آمنه: مادر بریتانیایی متهم به تروریسم

Illustration of Aminah (not her real name) in her home
Image caption آمنه (اسم مستعار) پس از بازگشتن به لندن

بازگشتن جنگجویان داعش در پی شکست این گروه در عراق و سوریه، سرویس‌های امنیتی بریتانیا را با مشکل تصمیم‌گیری در مورد آنها روبرو کرده است. برای ماموران امنیتی دشوار است که تشخیص دهند چه کسی ممکن است یک خطر بالقوه تروریستی باشد.

فضای خانه کاملا معمولی است، در آشپزخانه به‌هم ریخته و شلوغ، شام تقریبا آماده شده است. سه کودک خردسال در حال دیدن برنامه کارتون هستند. سالن پذیرایی از صدای آنها و صدایی که از تلویزیون پخش می‌شود، پر شده. کاراکترهای کارتون با آن رنگ‌های روشنی که دارند، هر سه کودک را مجذوب خود کرده اند.

آمنه (اسم مستعار) زن باهوشی است که بیش از بیست سال دارد و خودمونی و با لهجه لندنی صحبت می‌کند. او حجاب سیاهی پوشیده که نیمی از صورت جوانش از ته آن نمایان است.

او اخیرا آپارتمان کوچکی را در طبقه اول یک ساختمان در غرب لندن به اجاره گرفته و اسباب کشی کرده است. هرچند ما از قبل بخشی از ماجرای او را از طریق دیدن مدارک و شواهدی که از ترکیه به دست آورده‌ایم، می‌دانیم اما هنوز شنیدن سخن او شگفتی‌آور است وقتی می‌گوید: "من متهم به تروریسم شده ام."

گذرنامه مفقود شده

آمنه به تازگی و پس از گذراندن چندین ماه در بازداشتگاهی در ترکیه، به بریتانیا بازگشته است. توضیحات او درباره دلایل ماندنش در آنجا، داستانی است که خیلی‌ها از آن استفاده کرده اند و به همین دلیل آمنه مظنون واقع شد.

او ادعا می‌کند که بخاطر تغییر محل کار شوهرش در سال ۲۰۱۴ به همراه شوهر و پسر بچه‌شان، لندن را به قصد ترکیه ترک گفته است.

در آن زمان گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) مردم را ترغیب می‌کرد تا به خلافت خودخوانده این گروه در سوریه در نزدیکی مرز ترکیه بپیوندند.

آمنه می‌گوید دو فرزند دیگرش را در ترکیه به دنیا آورده اما فقط دو هفته پس از رسیدن به ترکیه گذرنامه بریتانیایی‌اش را در قطار از وی دزدیدند.

این گذرنامه گمشده، به کلید گمشده‌ای بدل می‌شود که بخش بعدی زندگی آمنه و کودکانش در نبود آن در بازداشتگاه ترکی می‌گذرد و سپس در ظن دست داشتن در فعالیت‌های تروریستی به بریتانیا منتقل می‌شود.

آمنه می‌گوید مدتی پس از اقامت در ترکیه با شوهرش مشکل ازدواج پیدا کرد و از او طلاق گرفت.

او می‌گوید پارتنر دیگری اختیار کرد و در حالی که پارتنر او رانندگی می‌کرد و همه سوار اتومبیل بودند، بازرسان ترکی آنها را متوقف کردند و از آمنه خواستند مدارک شناسایی ارائه کند.

"گذرنامه همراه من نبود، به بازداشتگاه برده شدیم."

اگر قادر به نشان دادن پاسپورت تان به مقام‌های ترکیه نباشید خطر را به جان خریده‌اید. برای آنکه داعش در کنار انتشار ویدیوهایی از جریان بی‌رحمانه سربریدن‌ها و میدان‌های جنگ، تصاویری را هم پخش کرده که نشان می‌دهد اعضای جدیدش بخاطر نشان دادن میزان وفاداری خود به این گروه، گذرنامه‌های خود را به آتش می‌کشند.

آمنه و کودکانش بیش از ۶۰۰ مایل دورتر از مرز سوریه، به مرکز انتقال، برده شدند. محل نگهداری آنها در طبقه همکف به "بخش تروریست" معروف بود که در آن چند زن دیگر نیز به ظن "عروس جهادی" بودن محبوس بودند.

