حقوق بشر در سیاست خارجی ترامپ؛ 'اول آمریکا، بعد ارزش‌ها'

پخش این فایل در دستگاه شما پشتیبانی نمی شود.
ببینید: نخستین سفر خارجی ترامپ و نگرانی کنش‌گران حقوق بشر

در این چهار ماه که از آغاز زمامداری دونالد ترامپ می‌گذرد، نهادها و کنش‌گران حقوق بشری در اعتراض به سیاست‌های داخلی او کم نگذاشته‌اند؛ اما رویکرد این دولت در سیاست خارجی هم بحث‌های تازه‌ای پیش کشیده است.

رئیس‌جمهوری آمریکا در حالی عازم اولین سفر خارجی‌اش می‌شود که منتقدان می‌گویند با سابقه عربستان سعودی، از جمله در نقض حقوق بشر، او می‌توانست مقصدهای بهتری برای این نخستین سفر انتخاب کند.

آمریکا در دو سال گذشته از عملیات نظامی ائتلاف عربستان سعودی علیه یمن حمایت کرده است؛ عملیاتی که انتقاد نهادهای بین‌المللی مختلفی را برانگیخته است که به انبوه تلفات غیرنظامیان اعتراض می‌کنند.

اما این نخستین نشانه نیست که دولت ترامپ، به دخالت‌دادن مسائل حقوق‌بشری در دیپلماسی‌اش آن‌قدر تمایلی ندارد؛ خصوصیتی که البته شاید با دولت‌های قبلی آمریکا هم بیگانه نیست.

حق نشر عکس Empics
Image caption رویا برومند می گوید در دوران مذاکرات هسته‌ای هم آمریکا و اروپا درباره وضعیت حقوق بشر در ایران سکوت کردند

'اول منافع؛ بعد ارزش‌ها'

وزیر خارجه آمریکا به تازگی در جمع کارکنان دستگاه دیپلماسی گفت که آنها هم باید طبق شعار انتخاباتی دونالد ترامپ، منافع آمریکا را در اولویت قرار دهند؛ نه ارزش‌ها.

رکس تیلرسون گفت: "از دید من، برای این‌که شعار «اول آمریکا» را در قالب سیاست‌خارجی‌مان اجرا کنیم، یعنی امنیت ملی و شکوفایی اقتصادی را در اولویت بگذاریم. اگر تلاش‌هایمان برای امنیت ملی را مشروط کنیم به این‌که کسی ارزش‌های ما را فرا بگیرد، احتمالا نمی‌توانیم به اهدافمان برای امنیت ملی برسیم. ما توازن را از دست داده‌ایم. و این روابط و ائتلاف‌ها خیلی برایمان مهم اند و باید آنها را به توازن برگردانیم".

این نطق، نه فقط در شیوه، که دور از میز سخن‌رانی و مثل مدیران شرکت‌های تجاری قدم‌زنان روی صحنه اجرا شد، که در محتوا هم دست‌کم برای کنش‌گران حقوق‌بشری یادآور سمت قبلی وزیر خارجه بود؛ وقتی که مدیرعامل بزرگ‌ترین شرکت نفت و گاز جهان بود.

سازمان دیدبان حقوق بشر یکی از نهادهای بین‌المللی بود که به این موضع‌گیری اعتراض کرده است.

تارا سپهری‌فر، از پژوهش‌گران این سازمان، می‌گوید: "یکی از تبعات موضع‌گیری جدید وزارت امور خارجه آمریکا می‌تواند سیاسی‌تر شدن و گزینشی‌تر عمل‌کردن آمریکا به عنوان یک کشور پر نفوذ و مهم در سیاست خارجی باشد. یعنی به نوعی منافع ملی و سیاسی آمریکا را در مقابل این ارزش‌ها قرار می‌دهد. ''

Image caption تارا سپهری‌فر از دیدبان حقوق بشر می‌گوید موضع‌گیری‌های حقوق‌بشری دولت آمریکا به عنوان یک کشور پرنفوذ مهم است

دیدبان حقوق بشر می‌گوید با این رویکرد، "آن‌جایی هم که ارزش‌هایی مثل حقوق بشر در کنار منافع آمریکا قرار می‌گیرند کنار هم قرار می‌گیرد، نهایتا حقوق بشر را به عنوان یک ابزار برای سیاست خارجی آمریکا نشان می‌دهد."

