توافق پاریس؛ همت عالی، حالا بدون ترامپ

  • 2 ژوئن 2017 - 12 خرداد 1396
حق نشر عکس EPA

روزی که آمریکا از توافق پاریس خارج شد، دانشمندان هشدار دادند که یک قطعه بزرگ یخ با وسعتی یک و نیم برابر دریاچه ارومیه در آستانه جدا شدن از از یخ‌های قطب جنوب است.

اهمیت همزمانی این دو خبر آن بود که آب شدن این یخ ها و صحنه های سرگردانی خرس های قطبی امروز جزو قوی ترین نشانه های نمادین گرم تر شدن زمین بر دلیل مصرف سوخت های فسیلی است.

هیچکس نمی تواند با قطعیت بگوید تاثیر مستقیم خروج آمریکا از توافق پاریس، بر شدت دادن به خطر تغییرات اقلیمی تا چه حد است.

سازمان جهانی هواشناسی امروز اعلام کرد طبق برآوردهایش اگر آمریکا از توافق پاریس خارج شود میانگین حرارت زمین را تا آخر این قرن در بدترین حالت سه دهم درجه ساتیگراد بالا می برد.

شاید این رقم به نظر اندک برسد اما از آنجایی که میانگین حرارت زمین از زمان انقلاب صنعتی تا امروز یک و نیم درجه بیشتر شده، تاثیر خروج آمریکا از توافق پاریس می تواند جهان را به آسانی از آستانه دو درجه افزایش حرارت بالاتر ببرد.

هدف توافق پاریس این است که با کاهش تدریجی مصرف سوخت های فسیلی- نفت و گاز و ذغال سنگ - میانگین حرارت زمین از دو درجه سانتیگراد بالاتر نرود.

آمریکا در زمان دولت اوباما تعهد داده بود که تا ده سال آینده بالغ بر ۲۶ درصد از انتشار گازهای گلخانه ای خود - که ناشی از مصرف سوخت های فسیلی است - بکاهد.

هر چند آمریکا دومین آلاینده جهان است ولی سرنوشت توافق پاریس برای مقابله با تغییرات اقلیمی در گرو پایبندی جامعه جهانی به این توافق است.

مشعل‌داری به نام چین

تا چند سال پیش به سختی می شد تصور کرد که امروز همه نگاه ها برای رهبری جهان عاری از کربن به سمت چین برود که خود آلاینده اول دنیاست.

چین با فشارهای دولت اوباما وارد توافق پاریس شد ولی در جریان چانه زنی ها برای امضا توافق این امتیاز را گرفت که بتواند تا سال ۲۰۳۰ بدون نگرانی از نقض توافق، مصرف سوخت های فسیلی و انتشار دی اکسید کربن را به حداکثر برساند و از آن پس به سمت کاهش برود.

اما دولت چین خیلی زود دریافت که ادامه مصرف سوخت های فسیلی نه تنها سلامت مردمش را در شهرهای بزرگ و آلوده آن کشور تهدید می کند بلکه اجرای توافق پاریس از لحاظ اقتصادی هم به صرفه است.

به این دلیل چین گفته است تا ۳ سال آینده بیش از ۳۰۰ میلیارد دلار در زمینه انرژی های پاک سرمایه گذاری می کند. علاوه بر اینها، دولت چین پیش بینی می کند که در سالهای آینده نزدیک به یکهزار میلیارد دلار تجهیزات بهره برداری از انرژی خورشیدی و بادی به بازارهای جهانی صادر کند.

حالا اتحادیه اروپا که به نوبه خود از تصمیم آمریکا سرخورده و خشمگین است وارد ائتلافی نانوشته با چین برای پیشبرد توافق پاریس شده است.

هنوز معلوم نیست آیا چین بتواند توقعات جامعه جهانی را برای رهبری دنیا در مقابله با خطر تغییرات اقلیمی برآورده کند یا نه.

خیلی ها در چین معتقدند خروج آمریکا از توافق پاریس فرصتی تاریخی برای تقویت احترام و اقتصاد چین در جهان است. اما خیلی ها هم اینطور فکر نمی کنند و می گویند حالا که آمریکا زیر تعهدات خود زده، چینی هم باید هر طور صلاح می داند منافع خود را خارج از چهارچوب توافق پاریس پیش ببرد.

