ریاض-واشنگتن از ابرهای سیاه رابطه خلاص نشده‌اند

ترامپ ام بی اس حق نشر عکس Getty Images
Image caption روابط محمد بن سلمان، ولیعهد خبرساز عربستان با دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا، روابط بسیار نزدیکی تصویر شده و ترامپ همواره به شکل علنی از محمد بن سلمان حمایت می‌کند

درست در روزهایی که همه نگاه‌ها متوجه ایران و تنشی جدی در خلیج فارس است، مجلس نمایندگان آمریکا با رای خود بار دیگر بر موضعی که پیش از این بارها تکرار کرده بود، پافشاری کرد: آمریکا باید از حمایت عربستان در جنگ یمن دست بکشد.

مخالفت کنگره آمریکا با جنگ یمن تازگی ندارد. قتل جمال خاشقجی، روزنامه‌‌نگار منتقد محمد بن سلمان در ترکیه، به مخالفان جنگ یمن در کنگره آمریکا فرصت داد تا صدایشان را بلند کنند و قانونی تصویب کنند تا دست دونالد ترامپ را برای حمایت نظامی از عربستان در جنگ یمن ببندند.

اما ظاهرا عهد اخوت ترامپ و ریاض، مستحکم‌تر از این حرفها بود. رئیس‌جمهور آمریکا استدلال کرد که روابط استراتژیک کشورش با عربستان - به ویژه فروش تسلیحاتی - مهم‌تر از این حرفهاست و از اختیار قانونی‌اش برای وتوی نظر دو مجلس نمایندگان و سنای آمریکا استفاده کرد.

آن قانون ناکام ماند. اما وتوی ترامپ، پایان اختیارات قانونی کنگره برای به کرسی نشاندن نظرش نیست. زمانی که کنگره آمریکا بخواهد بر نظرش پافشاری بکند، ابزارهای گوناگونی در اختیار دارد. یکی از آنها کنترل بودجه دولت و ضمیمه کردن قوانین وتو شده به لوایحی است که وتوی آنها توسط رئیس‌جمهور دشوارتر است. مثلا لایحه بودجه دفاعی کشور.

در روز پنج‌شنبه، به ابتکار رو خانا، نماینده مجلس نمایندگان از جنوب کالیفرنیا، برای متممی رای‌گیری شد که عملا بار دیگر دست ترامپ را برای حمایت از ریاض و ارسال سلاح به عربستان خواهد بست. آقای خانا یکی از نمایندگانی است که در تلاش است تا اختیارات رئیس‌جمهور را کاهش دهد و متمم دیگری نیز برای محدود کردن اختیارات ترامپ در حمله به ایران پیشنهاد کرد. این دو متمم، در قانون بودجه دفاعی گنجانده می‌شوند.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption نیروهای ائتلاف به رهبری عربستان متهمند که در برخی موارد به شکل عمدی مناطق مسکونی و غیرنظامیان را در یمن هدف قرار داده‌اند

اما رای روز پنج‌شنبه مجلس نمایندگان برای تصویب متمم ممنوعیت حمایت نظامی آمریکا از عربستان در یمن، به معنای تصویب قطعی این قانون نیست. بخش‌هایی که مجلس نمایندگان به عنوان متمم به بودجه دفاعی اضافه کرده، با مصوبه سنا یکی نیستند. به همین دلیل در هفته‌های پیش‌رو، این دو مجلس باید از راه مذاکره بر سر یک بودجه دفاعی مشترک به توافق برسند.

در جریان رایزنی‌ها برای یکی کردن رویکرد دو مجلس، عجیب نیست اگر برخی متمم‌ها قربانی شوند. به ویژه اینکه مجلس سنای آمریکا برخلاف مجلس نمایندگان، در کنترل حزب جمهوریخواه است که هم نظر متفاوتی نسبت به دموکرات‌های مجلس نمایندگان دارد و هم به طور مشخص، بر موضوع بودجه دفاعی از خود حساسیت نشان می‌دهند.

اما نشانه‌های بسیاری هست که نشان می‌دهد جلوگیری از نزدیکی بیش از حد کاخ سفید به حکومت عربستان در مجلس سنا و به ویژه جمهوریخواهانش هم طرفدارانی دارد.

