توصیه کره جنوبی به کره شمالی: لغو تحریم‌های آمریکا نیازمند اقداماتی متهورانه‌تر است

حق نشر عکس Reuters
Image caption مون از کره شمالی خواسته است برای کسب امتیازاتی از آمریکا از خود نرمش بیشتری نشان دهد

مون جائه-این، رئیس جمهوری کره جنوبی از کره شمالی خواسته است تا برای کاهش تحریم‌های آمریکا اقدامات بیشتری بکند.

در ماه ژوئن سال گذشته، کیم جونگ-اون، رهبر کره شمالی، و دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا در سنگاپور ملاقات کردند و بر سر اقداماتی برای بهبود روابط دو کشور از طریق غیراتمی شدن شبه جزیره کره، لغو تحریم های آمریکا و کمک ایالات متحده به توسعه سریع اقتصادی کره شمالی به توافق اصولی دست یافتند. این نخستین دیدار رهبران آمریکا و کره شمالی بود و در پی چندین ماه تنش بین دو کشور و حتی تهدیدات و توهین‌های شخصی متقابل رهبران آنها و پس از آن، ابراز تمایل رهبر کره شمالی به بهبود روابط با کره جنوبی و غرب صورت گرفت.

با وجود ابراز امیدواری به تحقق سریع این اهداف به خصوص از سوی آقای ترامپ، حرکت در این مسیر به کندی صورت گرفته و در مواردی باعث بروز تردید در مورد دستیابی به آنها شده است. دولت آمریکا تاکید دارد که قبل از کاهش تحریم‌هایی که علیه برنامه هسته ای و موشکی کره شمالی به اجرا گذاشته، لازم است کره شمالی "به شکلی واقعی و قابل راستی آزمایی" تاسیسات هسته ای نظامی خود را برچیند و به برنامه موشکی خود پایان دهد. برخی کارشناسان آمریکایی هشدار داده اند که رهبری کره شمالی در گذشته نیز چند بار با تغییر سیاست هسته ای خود موافقت کرد اما پس از دریافت امتیاراتی، این برنامه ها را از سر گرفت.

در مقابل، کره شمالی خواستار کاهش تحریم ها در قبال اقداماتی است که تاکنون در مسیر کاهش تنش در شبه جزیره کره انجام داده است. برخی کارشناسان گفته اند که رهبری کره شمالی، که با کنار گذاشتن دشمنی با ایالات متحده عملا بخشی از "ایدئولوژی" نظام حاکم را نادیده گرفته، لازم می داند امتیازاتی را به عنوان نتیجه مثبت اقتصادی این اقدام در داخل کشورش به نمایش بگذارد.

حق نشر عکس Reuters
Image caption کیم و مون - روند بهبود روابط بین دو کره ادامه داشته و مون پس از سفر به پایتخت کره شمالی در انتظار دیدار کیم از سئول است

آقای مون که تاکنون چند با رهبر کره شمالی داشته، در یک نشست خبری در سئول، پایتخت کره جنوبی، پیشنهاد کرد که به منظور شکستن بن‌بست در روند بهبود روابط با آمریکا، کره شمالی به "اقداماتی متهورانه تر" برای غیراتمی شدن و کنار گذاشتن برنامه موشک بالستیک بلندمدت دست بزند تا بتواند "امتیازاتی را از ایالات متحده اخذ کند." وی پیشنهاد کرده که توقف کامل آزمایش موشک‌های دوربرد و برچیدن تاسیسات اتمی گام‌هایی است که کره شمالی می‌تواند در این زمینه بردارد.

رئیس جمهوری کره جنوبی با اعلام اینکه دومین دیدار رهبران آمریکا و کره شمالی "ممکن است قریب‌الوقوع باشد" گفته است که کره شمالی در این نشست باید آماده سازش بیشتر باشد."

تاکنون کره شمالی خواستار آن بوده که ایالات متحده به سرعت تحریم‌های وضع شده را لغو کند، و رسما پایان جنگ کره را اعلام دارد. جنگ کره در سال ١٩٥٠ با ورود نیروهای کره شمالی به کره جنوبی آغاز شد و با کمک شوروی سابق و چین به کره شمالی و حمایت ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا از کره جنوبی، سه سال به طول انجامید و تلفات و خسارات گسترده‌ای به طرف های درگیری وارد آورد.

