت با بی بی سی گفت: "این کتاب در نوع خود بی نظیر است. در باره تاریخ دوشنبه و معماری آن اطلاعات مفصلی صحبت می کند. در ژانر علمی و مردم پسند نوشته شده، همه می توانند از آن استفاده کنند. وقتی من به عکسهایی که خانم شلاگر گرفته، نگاه کردم، دوشنبه دیگری را کشف کردم. ما نگاهی معمولی به شهر داریم، ولی او از بیرون آمده و طوری شهرمان را به ما نشان می دهد که بسیار شگفت انگیز است. فقط کسی چنین می کند که عاشق این شهر است."

کتاب "راهنمای معماری دوشنبه" در آلمان در حالی منتشر شده که امروزها شهر دوشنبه دچار تحولات بزرگی است و براساس طرح توسعه شهر، مقامات شهرداری برخی از بناهای قدیمی ساخت شوروی را تخریب می کنند. جای این بناها را برجهای بلند می گیرند. بویژه تخریب بناهای دارای اهمیت تاریخی بسیاری از ساکنان را نگران کرده است.

خانم شلاگر که بعد از دو سال دوباره به این شهر آمده، می گوید دوشنبه خیلی تغییر کرده. برخی از ساختمانهایی که او عکسشان را گرفته بود، دیگر وجود ندارند: "می بینم که شهر بسرعت مدرنیزه می شود، کافه و رستورانهای جدید، پارکها بنیاد می شوند. برخی از بناها را رنگ کرده اند. ولی بسیار دردآور است که ساختمانهای ارزشمند تاریخی و فرهنگی خراب می شوند و جای آنها را آپارتمانهای مرتفع می گیرند. این امر جای تاسف دارد."

انتشارات "دُم" که نام آن از واژه روسی "دُم" (DOM) گرفته شده و به معنای خانه یا آپارتمان است، از ۲۰۰۵ به این سو در معرفی اثار معماری شوروی به آلمانیها نقش بارزی داشته است. خانم شلاگر می گوید که قبلا مردم آلمان آثار معماری شوروی را دستکم می گرفتند و با تکبر به آن می نگریستند، ولی حالا نگاهشان خیلی عوض شده.

فیلیپ مویزر متولد سال ۱۹۶۹ و مؤسس این انتشارات، خودش معمار است و قبلا تحقیقاتی در باره معماری و اسکان عمومی در اتحاد شوروی انجام داده است. برخی از طرحهای معماری او طی سالهای اخیر در قزاقستان اجرا شده اند.

موضوعات مرتبط