ریاست جمهوری ترامپ چه معنایی برای اسرائیل خواهد داشت؟

دونالد ترامپ حق نشر عکس AFP
Image caption دونالد ترامپ پیش از این، نشانه‌هايی از حمایت قوی از اسرائیل نشان داده است

جناح راست اسرائیل با شور و شوق از ورود دونالد ترامپ به کاخ سفید استقبال کرد. آن‌ها باور دارند که این عصر جدیدی از توسعه شهرک‌سازی در سرزمین‌های اشغالی را نوید می‌دهد.

ظاهرا دولت اسرائیل هم چنین فکر می‌کند و از پیروزی آقای ترامپ با اعلام مجوز ساخت واحدهای مسکونی جدید هم در شرق بیت‌المقدس و هم در کرانه باختری استقبال کرده است.

من هفته گذشته در بازدیدی از شهرک به شدت ملی‌گرا و مذهبی "بیت ال"، در شمال بیت‌المقدس و نزدیک به شهر فلسطینی رام‌الله، شور و شعفی را دیدم که پیروزی آقای ترامپ ایجاد کرده بود.

کلمه "شهرک" چیزی جدید یا موقتی را القا می‌کند. بیت ال بیشتر شبیه یک حومه شهر کوچک به نظر می‌رسد. این شهرک حدود ۴۰ سال قبل ساخته شد و امروزه جمعیتی بیش از ۷،۰۰۰ نفر دارد.

حامیان راه حل "دو-کشوری" (کشور اسراییل و فلسطین) همیشه فرض می‌کرده‌اند که اگر توافقی وجود داشته باشد این شهرک که از دیگر شهرک‌ها شرقی‌تر است باید تسلیم شود.

بیشتر بخوانید:

+ آمریکا: شهرک‌سازی‌های اسرائیل شاید برای دستیابی به صلح مفید نباشد

+ اسرائیل ساخت ۵۶۰ خانه در بیت‌المقدس شرقی را تایید کرد

+ اسرائیل ۲۵۰۰ واحد جدید در شهرک‌های یهودی‌نشین می‌سازد

من با هاگی بن آرتصی، محقق دینی، ملاقات کردم که حدود ۳۸ سال است در بیت ال زندگی می‌کند. او به من گفت که آرزو می‌کند "عصر جدیدی" شروع شده باشد.

حق نشر عکس AFP
Image caption بیت ال یکی از چند شهرکی است که خانه‌های جدید در آن ساخته خواهند شد

او ناتوانی دولت اسرائیل برای ایستادگی در برابر رییس‌جمهور سابق اوباما را مسؤول کمبود خانه‌های جدید در آن‌جا می‌دانست؛ و از ریاست جمهوری آقای ترامپ استقبال می‌کرد با این امید که او از برنامه‌ توسعه شهرک‌سازی بسیار گسترده پشتیبانی خواهد کرد.

سیاست در حال تحول

گويا او دلیل خوبی برای خوش‌بینی‌اش داشت. او مرا به کنسیه یشیوا، یا مدرسه مذهبی یهودیان، در بیت ال برد جاییکه ده‌ها مرد جوان مشغول نماز عصرگاهی‌شان بودند.

این کنیسیه ساختمان جدید و روشن و دلبازی بود. آقای بن آرتصی به من گفت که پول حداقل بخشی از ساخت این بنا توسط دیوید فریدمن، مردی که آقای ترامپ به عنوان سفیر جدید واشنگتن در اسرائیل انتخاب کرده، اهدا شده است.

بیشتر بخوانید: ترامپ در فکر دادن 'هدیه تاریخی' به اسرائیل؟

آقای فریدمن تنها حامی بیت ال در دولت جدید نیست. دیگر حامی آن جارد کوشنر، داماد و محرم اسرار آقای ترامپ، است. مردی که رییس‌جمهور جدید باور دارد می‌تواند توافق صلح بین اسرائیل و فلسطین را به سرانجام برساند.

