کنگره آمریکا در پی نظارت نزدیک بر همکاری اتمی با عربستان است

کنگره حق نشر عکس Getty Images
Image caption کنگره آمریکا خواستار نظارت بر هرگونه توافق اتمی بین این کشور و عربستان شده است

کنگره آمریکا در صدد اعمال نظارت بیشتری بر همکاری هسته‌ای بین این کشور و عربستان سعودی است.

سناتور مارکو روبیو از حزب جمهوریخواه، و سناتور اد مارکی از حزب دموکرات به طور مشترک طرحی را تسلیم سنای آمریکا کرده‌اند که براساس آن، هرگونه توافق هسته‌ای بین آمریکا و عربستان سعودی مستلزم کسب موافقت کنگره ایالات متحده خواهد بود. همزمان، دو عضو مجلس نمایندگان از احزاب جمهوریخواه و دموکرات هم طرح مشابهی را در این مجلس مطرح کرده‌اند.

در چند سال اخیر دولت عربستان سعودی با اعلام هدف تسریع روند توسعه این کشور از طریق افزایش کارآیی صنایع و کاهش وابستگی اقتصادی به نفت برنامه‌هایی را عنوان کرده که از جمله شامل ایجاد نیروگاه‌های هسته‌ای برای تامین نیاز داخلی به برق ارزانقیمت و صادرات برق به خارج است. برای این منظور، عربستان با چند کشور سازنده نیروگاه‌های هسته‌ای از جمله ایالات متحده مذاکراتی را صورت داده است.

طرح پیشنهادی سنا که با عنوان "منع تسلیحات اتمی برای عربستان سعودی" تدوین شده، بر اقدامات پیشگیرانه جهت جلوگیری از استفاده آن کشور از تاسیسات صلح آمیز هسته‌ای به منظور دستیابی به اسلحه اتمی تاکید کرده است. براساس این طرح، دولت ایالات متحده قبل از عقد هرگونه "همکاری اتمی ۱۲۳" با عربستان سعودی باید کنگره را در جریان بگذارد و توافق آن را جلب کند.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption محمد بن سلمان (چپ) و ترامپ - کنگره آمریکا نسبت به روابط نزدیک بین رهبران ایالات متحده و عربستان حساسیت بیشتری نشان داده است

اشاره این طرح به ماده ۱۲۳ قانون انرژی اتمی مصوب سال ۱۹۵۴ کنگره آمریکاست که در آن شرایط همکاری هسته‌‍‌‌‌ای بین ایالات متحده با سایر کشورهای جهان را تعیین شده است. در حال حاضر، آمریکا با ۲۴ کشور و همچنین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی توافق همکاری هسته‌ای دارد. معمولا اینگونه توافق‌ها با تصمیم دولت و بدون دخالت کنگره امضا می‌شود مگر اینکه کنگره مشخصا مخالفت خود را با آن ابراز داشته باشد.

اگرچه بین دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، و دولت عربستان سعودی روابط نزدیکی وجود داشته اما واقعه قتل جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار سعودی و ستون‌نویس روزنامه واشنگتن‌پست، باعث انتقاد از رهبری سعودی شده است. اخیرا سنای آمریکا در مصوبه‌ای، نسبت به ارتباط احتمالی محمد بین سلمان، ولیعهد سعودی، با این حادثه ابراز نگرانی کرد.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption تاسیسات هسته‌ای ایران در اراک - عربستان سعودی هشدار داده که در صورت دستیابی جمهوری اسلامی به تسلیحات اتمی آن کشور نیز همین سیاست را دنبال خواهد کرد

با توجه به اتهام تلاش حکومت جمهوری اسلامی ایران برای تولید تسلیحات اتمی، احتمال برنامه‌ریزی دولت سعودی برای دستیابی به اینگونه جنگ‌افزارها باعث نگرانی شده است. از زمان استقرار جمهوری اسلامی در ایران، روابط بین حکومت روحانیون شیعه در این کشور و حکومت خاندان سلطنتی وهابی در عربستان غالبا سرد و در مواردی تیره بوده است. در چند سال اخیر، به دلیل اختلافات دو کشور در جنبه‌های مختلف سیاست‌های منطقه‌ای، این روابط تنش آمیزتر شده است.

در ماه مارس سال جاری، ولیعهد عربستان خواستار اقدام جامعه بین‌المللی برای جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی ایران به تسلیحات اتمی در آینده شد و هشدار داد که در صورتی که ایران به اینگونه تسلیحات دست یابد، در صدد دستیابی به اسلحه اتمی باشد، عربستان سعودی نیز همین هدف را دنبال خواهد کرد. با توجه به امکانات مالی گسترده و روابط و موقعیت خاص اقتصادی و سیاسی عربستان در سطح بین‌المللی، این هشدار باعث نگرانی شد. در ماه نوامبر، به عنوان اولین گام در ورود به فناوری اتمی، ولیعهد سعودی در مراسم آغاز احداث اولین رآکتور اتمی این کشور حضور یافت.

اوایل ماه جاری، ریک پری، وزیر انرژی آمریکا در سفر به عربستان سعودی در مورد همکاری در ساخت نیروگاه های اتمی با مقامات آن کشور گفتگو کرد. گفته شده است که در این ملاقات‌ها، آقای پری در مورد پایبندی کامل عربستان به پیمان منع گسترش تسلیحات اتمی تاکید نهاد.

مقامات عربستان سعودی در پیگیری برنامه ساخت نیروگاه اتمی با چند کشور دیگر نیز تماس گرفته و گفته‌اند که تا چند ماه دیگر نظر خود را در مورد بهترین گزینه برای همکاری اعلام خواهند کرد.

با توجه به پایان یافتن دوره کنونی و آغاز دوره جدید قانونگزاری کنگره آمریکا از ماه آینده میلادی، بعید است که طرح ارائه شده به کنگره در سال جاری تصویب شود اما ارائه آن نشانه حساسیت ویژه نمایندگان به روابط هسته‌ای بین ایالات متحده و عربستان به خصوص با توجه به ناخرسندی کنگره از رفتار رهبری کنونی سعودی است.