پایدارترین ساکن کرملین پس از استالین

تجمع مسکو به مناسبت پیروزی انتخابات ولادیمیر پوتین حق نشر عکس Reuters
Image caption او پس از اعلام پیروزی ای که از قبل مسجل می نمود برای طرفدارانش حرف زد

سال ۲۰۱۲ ساعاتی پس از اعلام پیروزی ولادیمیر پوتین در انتخابات ریاست جمهوری روسیه، او که تنها چهار سال از کرسی رهبری کنار مانده بود، به جمع هوادارانش در میدان مانِژ مسکو، کنار کرملین پیوست. ضمن سپاسگزاری از اعتماد مردم، اشک می‌ریخت. رسانه‌های کنجکاو که به دیدن اشک پوتین عادت ندارند، به کشف دلایل آن پرداختند. این فرضیه هم مطرح شد که شاید انتظار نداشته با کسب بیش از ۶۳ درصد آرا پیروز شود. پوتین گفت نه، اشکش ناشی از وزش باد بوده و ربطی به احساس و عواطف ندارد.

این بار هم، با گذشت شش سال، رهبر روسیه پس از اعلام نتایج مقدماتی و پیروزی‌اش در انتخابات در همان میدان مانژ روبروی ۳۵ هزار تن از مردم کشورش ظاهر شد. این بار هم هوای مسکو سرد بود و نُه درجه زیر صفر و باد می‌وزید. ولی پوتین اشک نریخت، هرچند میزان مشارکت مردم، بسیار بیشتر از شش سال پیش و حمایت مردم از او بسیار قاطعانه‌تر (حدود ۷۷ درصد) گزارش شده. از مردم بابت اعتماد و امیدشان تشکر کرد و فریاد زد: "موفقیت در انتظار ماست، مگه نه؟!" ازدحام هوادارانش یکصدا پاسخ دادند: «آره!"

زمینه‌های پیروزی پوتین

پیروزی پوتین در انتخابات یکشنبه (۲۷ اسفند) قابل پیش‌بینی بود. در میان هفت نفری که از کمیسیون مرکزی انتخابات اجازۀ رقابت با او را یافته بودند، هیچ کسی همسنگ رئیس‌جمهور روسیه نبود. کسی که طی ۱۸ سال اخیر بر تارَک قدرت سیاسی روسیه نشسته، در این انتخابات حتی یک رقیب قـَـدَر و معروف نداشت. پیدا بود که پوتین یک‌تنه حریف همه‌شان است. اما هیچ کسی گمان نمی‌کرد که میزان حمایت از ولادیمیر پوتین در این انتخابات بی‌سابقه باشد.

بزرگ‌ترین بازندۀ داستان، گریگوری یاولینسکی، سیاست‌مدار کارکشته و مخالف نرم‌گفتار ولادیمیر پوتین است. او قبلاً هم به مصاف پوتین رفته بود؛ درست در سرآغاز پرواز بلند او، در انتخابات ۲۰۰۰. آن زمان با حدود شش درصد آرا نفر سوم شده بود. اکنون بنا به نتایج مقدماتی، حتی یک درصد مردم هم از او حمایت نکرده‌اند. و گمان است که رهبر حزب یابلوکو دوباره هوس نامزدی کند.

مخالفان چه برنامه‌ای دارند؟

پیروزی پوتین به اندازه‌ای قابل پیش‌بینی بود که خود او هم در سخنرانی فاتحانه‌اش خطاب به هوادارانش گفت "هرچند خیلی چیزها را می‌شود پیش‌بینی کرد، ولی بدون حمایت صمیمانۀ شما چنین نتیجه‌ای به دست نمی‌آمد".

