سیاست ترامپ چه پیامدهایی برای طرح صلح خاورمیانه خواهد داشت؟

مایک پمپئو حق نشر عکس Alamy
Image caption دیدار مایک پمپئو از دیوار ندبه در سفردوماه پیش خود به اسرائیل

تشکیل دولتی راست‌گرا در اسرائیل فرصت مناسبی فراهم کرده تابه بررسی طرح صلح دولت آمریکا بپردازیم.

مایک پمپئو وزیر امور خارجه آمریکا در چهارجلسه مختلف پرسش و پاسخ در کمیته‌ای در کنگره آمریکا که دو هفته پیش تشکیل شد تلاش زیادی کرد که اطلاعات زیادی در مورد این طرح ندهد، با این وجود نکاتی را مطرح کرد که زوایایی از آن را آشکار می‌کند.

وزیرخارجه آمریکا درمورد زمان به جریان افتادن این طرح به "آینده‌ای نه چندان دور" و "کمتر از بیست سال" اشاره کرد اما براساس بعضی گمانه‌زنی‌ها در روزنامه‌های اسرائیل زمان آن اواسط ماه ژوئن بعد از تعطیلات یهودیان و مسلمانان خواهد بود.

مهمترین نکته سخنان آقای پمپئو این بود که تشکیل دولت مستقل فلسطینی که دو دهه از محورهای اصلی سیاست آمریکا بوده در طرح جدید مطرح نیست. او هر چند در این باره صریحا اظهار نظر نکرد اما در لفافه راه حل تشکیل دو کشور مستقل اسرائیلی و فلسطینی را "پاره‌ای نظرات قدیمی" توصیف کرد "که ارزش طرح دوباره را ندارد."

وزیر خارجه آمریکا با وجود اصرارنمایندگان کنگره برای روشن کردن موضع دولت ترامپ درباره تشکیل دو کشور مستقل اسرائیلی و فلسطینی، مکررا تصمیم در این مورد را به مردم فلسطین و اسرائیل ارجاع داد.

نگران‌کننده‌ترین پاسخ مایک پمپئو در این جلسات، عدم مخالفت او با خواسته نتانیاهو برای الحاق بخشی از سرزمین‌های اشغالی به خاک اسرائیل بود.

مایک پمپئو این موضوع را کاملا روشن کرد که دولت آمریکا سیاستی مبنی بر "به رسمیت شناختن واقعیت‌ها" را در پیش گرفته است.

با توجه به اینکه آمریکا تاکنون واقعیاتی را به رسمیت شناخته که اسرائیل در نظر داشته این گفته مایک پمپئو تامل برانگیز است.

تغییر سیاست آمریکا

تشکیل دو کشور مستقل فلسطینی و اسرائیلی محور اصلی مذاکرات صلح خاورمیانه را تشکیل داده است. بر این اساس، این دو کشور در مرز سرزمین‌هایی که در جنگ سال ۱۹۶۷ به تصرف اسرئیل درآمد، ایجاد خواهند شد و مبادله اراضی و اتخاذ تدابیر امنیتی براساس توافق دو جانبه صورت خواهد گرفت. یافتن راه حل عادلانه برای آوارگان فلسطینی و مذاکره بر سر سرنوشت بیت‌المقدس -که فلسطینیان بخش شرقی آن را پایتخت خود می‌دانند- از دیگر محورهای طرح صلح خاورمیانه است.

اما آمریکا اخیرا اعلام کرد که بیت‌المقدس را بعنوان پایتخت اسرائیل به رسمیت می‌شناسد و کمک‌های مالی خود به آژانس امداد سازمان ملل متحد برای فلسطینیان را هم قطع کرد.

سخنان ایلان کار، فرستاده جدید وزارت خارجه آمریکا به اسرائیل برای مقابله با یهودی‌ستیزی منعکس کننده سیاست این کشور است.

