موضع نخست‌وزیر بعدی بریتانیا در قبال ایران چیست؟

حق نشر عکس Getty Images
Image caption جرمی هانت (راست) در کنار بوریس جانسون در یک مناظره تلویزیونی

رقابت بوریس جانسون و جرمی هانت برای پست نخست‌وزیری بریتانیا به داغ‌ترین روزهایش رسیده است. این دو نفر برای اینکه بتوانند کلید خانه معروف در ساختمان شماره ۱۰ خیابان داونینگ لندن را به دست بیاورند، این روزها مشغول کمپینی تبلیغاتی هستند تا آرای هم‌حزبی‌هایشان را به دست بیاورند.

اعضای حزب محافظه‌کار بریتانیا که در انتخابات برای برگزیدن رهبرشان (و نخست‌وزیر بعدی بریتانیا) شرکت می‌کنند، حدود ۱۶۰ هزار نفرند. برگه‌های رای برای این گروه ارسال شده. و آنها تا روز ۲۱ ژوئیه (۳۰ تیرماه) فرصت دارند تا به یکی از دو نامزد نهایی رای بدهند. نام برنده این انتخابات درون حزبی نیز در روز ۲۳ ژوئیه (اول مرداد) اعلام خواهد شد.

در این مدت، این دو نفر درباره موضوعات مختلف مواضعشان را اعلام می‌کنند تا رای‌دهندگان بر اساس این مواضع و سیاست‌ها، رهبر بعدی را انتخاب کنند. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که در این انتخابات، مهم‌ترین موضوع برای رای‌دهندگان، برگزیت یا مساله خروج بریتانیا از اتحادیه اروپاست.

در این انتخابات اگر چه بسیاری از دیگر مسائل کلیدی سیاست خارجی بریتانیا، زیر سایه برگزیت دفن شده است، اما بهرحال هر دو نامزد در مصاحبه‌ها و مناظره‌های مختلف ناچارند درباره موضوعات دیگر - از جمله سیاست خارجی کشورشان در قبال ایران - اظهار نظرکنند.

بوریس جانسون: ایران باید به برجام پایبند بماند

به رغم اینکه ایران مساله‌ای محوری برای انتخابات اخیر حزب محافظه‌کار بریتانیا نیست، اما سابقه بوریس جانسون و ایران موجب شده تا در مصاحبه‌هایش نام ایران مدام تکرار شود. و این سابقه نیز چیزی نیست که بوریس جانسون و کمپینش چندان علاقه‌ای به بازگویی و یادآوری‌اش داشته باشند.

ماجرا از این قرار است که آقای جانسون در زمانی که مقام وزارت خارجه کشورش را در دست داشت، در یک اظهارنظر خبرساز گفت نازنین زاغری که در ایران زندانی است، مشغول به کار آموزش روزنامه‌نگاری بوده و این کار جرم نیست. این اظهارنظر کاملا با آنچه که خانواده خانم زاغری بیان می‌کردند تناقض داشت.

مهم‌تر اینکه آنچه بوریس جانسون گفت از سوی دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی، به عنوان شاهدی مطرح شد مبنی بر اینکه خانم زاغری، برخلاف آنچه بارها گفته، نه برای دیدار با خانواده‌اش بلکه برای آموزش خبرنگاری به ایران سفر کرده. آقای جانسون در آن زمان، در فاصله کوتاهی بعد از این اظهارنظر به تهران سفر کرد، اما تلاش‌هایش برای آزادی نازنین زاغری بی‌نتیجه ماند.

در نهایت بوریس جانسون برای این اظهارنظر عذرخواهی کرد و این روزها که هرازگاهی این موضوع به عنوان یک "اشتباه مهلک" از سوی خبرنگاران مطرح می‌شود، به طور معمول در دفاع از خود می‌گوید که دقیقا روشن نیست "اشتباه" او بر پرونده خانم زاغری اثر داشته است.

علاوه بر این موضوع، مساله برجام، تحریم‌های ایران و چگونگی مواجهه با رهبران جمهوری اسلامی از مسایلی است که بوریس‌ جانسون ناچار است درباره آنها اظهارنظر کند و مواضعش را بیان کند.

حق نشر عکس Getty Images

در ارتباط با برجام، سیاست بوریس جانسون تفاوت خارق‌العاده‌ای با وضعیت فعلی ندارد. او به طور اصولی از برجام حمایت می‌کند. با این حال به نظر او رهبران ایران باید - به رغم تحریم‌های موجود - رفتارشان را تغییر دهند و دست به اقدامی نزنند که برجام از بین برود.

او در پاسخ به این سئوال که درباره موضع سخت‌گیرانه دونالد ترامپ در قبال ایران چه فکر می‌کند؟ گفت که از نظر او برجام روز به روز ضعیف‌تر می‌شود و "باید برای کنترل رفتارهای مخرب ایران در منطقه" راهی پیدا کرد. با این حال این راه هر چه هست، از نظر آقای جانسون "تعامل با ایران" بخش محوری آن است.

همچنین از بوریس جانسون مصاحبه‌ای با "جوییش نیوز" (روزنامه یهودیان بریتانیا) منتشر شده که او در آن، رفتارهای اخیر ایران در قبال برجام را "دیوانگی" خوانده و گفته که آماده است تا تحریم‌های ایران را بازگرداند.