اغماض آشکار رییس‌جمهور ترامپ در برابر شهرک‌سازی مجدد، مشکلاتی فوری را برای بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، ایجاد کرده است.

آقای نتانیاهو در مدت ریاست جمهوری تلاش می‌کرد در مرز باریک بین درخواست‌های حداکثری اعضای جناح راست کابینه‌اش و فشارهای واشنگتن برای محدود کردن هر اقدامی که شايد تجدید روند صلح را سخت‌تر کند حرکت کند.

به عبارتی آمریکایی‌ها بهانه‌ای برای آقای نتانیاهو فراهم می‌کردند که در مقابل خواسته‌های بلندپروازانه‌تر اسرائیلی‌‌های راست‌گرا مقاومت کند.

ولی شاید هم اين طور نباشد. انگار سیاست دولت ترامپ در حال تحول یافتن است. مانند حوزه‌های بسیاری در این مورد نیز وضوح کمی وجود دارد. اما آخرین بیانیه کاخ سفید نشان می‌دهد که رییس‌جمهور می‌خواهد، حداقل، به آقای نتانیاهو دلیلی برای تعدیل تب و تاب مخالفانش در جناح راست بدهد.

بیشتر بخوانید: ترامپ به اسرائیل: قوی باش تا بیایم

در بیانیه آمده است "دولت ترامپ موضعی رسمی در برابر فعالیت‌ شهرک‌سازی اتخاذ نکرده است"، و در حالی که متذکر می‌شود دولت "باور ندارد وجود شهرک‌ها مانعی برای صلح است"، تأکید می‌کند "ساخت شهرک‌های جدید یا توسعه شهرک‌های موجود خارج از مرزهای فعلی‌شان ممکن است برای دست‌یابی" به راه حلی صلح‌آمیز برای نزاع اسرائیل و فلسطین مفید نباشد.

حق نشر عکس AFP
Image caption اسرائیلی‌ها از اظهارات دونالد ترامپ برای انتقال سفارت آمریکا به بیت المقدس استقبال کرده‌اند

موضوع سفارت

البته شهرک‌سازی‌ها تنها موضوع بحث‌برانگیز در دستور کار آمریکا و اسرائیل نیست. آقای ترامپ در مبارزات انتخاباتی با هیاهوی بیشتری اعلام کرد او سفارت آمریکا را از تل آویو به جایی که او آن را "پایتخت جاودانی یهودیان، بیت‌المقدس" توصیف کرد انتقال خواهد داد.

رؤسای جمهور دیگر در گذشته اظهارات مشابهی داشته‌اند اما همیشه دلایلی برای به تعویق انداختن پی‌گیری وعده‌شان، یافته‌اند.

این چرخش به آن دلیل است که اسرائیلی‌ها به بیت‌المقدس به عنوان پایتخت خود نگاه می‌کنند، ولی این نظر بخش عمده‌ای از جامعه بین‌المللی نیست، که وضعیت این شهر را پرسشی هنوز بی‌پاسخ می‌بیند که پاسخ آن در مذاکرات نهایی صلح با فلسطینیان مشخص می‌شود.

فیلیپ گوردون، هماهنگ کننده سابق خاورمیانه در دولت اوباما، در کنفرانس سالانه امنیت در تل آویو به من گفت انتقال سفارت اشتباهی جدی است.

حق نشر عکس AFP
Image caption اسرائیل اخیراً تعدادی هواپیمای نظامی جنگنده اف-۳۵ آمریکایی بسیار پیشرفته را دریافت کرده است

او به من گفت: "خطری واقعی وجود دارد که این کار نه فقط در بیت المقدس بلکه در پایتخت‌های کشورهای اسلامی سراسر جهان تظاهراتی ایجاد کند که بالقوه ممکن است منجر به خشونت شوند".