Image caption او را در ترکیه به یک بازداشتگاه منتقل کردند

آمنه می‌گوید زنان زیادی با او محبوس بودند که اکثرشان از روسیه و دلیل بازداشت شان اتهام عضویت در داعش بوده است. اما آمنه چنان که خود می‌گوید پیش از پیاده شدن از هواپیما در فرودگاه هیترو در لندن، نمی‌دانست با چه اتهامی روبروست.

او گفت وقتی در فرودگاه دستگیرش کردند، شوکه شد، حالش بد شد به حدی که شروع کرد به بالاآوردن.

"کاملا شوکه شده بودم، بدنم می‌لرزید"

هنگامی که توضیح می‌داد چگونه پلیس بریتانیا او را با سه فرزندش بازداشت کرده تا از او بازجویی کند، دست‌های خود را بلند می‌کرد و تکان می‌داد. او متهم شده که برای پیوستن به گروه داعش به سوریه سفر کرده است.

آمنه: "به من گفتند که مظنون به داشتن ارتباط با گروه دولت اسلامی (داعش) هستم، گفتم: نه، اصلا نه، من کاری نکرده‌ام"

به گفته‌ آمنه ماموران امنیتی، هیچ مدرکی برای اثبات ادعای شان ندارند، اگر نه او را مجرم می‌دانستند.

Image caption پلیس در حال بازجویی از آمنه در فرودگاه هیترو

زمانی که او به نزدیکی مرز سوریه سفر‌ می‌کرد، به خوبی معلوم بود که نداشتن گذرنامه چه خطراتی به همراه دارد. وقتی از او پرسیده شد که اصلا وارد سوریه شده است؟ آمنه در جواب گفت: خیر، هرگز.

آمنه می‌گوید وقتی به بریتانیا بازگشت، در فرودگاه هیترو لندن چهار ساعت از وی بازجویی کردند و بعد اجازه یافت از فرودگاه بیرون شود. او نیز شواهدی برای اثبات آنچه به پلیس بیان کرده، در اختیار ندارد. به همین دلیل به گفته خودش این را به خوبی می‌داند که هنوز تحت نظر قرار دارد.

در جای نامناسب در زمان نامناسب

به گفته وزارت کشور، از سال ۲۰۱۲ به بعد، ۹۰۰ مرد و زن و کودک از بریتانیا به مناطقی در عراق و سوریه که تحت اشغال داعش بوده، رفته اند.

چهل درصد از این عده حالا به بریتانیا بازگشته اند. مسئله برای سرویس‌های امنیتی بریتانیا این است که مشخص کنند چه کسانی سفرشان مبتنی بر قانون بوده مثل ماموریت‌های بشردوستانه و چه کسانی برای پیوستن به داعش به آنجا رفته اند.

مشکل این است که بسیاری از این بازگشته‌ها، حکایات مشابه دارند و شواهد دخالت شان در خشونت‌ها هم در فاصله سه هزار مایلی و در میدان‌های جنگ پراگنده شده و دور از دست است.

وزارت کشور اعلام کرده که تنها ۴۰ نفر پس از بازگشتن از خاورمیانه، مورد پیگرد قانونی قرار گرفته اند که پایین‌تر از حد انتظار بوده است.

برای پلیس، دست یافتن به شواهدی که بتوان بر مبنای آن اعضای داعش را تشخیص داد، کار دشواری است و وزارت کشور می‌گوید در چارچوب قانون عمل می‌کند. اما تغییراتی که در قوانین مرتبط با مبارزه علیه تروریسم آمده دست پلیس را برای شناسایی و دستگیری مظنونان در آینده بازتر خواهد کرد.

توضیحاتی که آمنه در مورد دلایل بودنش در محل "نامناسب" در زمانی "نامناسب" ارائه کرده، شبیه همان چیزهایی است که بسیاری از این بازگشتگان داشته اند.

او برای بیان کردن ماجراهایش محتاط بود، در طول مصاحبه با احتیاط صحبت کرد و قبلا از ما خواست تا هویت‌اش را افشا نکنیم.

به نظر می‌رسد برای کسی که به کشورش برمی‌گردد، ترسی بزرگتر از این نیست که متهم به داشتن عضویت گروه داعش دانسته شود.