درگذشت بازار صابر، 'شاعر وطن‌سرای' تاجیک در آمریکا

Image caption بازار صابر، شاعر سرشناس تاجیک

بازار صابر، شاعر سرشناس تاجیک، در سن ۷۹ سالگی در آمریکا درگذشت.

صابر که مدتی به بیماری ریوی مبتلا بود طی هفته‌های اخیر در بیمارستانی در شهر سیاتل آمریکا تحت مراقبت پزشکان قرار داشت اما درمان او موثر واقع نشد. انتظار می‌رود جنازه این شاعر تاجیک در روزهای نزدیک به دوشنبه منتقل شود.

با دریافت خبر درگذشت بازار صابر، رئیس جمهوری تاجیکستان در پیامی رسمی به بستگان او تسلیت گفت. سایت دستگاه ریاست جمهوری تاجیکستان نوشت امامعلی رحمان از وزارت خارجه، سفارت و نمایندگی تاجیکستان در آمریکا و سازمان ملل خواسته است که جنازه بازار صابر را به این کشور انتقال بدهند، تا در دوشنبه به خاک سپرده شود.

این سایت از قول آقای رحمان نوشته: "بازار صابر از زمره شاعران وطن‌سرایی بود که در تربیت حس وطن‌دوستی و خویشتن‌شناسی و هویت ملی زحمت‌های زیادی کشیده است. تمام آثار بازار صابر، بخصوص اشعار زمان صاحب‌استقلالی‌اش، از احساس گرم وطنداری و خودشناسی ملی سرشار است. یاد او، سخن والا و ناتکرار شاعر خلق- بازار صابر تا ابد در یاد مردم باقی خواهد ماند."

'روز سیاه'

Image caption داداجان عطاالله، روزنامه نگار تبعیدی در صفحه فیسبوکی خود نوشته است: "با مرگ تلخ شاعر شهیر بازار صابر یک دوره تاریخ تاجیکستان به پایان رسید."

بسیاری از فعالان تاجیک شبکه‌های اجتماعی با همرسانی عکس‌ها و اشعاری از بازار صابر و نوشتن پیام‌هایی در پسزمینه سیاه به بستگان، پیوندان و هواداران شعر او ابراز تسلیت کرده‌اند.

داداجان عطاالله، روزنامه نگار تبعیدی، از درگشت بازار صابر به عنوان "روز سیاه" یاد کرده و در صفحه فیسبوکی خود نوشته است: "با مرگ تلخ شاعر شهیر، بازار صابر، یک دوره تاریخ تاجیکستان به پایان رسید. در غربت دنیای فانی را ترک کردن شاعری که چکامه وطن داری می‌سرود، پیغام یا فالی است، نمی دانم. اما یقین می‌دانم که بی بازار صابر، تاجیکستان کوچک‌تر، غریب‌تر و تنهاتر شد."

بازار صابر در پاییز ۱۹۳۸ در ناحیه فیض آباد، در شرق شهر دوشنبه متولد شد. بازار صابر از محبوب‌ترین شاعران تاجیکستان در دوران شوروی محسوب می‌شد. اشعارش، بخصوص در باره هویت ملی و خودشناسی تاجیکان نامش را به بیرون از مرزهای کشورش، از جمله به ایران و افغانستان، برد.

او از معدود شاعرانی بود که در اواخر دهه ۱۹۸۰ میلادی در سرآغاز نهضت‌های دموکراتیک و استقلال‌طلبی تاجیکستان قرار داشت. وی از پایه‌گذاران و فعالان حزب دموکرات تاجیکستان نیز بود. در سال ۱۹۹۰ عضو پارلمان وقت تاجیکستان شد و پس از مدتی در اعتراض به حکومت وقت از عضویت در پارلمان دست کشید.

هجرت و رجعت

حق نشر عکس ADABIAT VA SANAT
Image caption بازار صابر

پس از استقلال تاجیکستان و آغاز جنگ داخلی در این کشور او از حامیان حکومت مصالحه ملی بود. چند ماهِ بعد از به قدرت رسیدن امامعلی رحمان و طرفدارانش در پاییز سال ۱۹۹۲، او نیز مانند برخی دیگر از فعالان وقت زندانی شد.

پس از نُه ماه زندان، در اواخر سال ۱۹۹۳ با کمک سازمان‌های مدافع حقوق بشر از زندان رها شد و اول به مسکو و سپس به آمریکا رفت. در آمریکا بازار صابر از یک منتقد نظام شوروی دوباره به یک طرفدار سرسخت حزب کمونیست شوروی و ولادیمیر لنین، پایه‌گذار این نظام، تبدیل شد. تا جایی که یک بار سخنانش در باره اینکه لنین را از همه پیامبران برتر می‌داند، به موجی از انتقادها و نکوهش‌ها از سوی اسلام گرایان دامن زد.

بازار صابر نزدیک بیست سال در آمریکا پناهنده سیاسی بود و در سال ۲۰۱۳ به دوشنبه برگشت. آن وقت گفته بود که با دعوت رئیس جمهوری و برای همیشه به وطن برگشته است. آن زمان بازار صابر در کاخ ملت به دیدار رئیس جمهوری رسید، کتاب اشعارش را به او تقدیم کرد و حدود یک ساعت با رئیس جمهوری صحبت خصوصی کرد.

دولت تاجیکستان در شهر دوشنبه به او خانه‌ای اعطا کرد. چاپخانه‌ها شماری از کتابهایش را چاپ کردند. دوباره گل سر سبد محافل فرهنگی و سیاسی شد. ولی رفت و آمد با فرزندان و نوه‌هایش در آمریکا را قطع نکرد. بار آخر در پاییز گذشته به آمریکا رفت، اما این بار خبر درگذشتش از آنجا به دوشنبه رسید.

حدود یک ماه قبل زمانی که بازار صابر به بیمارستان منتقل شد، امامعلی رحمان، رئیس جمهوری تاجیکستان به سفیر این کشور در آمریکا و نماینده اش در سازمان ملل دستور داده بود که به عیادت بازار صابر بروند و همه مخارج پزشکی او را بپردازند و کمکهای دیگری ارائه بدهند، اما شاگونه صابر، دختر شاعر امروز در صفحه فیسبوکی خود نوشت که دیپلماتهای تاجیک هیچ کمکی به بازار صابر و خانواده اش نکرده اند.

بازار صابر در دهه ۱۹۶۰ میلادی هنوز زمانی که در دانشگاه در بخش ادبیات تحصیل می‌کرد، به سردون شعر پرداخت. اشعار او در روزنامه‌ها و مجلات وقت چاپ می‌شدند. اولین مجموعه اشعارش با نام "پیوند" در سال ۱۹۷۲ منتشر شد. بعد مجموعه‌هایی با نام‌های "مژگان شب" (۱۹۸۱)، "باران طلایی" (۱۹۸۲) منتشر شدند. یکی از پرخواننده‌ترین کتاب‌های او در تاجیکستان مجموعه "چشم سفیدار" بود که در سال ۱۹۹۱ منتشر شد.

اولین مجموعه اشعار بازار صابر که به خط فارسی چاپ شد و در دست علاقمندان شعر در جهان فارسی زبان قرار گرفت، کتاب "آتشبرگ" بود که سال ۱۹۸۴ منتشر شد. مجموعه‌ای از اشعار او زیر عنوان "برگزیده اشعار بازار صابر" در سال ۱۹۹۶ در انتشاران الهدا در ایران به چاپ رسید.

بیشتر بخوانید:

سخنگوی رئیس جمهور تاجیکستان: در بازگشت بازار صابر غرض نجویید