رفتار چین برای آینده تغییرات اقلیمی تعیین کننده است. اما رفتار کشور های دیگری که از همان اول با اکراه تن به توافق پاریس دادند نیز مهم است.

حق نشر عکس EPA

روسیه، عربستان و ایران؛ بازیگران سرکش

واکنش روسیه به تصمیم آمریکا مقداری با واکنش بقیه متفاوت بود. معاون رئیس جمهور روسیه گفت آمریکا کار اشتباهی کرد ولی بدون آمریکا توافق پاریس "عملی نیست".

چنین حرفی این شائبه را تقویت می کند که اگر هم روسیه نخواهد حرکت آمریکا را تکرار کند، شاید دنبال بهانه ای برای اجرا نکردن توافق پاریس است.

عربستان هم از دیگر کشورهایی است که در مذاکرات پاریس مقاومت نشان داد ولی حالا شاید به دلایل اقتصادی و همین طور به دلیل هم پیمانی با آمریکا نیازی به اجرای توافق پاریس نبیند.

ایران تا لحظه تنظیم این نوشتار واکنشی به تصمیم آمریکا نشان نداده. اگر هم نشان بدهد این واکنش به احتمال زیاد از طرف وزارت خارجه خواهد بود که در راس دولت حسن روحانی، توافق پاریس را امضا کرد.

ایران تعهد داده بدون تحریم ها، تا سال ۲۰۳۰ به میزان ۱۲ درصد از انتشار گازهای گلخانه ای بکاهد و با ادامه تحریم ها تنها ۴ درصد.

هر چند مجلس شورای اسلامی نیز این توافق را تصویب کرده اما باید به تایید شورای نگهبان برسد تا قابلیت اجرایی پیدا کند.

شورای نگهبان توافق پاریس را بررسی کرده ولی چون مجلسی ها در ضمیمه کردن پیوست های توافق کوتاهی کردند، شورای نگهبان هنوز نتوانسته نظر خود را اعلام کند.

برخی جریان‌های نزدیک به اصولگراها خواستار آن هستند که ایران توافق پاریس را اجرا نکند. دلایل آنها مشابه همان دلایلی که دولت آمریکا برای خروج از توافق پاریس ارائه داد.

اما معطل ماندن شورای نگهبان بر سر یک نقص اداری خود نشان می دهد که موضوع برای حکومت ایران اهمیت چندانی ندارد چه برسد به اینکه اولویت باشد.

ایران از جمله کشورهایی است که یا بیشترین ضررها را در نتیجه تغییرات اقلیمی متحمل شده یا اینکه تغییرات اقلیمی تاثیر سومدیریت منابع طبیعیش را دو چندان کرده است.

همت عالی راز بقاست

در تحلیل نهایی، گازهای خطرناک گلخانه ای که کشورهای احتمالا سرکش منتشر می کنند در حدی نیست که رسیدن به اهداف پاریس را غیر ممکن کند.

این توافق با همراهی جامعه جهانی تصویب شد و اجرا می شود. یک کشور به تنهایی قادر به بر هم زدن مقررات، نظام حقوقی و روند اقتصادی برخاسته از توافق پاریس نیست.

این توافق ضمانت اجرایی ندارد و هیچ کشوری به خاطر خودداری از عمل به تعهداتی که داده جریمه نمی شود.

اما همین می تواند نقطه قوت توافق پاریس باشد و همان دلیلی که باعث شده خروج آمریکا از این توافق کشنده نباشد.

این توافق توانست امضا ۱۹۵ کشور را بگیرد چون اجباری در کار نبود و اجرای آن بر اساس سیستم "همت عالی" پیش بینی شده. یعنی هر کشور خودش تصمیم می گیرد چقدر برای مبارزه با تغییرات اقلیمی می تواند همت کند با این امکان که هر چند گاه یکبار بر این همت بیفزاید.

نظامی که با همت عالی متولد شود نمی تواند بدون همت دونالد ترامپ بمیرد.