دولت دونالد ترامپ با شعار کاهش هزینه از جمله خرج‌کردن در ورای مرزهای آمریکا رای آورد و بر سر کار آمد. خط‌مشی‌ای که می‌تواند بر کمک‌های بشردوستانه سازمان‌های بین‌المللی هم تاثیر بگذارد. کنش‌گران یادآوری می‌کنند که این کمک‌های آمریکا، تا قبل از این، چندان تحت تاثیر تغییر دولت‌ها قرار نمی‌گرفته است.

رویا برومند، کنش‌گر حقوق بشر از بنیان‌گذاران بنیاد عبد الرحمن برومند، می‌گوید: "لا اقل در چند دهه اخیر آمریکا و دولت‌های غربی حامی نهادهای حقوق‌بشری سازمان ملل بوده‌اند؛ و همین‌طور کمک‌های بشردوستانه. چون مقدار خیلی زیادی از بودجه کمک به سازمان ملل برای کمک‌های بشردوستانه در کشورهایی که قحطی هست، یا بیماری هست. و این‌که حقوق بشر در اولویت دولت آقای ترامپ نبوده، این‌ها همه خیلی نگران‌کننده است."

Image caption وزیر خارجه آمریکا در نطقی که قدم‌زنان روی صحنه اجرا کرد خواستار در اولویت قرار دادن منافع آمریکا شد

سابقه 'چشم‌پوشی' سیاسی در زمینه حقوق بشر

اما گذشته از این‌که مقام‌های جدید در واشنگتن صریحا بگویند ارزش‌هایی مثل حقوق‌بشر برایشان در اولویت نیست، کنش‌گران می‌گویند دولت‌های قبلی آمریکا هم در عمل چنین اولویت‌هایی داشته‌اند؛ از جمله وقتی مذاکرات هسته‌ای با ایران در جریان بود و وزارت‌خارجه آمریکا، گزارش نقض حقوق بشر را آن‌قدر عقب انداخت که توافق سر گرفت و بعد منتشرش کرد.

رویا برومند یادآوری می‌کند که در دوران مذاکرات هسته‌ای بین ایران و شش قدرت جهانی هم انتقادهای غرب از وضعیت حقوق بشر در ایران، کم‌تب‌وتاب شد: "هم دولت اوباما و هم دولت‌های غربی دیگر روی مساله حقوق‌بشر سکوت کردند. لا اقل رهبرانشان درباره آن سکوت کردند. با این نظر که مطرح‌کردن مسائل حقوق‌بشری لطمه می‌زند به پیروزی مذاکرات هسته‌ای. در حالی که این دو اصلا با هم مرتبط نبودند."

این کنش‌گر حقوق بشر هم نگران است که این‌طور تغییر مواضع، می‌تواند "این پیام را به ناقضان حقوق‌بشر در ایران بدهد که اگر شما سر ما را جایی دیگر و با تنش‌هایی دیگر گرم بکنید، ما در مورد حقوق‌بشر سکوت خواهیم کرد."

دولت‌های قبلی آمریکا هم از یک سو به چشم‌پوشی بر نقض حقوق‌بشر توسط متحدان متهم شده‌اند و از سوی دیگر به فشار بر حریفانی که اختلاف‌ها، با آنها محدود به حقوق‌بشر نمی‌شود.

اما سیاست خارجی ایالات متحده تبعات گاه ناخواسته‌ای دارد که از شعارهای انتخاباتی محبوب آمریکایی‌ها فراتر می‌رود؛ حتا اگر آن شعار، در اولویت قرار دادن آمریکا باشد.