بریتانیا چه نقشی در مناقشه یمن ایفا می‌کند؟

حق نشر عکس EPA
Image caption عریستان هنوز مسئولیت حمله اخیر را نپذیرفته است

رئیس بخش خاورمیانه وزارت امور خارجه بریتانیا، برای انجام یک ماموریت حساس راهی ریاض شده است. این سفر در پی کشته شدن شمار زیادی از مردم یمن در دو نوبت بمباران یک مراسم عزاداری انجام شده است. در این حمله دست کم ۱۴۰ نفر که بیشتر غیرنظامی بودند کشته و بیش از ۵۰۰ نفر مجروح شدند.

با گذشت چند روز از این حمله هوایی- که بنا بر گزارشات متعدد، نیروهای ائتلاف به رهبری عربستان سعودی مسبب آن بوده اند- مقامات سعودی هنوز علنا مسؤلیت حمله را نپذیرفته اند.

دولت بریتانیا که روابط دیرینه پرمنفعت دفاعی و بازرگانی با عربستان سعودی دارد، در یک اقدام بی سابقه درخواست کرده که تحقیقات جاری در باره این حمله با مشارکت این کشور صورت گیرد.

حق نشر عکس AP
Image caption بیش از پانصد یمنی در حمله اخیر زخمی شدند

آیا این درخواست سبب خواهد شد که از انتقاد فزاینده از حمایت نظامی آمریکا و بریتانیا از حمله عربستان به یمن کاسته شود؟ بعید به نظر می رسد.

توبیاس الوود، نماینده پارلمان بریتانیا که رئیس بخش خاورمیانه در وزارت خارجه بریتانیاست و در گذشته به دفعات در پارلمان این کشور از فروش سلاح به عربستان توسط بریتانیا حمایت کرده، با عادل جبیر، وزیر خارجه عربستان، رئیس جمهوری یمن و همچنین نماینده ویژه سازمان ملل متحد برای یمن مذاکرات حساسی انجام می‌دهد.

ولی هدف این گفتگوها از روشن کردن این که چگونه یک نوبت بمباران، موجب یک چنین تلفات زیادی شده، فراتر می رود.

در این مذاکرات برای بریتانیا کل ماهیت و دلیل اساسی ائتلاف استراتژیک بحث انگیزش با عربستان سعودی، که مخالفان جنگ خواستار پایان فوری آن هستند، نیز مطرح است.

Image caption جنگنده‌ها و مهمات عربستان از سوی آمریکا و بریتانیا تامین می‌شوند

جنگ ناموفق

عربستان سعودی در مارس ۲۰۱۵ در رأس ائتلاف متشکل از ۱۱ کشور، جنگ با یمن را شروع کرد.

هدف عربستان این بود که یمن را از دست شورشیان حوثی- که از جانب ایران رقیب منطقه ای عربستان حمایت می شوند- خارج کند تا عبد ربه منصور هادی که سازمان ملل متحد او را به عنوان رئیس جمهوری یمن به رسمیت می شناسد و دولت او مجددا زمام امور کشور را به دست گیرند.

حق نشر عکس EPA
Image caption عربستان به دنبال آن است تا نیروهای حوثی را به عقب براند

نیروی هوایی عربستان مجهز به هواپیماهای جنگی مدرن بریتانیایی و آمریکایی و مهماتی است که از این دو کشور دریافت کرده، و متحدانش در آسمان یمن از شبه نظامیان حوثی به مراتب قدرتمندتر هستند، به این معنی که عربستان به تنهایی می تواند یمن را هدف حملات هوایی قرار دهد.

اما این حملات نتوانسته موجب رانده شدن نیروهای حوثی از صنعا و بخش اعظم منطقه پرجمعیت غرب یمن شود.

میزان تلفات ناشی از حملات به غیرنظامیان فاجعه آمیز بوده. سازمان ملل متحد می گوید حملات نظامی موجب کشته شدن ۴۰۰۰ هزار نفر شده که ۶۰ درصد آنان غیرنظامی بوده اند.

البته حوثی ها را هم باید مقصر دانست. آنان و متحدانی که درمیان نیروهای وفادار به علی عبدالله صالح رئیس جمهوری برکنار شده دارند، متهمند که مناطق پرجمعیت را گلوله باران می کنند، اقدام به مین گذاری های بدون هدف و پراکنده کرده و به بحران انسانی کنونی یمن دامن می زنند.