آقای کار به خبرنگاران گفت که تحریمی که برخی کشورهای عربی برای کالاهای ساخته شده در شهرک‌های یهودی نشین کرانه غربی اعمال کرده‌اند نوعی یهودی ستیزی است. این در حالی است که این شهرک‌ها بر اساس ضوابط بین‌المللی غیرقانونی هستند و طوری گسترش یافته‌اند که امکان تشکیل یک کشور فلسطینی را از بین می‌‌برند.

آقای کار گفت: "خودداری کشورهای عربی از خرید کالاهایی که جامعه یهودیان تولید می‌کند و خرید کالاهای تولید شده در کشورهای عربی به جای آن، از نظر من تبعیض‌آمیز است."

Image caption به رسمیت شناختن حاکمیت اسرائیل بر جولان به دنبال سفر مایک پومپئو، وزیر خارجه آمریکا به اسرائیل انجام گرفت

واکنش به سیاست آمریکا

حمایت دولت آمریکا از سیاست‌های راست‌گرای اسرائیل باعث نگرانی سازمان‌های لیبرال یهودیان آمریکا شده است.

جرمی بن آمی از لابی جی‌استریت در آمریکا می‌گوید : "آن چه تاکنون انجام شده نشان می‌دهد هدف آنها اصلا یافتن راه حلی برای پایان دادن به این مناقشه نیست. آنها مواضع دولت آمریکا را به راست‌گرایانه‌ترین طیف سیاسی اسرائیل نزدیک کرده‌اند."

با توجه به اقدامات آمریکا محمود عباس رئیس تشکیلات خود گردان فلسطین مذاکره با آمریکا درباره طرح صلح را تحریم کرده که باعث نارضایتی مبتکر این طرح یعنی جارد کوشنر، مشاور ارشد و داماد دونالد ترامپ شده است.

جارد کوشنر و همچنین مایک پمپئو معتقدند طرح صلح جدید زندگی بهتری برای فلسطینیان فراهم می‌کند و خواستار نرمش دو طرف برای پیشبرد آن شده‌اند.

جزئیات این طرح کاملا محفوظ نگاه داشته شده اما براساس آن چه به خارج درز کرده و منتشر شده، برای رونق اقتصادی فلسطینی بودجه‌ای چند میلیاردلاری درنظر گرفته می‌شود که کشورهای حاشیه خلیج فارس آن را تامین خواهند کرد. همچنین خودمختاری فلسطین بر تشکیل دولت مستقل فلسطینی ترجیح داده شده وبر تحکیم سلطه نظامی اسرائیل درکرانه غربی تاکید شده است.

حق نشر عکس AFP
Image caption فلسطینی‌ها از محمود عباس که مذاکره با آمریکا را تحریم کرده حمایت می‌کنند

واکنش فلسطینیان

براساس تازه ترین نظرسنجی‌ها اکثریت قابل توجه فلسطینیان از محمود عباس برای تحریم مذاکرات صلح حمایت کرده‌اند زیرا به باور آنها این طرح قصد برآورده کردن خواسته‌های ملی آنها را ندارد.

محمود عباس از محبوبیت زیادی برخوردار است و اخیرا گفت که با وجود فشار مالی، همچنان بر سه خواسته اصلی، بیت‌المقدس، آوارگان فلسطینی و تامین مالی زندانیان فلسطینی پافشاری می کند.

مایک پمپئو زیر فشار نمایندگان کنگره اذعان داشت که اسرائیل و فلسطینیان هر دو باید با طرح صلح موافقت کنند در غیر این صورت عملی نخواهد بود:

"وقتی می‌شود از راه حل صلح آمیز حرف زد که برای فلسطینیان مفهوم داشته باشد و آن را قبول کنند."

به این ترتیب تمام نشانه‌های فعلی حاکی از شکست طرح صلح است و باید دید طرحی که احتمالا دو ماه تا بیست سال طول می‌کشد چه نتیجه‌ای به بار خواهد آورد.