حق نشر عکس kcna
Image caption کیم در دیدار اخیر با رئیس جمهوری چین بار دیگر بر تمایل خود به ملاقات با رئیس جمهوری آمربیکا تاکید نهاد

در سال ١٩٥٣، عملیات نظامی با امضای "توافقنامه ترک مخاصمه" متوقف شد اما هنوز بین آمریکا و کره جنوبی با کره شمالی پیمان صلح منعقد نشده و ایالات متحده کره شمالی به رسمیت نمی‌شناسد. یکی از خواست‌های کره شمالی، امضای پیمان صلح و شناسایی رسمی از سوی آمریکا بوده است و حکومت آن کشور خودداری ایالات متحده از این اقدامات را نشانه خصومت و قصد آمریکا برای حمله نظامی اعلام کرده و کشور را در شرایط "آمادگی دفاعی" دایم نگه داشته و در توزیع منابع و منافع، نظامیان و خواست‌های آنان را در اولویت قرارداده است.

کره شمالی همچنین خواستار آن است که در برابر برچیدن تاسیسات اتمی خود، حضور اتمی ایالات متحده در تمامی منطقه نیز پایان یابد. اقای مون گفته است که "غیرممکن است آمریکا با خواست‌هایی مانند خروج کامل نیروهای آمریکایی از کره جنوبی در این مرحله یا بستن پایگاه‌های نظامی در گوام یا ژاپن موافقت کند" و به کره شمالی توصیه کرده است که مطالبات خود را تعدیل کند.

شامگاه دوشنبه، کیم جونگ-اون برای چهارمین بار برای دیدار با رئیس جمهوری چین به آن کشور سفر کرد و روز گذشته به کشورش بازگشت. او در دیدار با رئیس جمهوری چین بار دیگر از عزم خود برای ملاقات با رئیس جمهوری آمریکا سخن گفت. خبرگزاری دولتی کره شمالی گفته است که کیم جونگ-اون در این دیدار "گفتگوهایی اساسی و صریح" با رهبران چین داشت. خبرگزاری چین هم به نقل از رئیس جمهوری آن کشور گفته است که "فرصتی تاریخی برای حل و فصل مشکلات شبه‌جزیره کره فراهم آمده است."

رئیس جمهوری کره جنوبی هم گفته است: "انتظار دارم در آینده نه چندان دور در مورد گفتگوهای آمریکا و کره شمالی در جریان دیدار رهبران دو کشور خبرهایی بشنویم."

حق نشر عکس AFP
Image caption احتمالا ملاحظات سیاست داخلی ترامپ و کیم مانع از پیشرفت سریع به سوی حل نهایی بحران کره شده است

ملاحظات کیم و ترامپ و بن‌بست سیاسی

رهبر کره شمالی در پیام خود به مناسب سال نو، ضمن استقبال از ملاقات دیگری با رئیس جمهوری آمریکا "برای رسیدن به نتیجه‌ای که باعث رضایت جامعه بین‌المللی باشد" اظهار داشت که "اگر ایالات متحده همچنان خلف کند، مطالبات یکجانبه‌ای را در مورد موضوعات مشخصی مطرح سازد و به تحریم و اعمال فشار ادامه دهد، آنگاه کره شمالی نیز چاره‌ای نخواهد داشت جز اینکه به منظور حراست از حاکمیت خود، مسیرهای دیگری را مورد بررسی قرار دهد."

برخی رسانه‌های غربی سخنان آقای کیم در مورد "مسیرهای دیگر" را به هشدار در مورد نادیده گرفتن نتایج ملاقات با آقای ترامپ و از سرگیری برنامه هسته‌ای و موشکی تعبیر کردند اما کوتاه مدتی پس از آن، دونالد ترامپ اعلام کرد که رهبر کره شمالی نامه‌ای برای او ارسال داشته و در آن بر پایبندی خود به نتایج نشست سنگاپور و تاکید بر روابط دوستانه با رئیس جمهوری آمریکا تاکید نهاده است. احتمال دارد این نامه به مناسب فرارسیدن سال نو برای رئیس جمهوری آمریکا فرستاده شده باشد.