+ مجموعه گزارش‌های بی‌بی‌سی فارسی در آستانه انتخابات روسیه

حتی کسنیا سوبچاک، تنها نامزد زن در انتخابات، قبل از پایان رأی‌گیری‌ و اعلام نتایج اولیه، داشت با مخالفان پوتین مذاکره می‌کرد که با هم حزب اپوزیسیون موسوم به «تحول» بسازند. مذاکراتش با آلکسی ناوالنی، مهم‌ترین رقیب پوتین که رد صلاحیت شد و انتخابات را تحریم کرد، پایان فجیعی داشت. این گفت‌وشنود زنده و مستقیم از طریق کانال یوتیوب ناوالنی پخش می‌شد. ناوالنیِ آزرده، با ‌تندی و درشتی پیشنهاد سوبچاک را رد کرد و خود او را «ابزار پوتین» نامید که به باور او صرفاً برای تظاهر به دموکراسی وارد میدان شده بود. سوبچاک هم گفت: «به خاطر همین رفتارته که تو هرگز رئیس‌جمهور نمیشی».

آلکسی ناوالنی که در میان چهره‌های مخالف پوتین بیشترین تعداد هواداران را دارد، از آغاز رأی‌گیری تا زمان اعلام نتایج اولیه، ده‌ها ویدئوی تقلب و نقض مقررات رأی‌گیری در سراسر کشور را از طریق کانال یوتیوبش نشان داد، تا نتایج انتخابات را در کل بی‌اعتبار جلوه دهد. بیش از صد هزار نفر در عین زمان برنامه‌اش را می‌دیدند. بسیاری از این ویدئوها را بی‌بی‌سی راستی‌آزمایی و تأیید کرده. بیشتر آنها مربوط به ریختن تعداد زیادی برگۀ رأی به دست یک نفر است. رئیس کمیسیون مرکزی انتخابات اما "شکر خدا" گفت که هیچ مورد جدی از تقلب و نقض مقررات، صورت نگرفته و جای هیچ نگرانی نیست، انتخابات صاف و شفاف و منصفانه بوده.

حالا بنا به آنچه مقام‌های این‌جا صاف و شفاف و منصفانه می‌دانند، قرار است ولادیمیر پوتین تا سال ۲۰۲۴ در کرملین بماند. یعنی بیشتر از هر رهبر دیگری در شوروی و روسیه؛ بعد از استالین البته. و حضور پوتین در کرملین به اندازه‌ای طبیعی تصور می‌شود که دیشب خبرنگاری از او پرسید آیا قصد دارد سال ۲۰۳۰ هم نامزد شود یا نه. پوتین گفت: «یه خرده خنده‌داره. مگه قراره صد سال این‌جا بمونم؟ نخیر".

چه نامزد بشود و چه نه، تا این‌جای کار هم در تاریخ روسیۀ پساشوروی یک رکورد را ثبت کرده است. بنا به داده‌های کمیسیون مرکزی انتخابات، تا کنون هیچ رئیس‌جمهوری در روسیه (از جمله خود او) به اندازۀ پوتینِ ۲۰۱۸ رأی نیاورده است.

سپاسگزاری ستاد انتخاباتی پوتین از بریتانیا

آندری کُندراشف، رئیس ستاد انتخاباتی پوتین، از این بابت از بریتانیا سپاسگزار است و می‌گوید تندی و تیزی دیپلماتیک بریتانیا با روسیه، باعث افزایش میزان مشارکت و حمایت مردم از پوتین شده است. و این موردی است که در گذشته هم دیده‌ایم. هر بار که مردم روسیه رهبر خود را در انزوای بین‌المللی دیده‌اند، چست و چالاک دست به دست هم داده‌اند و برایش سپر شده‌اند. نمونۀ قبلی‌اش اشغال کریمۀ اوکراین و سردی روابط غرب و روسیه بود که به افزایش میزان محبوبیت پوتین در کشورش انجامید.

انتخابات امسال هم در چهارمین سالروز امضای سند انضمام کریمۀ اوکراین به خاک روسیه به دست ولادیمیر پوتین برگزار شد. گردهمایی و برنامۀ هنری دیشب در میدان مانِژ مسکو هم به پاسداشت همین تاریخ بود. اما با حضور و سخنرانی فاتح انتخابات، گردهمایی بزرگداشت کریمه در مسکو تبدیل به مراسم تجلیل از اشغالگر کریمه شد.

موضوعات مرتبط