او هراس داشت که "این وضع می‌تواند در همکاری استراتژیک تازه پا گرفته بین اسرائیل و تعدادی از شرکای عربی" مانند عربستان سعودی و کشورهای دیگر حوزه خلیج فارس، که امروز با توجه به هراس مشترک‌شان از افزایش قدرت ایران در چشم‌انداز استراتژیک‌شان به اسرائیل نزدیک‌ترند، ممانعت ایجاد کند.

آقای گوردون همچنین نگران بود که این نکته می‌تواند در روابط اقتصادی بین اسرائیل و اردن مانع ایجاد کند.

انتقال سفارت ممکن است اسرائیلی‌ها را خوشحال کند اما همراهی متمرکز اسرائیل و کشورهای سنی برای مقابله با ایران را تضعیف می‌کند و همچنین مسأله اسرائیل-فلسطین را دوباره به پیش بکشد، آن هم در زمانی که به نظر می‌رسد بخت اندکی برای هر پیشرفت واقعی به سمت صلح وجود دارد.

زمینه مشترک

اين از دشواری‌های کار. يکی از حوزه‌هايی که در آن هرگونه تغییر بزرگی بعید است، رابطه استراتژیک و نظامی بنیادی بین اسرائیل و آمریکا است.

حق نشر عکس Reuters
Image caption آقای ترامپ و آقای نتانياهو آخرین بار قبل از انتخابات آمریکا با هم دیدار کردند

همان‌طور که میشل فلورنی، رییس مرکز امنیت جدید آمریکایی در واشنگتن و مقام عالی‌رتبه سابق در پنتاگون، به من گفت: "در روزهای آخر دولت اوباما، آمریکا و اسرائیل تفاهم‌نامه غیررسمی ۱۰ ساله‌ای امضا کردند که تضمین می‌کند آمریکا به اسرائیل سالانه ۴ میلیارد دلار کمک نظامی کند. فکر نمی‌کنم که رییس‌جمهور ترامپ این تعهد را بر هم بزند".

هرچند آقای ترامپ - قطعا به هنگام صحبت از هم‌پیمانان آمریکا در ناتو - اصرار داشته است آن‌ها برای دفاع از خود هزینه بیشتری بپردازند.

در نتیجه، خانم فلورنی متذکر شد که "ميان تعهد قوی او به اسرائیل و اين تصورِ اول آمریکا که می‌گويد ما قرار نیست ديگر به متحدان و شرکای‌مان این قدر پول بدهیم، تنش و تضادی وجود دارد".

در سطح کلان‌تر راهبردی، آقای نتانياهو و آقای ترامپ در خصومت‌شان با ایران همدل و هم‌سو هستند.

نفوذ فزاینده‌ منطقه‌‌ای ایران پس از مداخله موفقش برای تقويت رژيم سوریه، اين کشور و متحدانش مانند حزب‌الله را تبدیل به نگرانی امنیتی شماره یک اسرائیل می‌کند.

اسرائیل نيز مانند آقای ترامپ با توافق هسته‌ای با ایران مخالف است. اما مقامات عالی‌رتبه‌ امنيتی اسرايیل - مانند همتايان‌شان در واشنگتن - نشان داده‌اند که شاید بهتر باشد به رغم نقايصی که در آن احساس می‌شود اجازه دهند اين معامله به قوت خود باقی باشد و به جای آن - شايد به همراه روسیه - روی محدود کردن نفوذ رو به رشد ایران در خاورمیانه تمرکز کنند.

کشش و جاذبه‌ شخصی

اما رابطه گسترده‌تر میان آقای نتانياهو و مرد جدید در کاخ سفيد چه؟

ایتامار رابينوويچ، یک دیپلمات کارکشته و از سفرای سابق اسرائیل در واشنگتن، مدعی است که رابطه بین اين دو کشور می‌تواند به شدت متأثر از رابطه و کشش ميان رییس جمهور (ترامپ) و نخست‌وزیر (نتانیاهو) واقع شود.