شورشیان همچنین خود را داخل جمعیت غیرنظامی می کنند و در نتیجه کسانی که در جنگ شرکت ندارند نیز در معرض خطر حمله قرار می گیرند.

چندین دور مذاکرات صلح نتوانسته به یک توافق مبتنی بر مصالحه بین نیروهای حوثی و دولت قانونی یمن- که اکنون بهیچ وجه محبوبیتی ندارد- بیانجامد. این دولت در حال حاضر تنها بخش کوچکی از نواحی اطراف بندر جنوبی عدن را کنترل می کند.

چندین بار آتش بس اعلام گردیده ولی به سرعت لغو شده.

Image caption ائتلاف به رهبری عربستان عملیات یمن را از پایگاه هوایی ملک سلمان اداره می‌کند

جنایت جنگی؟

وزارت خارجه بریتانیا برای نشان دادن این که بریتانیا بخشی از ائتلاف به رهبری عربستان نیست به سختی تلاش می کند.

ولی واقعیت این است که جنگ افزارهای بریتانیایی و آمریکایی سبب تداوم حملات عربستان شده و یمنی ها هم به این موضوع واقفند. آمریکا همچنین کمک های اطلاعاتی و امکانات تجدید سوختگیری به عربستان می دهد.

حتی قبل از حمله هوایی شنبه گذشته به یک سالن عزاداری، اتهاماتی وارد شده بود مبنی بر این که حملات هوایی عربستان در یمن نقض کنوانسیون ژنو بوده و احتمالا جنایات جنگی محسوب می‌شود.

مقامات سعودی اصرار می ورزند که "قانون مناقشه مسلحانه" را کاملا رعایت می کنند و هرگز عمدا غیرنظامیان را هدف قرار نداده اند، ادعایی که بسیاری از یمنی ها آن را رد کرده اند.

عربستان سعودی همچنین در حال بررسی این اتهامات است که هواپیماهای جنگی این کشور موجب کشته شدن غیرنظامیان شده. این تحقیقات توسط نهاد موسوم به گروه ارزیابی مشترک حوادث، (جیات) متشکل از نمایندگان ۱۱ کشور صورت می گیرد.

Image caption افسر سعودی نقاطی را روی نقشه که مدعی است به آنها حمله نمی‌شود به فرانک گاردنر نشان می‌دهد

"جنایتکار در باره جنایت خود قضاوت می کند"

مقامات سعودی می گویند این نهاد، دقیقا با همان استاندارد بالای تحقیقاتی که توسط آمریکا و سایر ارتش های غربی صورت می گیرد، عمل می کند. اگر چه نهاد مورد بحث به اشتباه در چند هدف‌گیری اذعان کرده ولی برخی از اعضای آن از همان کشورهایی می آیند که ائتلاف به رهبری عربستان را تشکیل می دهد.

به همین جهت رسانه های اجتماعی می گویند یافته های این نهاد (جیات) درست مثل این است که "یک جنایتکار در باره جنایتی که خودش مرتکب شده قضاوت کند". از این رو بریتانیا درخواست کرده در تحقیقات در باره حمله اخیر شرکت داشته باشد.

حق نشر عکس EPA
Image caption تصاویری از قربانیان حمله روز شنبه. یمنی‌ها می‌دانند که عربستان از ادوات نظامی ساخت آمریکا و بریتانیا استفاده می‌کند

مایکل فالون، وزیر دفاع بریتانیا اعلام کرده اگر معلوم شود بمباران غیرنظامیان شنبه گذشته، با آگاهی صورت گرفته، بریتانیا در مناسبات دفاعی خود با عربستان سعودی "می تواند تجدید نظر" کند.

مقامات سعودی قول داده اند که تحقیقات با شفافیت و بدون پنهانکاری صورت خواهد گرفت. این تعهد در تئوری می تواند روشن کند چه کسی با آگاهی از این که رهبران نیروهای حوثی در عزاداری شرکت خواهند داشت؛ و مهمتر این که ممکن است شمار زیادی از غیرنظامیان کشته شوند، دستور بمباران را داده.

مذاکرات مقام ارشد وزارت خارجه بریتانیا در ریاض می تواند برای تمام طرفین درگیر، گفتگوهای ناراحت کننده ای باشد.

مطالب مرتبط