او در این مصاحبه گفته است: "من نمی‌خواهم مردم فکر کنند که من در قبال ایران مواضع نرمی دارم. ما در حال حاضر شرایط سختی داریم و من قطعا آماده‌ام که اگر ایران توافق هسته‌ای را نقض کرد، به آن مسیر (تحریم) بروم. پیام من به ایران این است که این دیوانگی را متوقف کند و اقدام بیشتری که مخالف برجام است انجام ندهد و سلاح هسته‌ای نسازد."

جرمی هانت: بریتانیا به دنبال تنش نیست

جرمی هانت همزمان با کمپینش برای رسیدن به رهبری حزب محافظه‌کار و نخست‌وزیری، مقام وزارت خارجه این کشور را نیز در دست دارد. به همین دلیل از آنجا که در روزهای اخیر تنش میان ایران و بریتانیا بالاگرفته، از او اظهارنظرهای متعددی درباره ایران وجود دارد.

آقای هانت نیز همانند رقیبش از برجام حمایت می‌کند و در تمام مدتی که در پست وزارت خارجه بود، بر این موضع پافشاری کرد که به رغم مخالفت رئیس‌جمهور آمریکا، برجام باید حفظ شود.

یکی از مهم‌ترین پرسش‌هایی که آقای هانت با آن روبه‌رو بوده، نظرش درباره همراهی با آمریکا در یک درگیری نظامی احتمالی با ایران است. از آقای هانت در هفته‌های اخیر دو پاسخ کاملا متفاوت به این پرسش منتشر شده است.

او در مصاحبه‌ای که با روزنامه دیلی‌میل انجام داد در اوج روزهای پرتنش خلیج فارس گفت، بریتانیا پیوستن به آمریکا برای حمله‌ای احتمالی به ایران را بررسی می‌کند. در آن زمان ایران یک پهپاد آمریکایی را سرنگون کرده بود و چنانکه دونالد ترامپ اعلام کرد، واشنگتن در حال بررسی حمله به اهدافی در ایران بود.

در چنان وضعیتی آقای هانت گفت: "ما در کنار ایالات متحده به عنوان مهم‌ترین متحدمان ایستاده‌ایم، اما برای حمایت نظامی، باید مورد به مورد هر درخواستی را بررسی کنیم."

حق نشر عکس Getty Images

دو روز بعد در روز ۲۵ ژوئن وقتی آقای هانت در برابر انتقادهای همکارانش در پارلمان بریتانیا قرار گرفت، با لحنی متفاوت درباره احتمال همکاری نظامی بریتانیا با آمریکا در حمله با ایران صحبت کرد و گفت که نمی‌تواند هیچ موقعیتی را "تصور کند" که در آن بریتانیا در حمله به ایران با آمریکا همراه شود.

او در پارلمان گفت: "من نمی‌توانم هیچ موقعیتی را تصور کنم که آنها (آمریکایی‌ها) درخواست (همکاری نظامی برای حمله به ایران) را مطرح کنند یا ما با هیچ اقدامی برای آغاز جنگ، موافقت کنیم."

اما مساله تنش‌های اخیر به شاخ و شانه کشیدن‌های آشکار و پنهان آمریکا و ایران محدود نماند و توقیف یک کشتی نفتکش متعلق به ایران در تنگه جبل‌الطارق، رابطه بریتانیا و ایران را نیز به وضعیتی پرتنش تبدیل کرد. با توجه به تحریم‌های سخت‌گیرانه علیه ایران، اظهارنظرهای تهاجمی برخی فرماندهان سپاه و تحولاتی مانند آتش‌سوزی نفتکش‌ها در خلیج فارس یا سرنگون شدن پهپاد آمریکایی، وضعیت از سوی برخی رسانه‌های ایرانی به شکلی تصویر شد که گویی توقیف نفتکش ایران در جبل‌الطارق نیز بخشی از همین فشارها و تنش فزاینده است.

از اینجا جرمی هانت در مقام وزیر خارجه تلاش کرد تا به کلی گفتمان حاکم بر مساله نفتکش ایرانی را تغییر دهد. او بارها تاکید کرد که لندن به دنبال افزایش تنش در منطقه نیست. سپس اعلام کرد که کشورش تصمیم ندارد تمامی کشتی‌های تجاری‌اش را در خلیج فارس با شناورهای نظامی همراه کند. و سرانجام دست‌کم در دو مصاحبه جداگانه تاکید کرد که از نظر بریتانیا، مساله نفتکش توقیف شده، مربوط به تحریم سوریه است و هیچ ارتباطی به تحریم ایران یا فعالیت‌های ایران ندارد.

او با این همه در جریان تبلیغات انتخاباتی‌اش، در یک اظهارنظر کلیدی با اشاره به مواردی همانند آنچه در خاورمیانه در قبال ایران در حال رخ دادن است گفت که معتقد است سرمایه‌گذاری بریتانیا باید در ساخت و توسعه تسلیحات نظامی افزایش یابد و اگر نخست‌وزیر شود برای پنج سال آینده بودجه نظامی کشورش را تا سقف ۱۵ میلیارد پوند افزایش خواهد داد؛ نظری که از نگاه بوریس جانسون، غیرضروری و بدون برنامه توصیف شد.