در روز پنج‌شنبه و درست همزمان با بحث‌ها در مجلس نمایندگان، جان باراسو، سناتور جمهوریخواه از ایالت وایومینگ، در مصاحبه‌ای گفت که عربستان به شکل کامل در حال "زیر پا گذاشتن" ارزش‌هایی است که ایالات متحده به آن باور دارد و او و همکارانش در تلاشند تا با پیشنهاد طرحی، از این کشور در برابر اعمال "بدخواهانه‌اش" حسابرسی کنند.

ادبیاتی که آقای باراسو استفاده کرده، یادآور واژگانی است که عموما برای کشورهایی مانند ایران استفاده می‌شود. اما آقای باراسو از جمله سیاستمداران آمریکایی است که معتقد است "روابط ویژه آمریکا با عربستان" نیاز به بازنگری دارد؛ موضعی که پیش از این هم در سالهای اخیر در واشنگتن بارها مطرح شده، اما از اکتبر سال ۲۰۱۸ و قتل جمال خاشقجی، رنگ و روی طرح و لایحه و قانون و مصوبه به خودش گرفته است.

سناتور لیندزی گراهام، یکی دیگر از چهره‌های معروف جمهوریخواهان در مجلس سنا نیز از جمله کسانی است که بارها در نقد روابط آمریکا و عربستان صحبت کرده و به طور مشخص تلاش کرده تا دست عربستان از تسلیحات مجهز آمریکایی در جنگ یمن کوتاه شود.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption تصویری از یک پلاکارد اعتراضی در نزدیکی کاخ سفید بر رویش نام خاشقجی نوشته شده

در جبهه مقابل، دو استدلال برای ادامه رابطه ریاض-واشنگتن تکرار می‌شود. معروفترینش، رویکرد تجاری دونالد ترامپ است و این واقعیت که عربستان، یک مشتری پولدار تسلیحاتی است که هم تولیدش در آمریکا شغل ایجاد می‌کند و هم سرمایه‌ای که سعودی‌ها به آمریکا می‌فرستند در رشد اقتصادی آمریکا اثر دارد.

استدلال بعدی، مساله ایران است. منتقدین قدرت و نفوذ ایران در منطقه (که در واقع بیشتر مخالف نفوذ و قدرت سپاه پاسداران هستند)، عربستان را نه فقط یک شریک تجاری، بلکه متحدی استراتژیک در موازنه قوای شطرنج خاورمیانه ارزیابی می‌کنند. با این استدلال، هر اقدامی که به قدرت عربستان بیانجامد (از جمله فروش تسلیحاتی)، گامی است در مسیر محدود کردن سلطه سپاه پاسداران بر منطقه خاورمیانه.

ضمن اینکه در مساله جنگ یمن، به طور مشخص نام ایران مدام تکرار می‌شود. تصویری که طرفداران عربستان در برخی رسانه‌های آمریکایی ارائه می‌کنند، جنگ یمن نه فقط تلاش برای بازگرداندن یک سیاستمدار یمنی به قدرت یا عقب راندن حوثی‌ها، بلکه بیرون کشیدن یمن از حلقه اقمار شیعی تهران است.

در حال حاضر، کشمکشی مشابه در برخی نقاط دیگر منطقه که ایران در آنها نفوذ دارد، وجود دارد. در عراق، لبنان و سوریه، مدام واژه "جنگ نیابتی" شنیده می‌شود که به معنای رویارویی با ایران است. یمن هم استثنا نیست و برخی معتقدند، نه به خاطر مقابله با حوثی‌ها بلکه در واقع با هدف عقب‌راندن ایران، واشنگتن نباید پشت ریاض را در جنگ یمن خالی کند.

تصویب دوباره متمم اخیر در مجلس نمایندگان به رغم همه این استدلالها و حتی وتوی رئیس‌جمهور، نشانه روشنی است از این حقیقت که مجموعه‌ای از وقایع - از جمله قتل خبرساز جمال خاشقجی و ارزیابی سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا در دست داشتن عالی‌رتبه‌ترین مقام‌های عربستان در این قتل - بیش از هر زمان دیگری طرفداران عربستان را در سیاست آمریکا تضعیف کرده است.

"بازنگری روابط آمریکا و عربستان" آنگونه که سناتور باراسو درباره‌اش سخن گفته یا حسابرسی به کار عربستان به شکلی که سناتور گراهام به آن علاقه‌مند است، با حضور دونالد ترامپ در کاخ سفید شاید چندان در دسترس منتقدین روابط واشنگتن-ریاض نباشد. اما محدود کردن این روابط و حتی فروش‌های تسلیحاتی، اقدامی است که با تصویب متمم اخیر از هر زمان دیگری بیشتر محتمل شده است.