او به من گفت: "دافعه ميان رييس جمهور اوباما و نخست‌وزیر نتانياهو اثری مخرب بر رابطه‌شان داشت ولی مثلاً هیچ اثری بر رابطه بسيار تنگاتنگ امنیتی آن‌ها نگذاشت".

در ظاهر، آقای نتانياهو و رييس جمهور جديد گويا رابطه‌شان خوب است. آن‌ها اولین دیدار رسمی‌شان را اواسط ماه جاری خواهند داشت.

اما با توجه به روحیات ناپایدار آقای ترامپ، خيلی جرأت می‌خواهد که کسی ضمانت کند رابطه بین نخست وزیر و رييس جمهور هميشه بدون دردسر باقی بماند.

نگرانی‌های يهوديان آمریکا

عواملی ديگری نيز در میان هستند. يکی از مسایلی که خارج از حلقه يهوديان کمتر بررسی می‌شود رابطه بسیار پيچيده‌تر از هميشه‌ ميان يهوديان آمریکا و اسرائیل است.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption حدود نیم میلیون یهودی در ۱۴۰ شهرکی زندگی می‌کنند که اسرائیل در زمین‌هایی ساخته که پس از سال ۱۹۶۷ در کرانه باختری رود اردن و بیت‌المقدس شرقی اشغال کرده است

بیشتر آن‌ها به آقای ترامپ رأی نداده‌اند. و هر چند که مدافعان قوی کشور يهودی هستند، بسیاری از آن‌ها از چرخش به راست در سیاست اسرائیل و البته در کشور خودشان بیمناک هستند.

لایه زیرین اين نگرانی مسأله‌ای دينی و اعتقادی است - بیشتر یهودیان آمریکا متعلق به شاخه‌هايی پيشرو در دین‌شان هستند - ولی دولت اسرائیل از منافع آن‌ها دفاع نمی‌کند چون به دنبال به دست آوردن و آرام کردن تشکیلات یهودیان ارتدوکس در اسرائیل است.

خاخام اریک يوفی از رؤسای سابق شاخه اصلاحی يهوديت آمريکایی به من گفت که "اين اختلاف‌ها همين الان هم منجر به فرسوده شدن حمايت از اسرائیل به خاطر مسایل دينی و افراطی‌گری دينی در اسرائیل شده‌اند. فکر می‌کنم اين وضعیتی بسيار نگران‌کننده است".

او اضافه کرد که: "از بعضی جهات، اين ماجرا از اختلاف‌های سياسی مربوط به صلح و شهرک‌سازی‌ها و مسايل دیگر هم مهم‌تر است".

در سفر يک‌هفته‌ای‌ام به اسرائیل به حس بسيار گسترده‌ای از ناآرامی رسيدم که حتی ميان پرشورترین حاميان ریاست جمهوری ترامپ وجود داشت. هيچ کس دقیقاً نمی‌داند که ترامپ چه کار خواهد کرد.

رابينوويچ سفیر سابق ماجرا را نسبتاً خوب خلاصه کرد: "خیلی اوقات از من می‌پرسند که دوست دارم در سياست آمريکا شاهد چه چيزی باشم؟ اول از همه و مهم‌تر از هر چيزی مایلم يک رییس‌جمهور درجه اول آمريکایی ببينم که آمریکا را در بهترین وضعیت نگه دارد. همه ما به آمريکا نياز داريم".

او تأکيد کرد: "دنیا به آمریکا برای مديريت نظام بین‌المللی نياز دارد. اسرائیل به حمايت آمريکا نياز دارد و برای اينکه چنين امری در عمل اتفاق بيفتد آمریکا خودش بايد در وضعیت خوبی باشد. و چیزی که مرا نگران می‌کند توانايی رييس‌جمهور ترامپ برای رهبری و مديریت آمریکا در ترازی درجه يک است. هنوز باید منتظر بود و ديد".

يهوديان آمريکا به طور سنتی به نامزدهای دمکرات آمريکایی رأی می‌داده‌اند