برخی ناظران معتقدند که گلایه علنی کیم جونگ-اون و هشدار به آمریکا در پیام سال نو همراه با دنبال کردن ارتباط شخصی با دونالد ترامپ برای جلوگیری از تخریب روند مصالحه با آمریکا، ناشی از ملاحظات سیاست داخلی است. متقابلا، سختگیری آقای ترامپ در مورد برنامه اتمی کره شمالی همزمان با تاکید بر روابطی بسیار گرم با رهبر آن کشور نیز منعکس کننده الزاماتی باشد که وی در صحنه سیاست داخلی آمریکا با آنها مواجه است.

آقای ترامپ، که از سوی مخالفان و منتقدان به ناآگاهی از اصول سیاست خارجی و نادیده گرفتن ظرایف دیپلماسی متهم است، ظاهرا می‌کوشد با دست یافتن به تمامی انتظارات خود از نشست سران، یعنی خلع سلاح اتمی کامل کره شمالی قبل از لغو تحریم‌ها، نشان دهد که رویکرد سیاست خارجی او باعث می‌شود آمریکا همواره "دست بالا" را در روابط با دیگران داشته باشد و با دادن کمترین امتیاز، بیشترین نفع را ببرد.

در کره شمالی، کیم جونگ-اون در مقام رهبر مطلق و تصمیم گیرنده اصلی، حتی منحصر به فرد در صحنه سیاست داخلی و خارجی، در راس یک نظام سیاسی قرار دارد که محور ایدئولوژی آن را آمادگی نظامی همگانی برای مقابله با "دشمن" به خصوص ایالات متحده و هم‌پیمانان منطقه‌ای این کشور تشکیل می‌دهد. در چارچوب این ایدئولوژی، تشکیلات نظامی و نظامیان ارشد همواره از موقعیت برتر سیاسی و اولویت در استفاده از منابع اقتصادی برخوردار بوده و طبیعتا منافع خود را در ادامه سیاست خصومت‌ورزی با آمریکا می‌دانند.

از نظر اقتصادی، حکومت کره شمالی بر "خودکفایی" به عنوان یک اصل ایدئولوژیک تاکید نهاده اما به گفته کارشناسان، اقتصاد این کشور هرگز خودکفا نبوده بلکه بقای آن به دریافت کمک خارجی بستگی داشته است. در زمان شوروی سابق، حیات اقتصادی کره شمالی عملا متکی به کمک شوروی بود. نتیجه اینکه از زمان سقوط شوروی، مردم کره شمالی با شرایط دشوار اقتصادی مواجه بوده و ارتباط ویژه با چین و دریافت کمک‌های بشردوستانه خارجی، تنها کاهش موقت فشار بر مردم را به همراه داشته و زمینه ساز پیشرفت و حتی تخفیف بحران مستمر اقتصاد داخلی نبوده است.

گفته می‌شود که کیم جونگ-اون در صدد کاهش مشکلات اقتصادی مردم و بهبود موقعیت کشورش در منطقه از طریق پیشرفت اقتصادی احتمالا با الهام از الگوی رشد اقتصاد چین است. چین با بهبود روابط با غرب و آزادسازی نسبی اقتصاد داخلی و تبدیل به یکی از قطب‌های عمده جذب سرمایه‌گذاری خارجی، به موقعیت یک قدرت بزرگ اقتصاد جهانی دست یافته است.

در صورتی که انگیزه کیم جونگ-اون در تلاش برای حل اختلاف تاریخی با آمریکا تلاش در بهبود وضعیت اقتصادی کشورش باشد، طبیعی است که انتظار داشته باشد در برابر عقب نشینی از خصومت آشکار با آمریکا، از کاهش تحریم‌ها و حتی دریافت کمک خارجی برخوردار شود و بتواند به مقامات حکومتی و مردم کره شمالی نشان دهد که تجدید نظر در ایدئولوژی "دشمن‌انگاری" غرب فواید ملموسی را در پی دارد.