مالکی آمریکا را در برابر ایران انتخاب کرد؟

سربازان آمریکا در موصل یک مظنون به بمبگذاری را بازبینی بدنی می کنند
Image caption سربازان آمریکایی در موصل یک مظنون به بمبگذاری را بازبینی بدنی می کنند

علی دباغ، سخنگوی دولت نوری مالکی، نخست وزیر عراق از تصویب پیمان امنیتی آمریکا و عراق در نشست کابینه آقای مالکی خبر داد.

پیمان امنیتی بین آمریکا و عراق که عنوان رسمی آن پیمان« تعیین وضعیت نیروها» است، پس از تصویب دولت آقای مالکی به تصویب مجلس نمایندگان عراق نیز نیاز دارد.

با توجه به تصویب پیمان امنیتی در کابینه آقای مالکی، بعید است که مجلس عراق، مانعی جدی در راه تصویب نهایی آن ایجاد کند، چرا که دولت آقای مالکی از حمایت قاطع پارلمانی برخوردار است.

با این حال، فراکسیون پارلمانی وابسته به مقتدی صدر از مخالفان سرسخت پیمان امنیتی بین آمریکا و عراق است و بدون شک، این فراکسیون تلاش خواهد کرد تا روند تصویب پیمان امنیتی در مجلس را با مانع روبرو کند، تلاشی که قاعدتا موثر نخواهد بود.

پیمان تعیین وضعیت نیروها، پس از آنکه دولت آمریکا با اصلاح برخی از مفاد آن موافقت کرد، از تصویب دولت نوری مالکی گذشت.

بر اساس پیش نویس پیمان امنیتی، نظامیان آمریکا مجوز ادامه حضور در عراق را تا پایان سال ۲۰۱۱ پیدا می‌کردند و تمدید حضور آنان به درخواست دولت عراق موکول می‌شد، اما ظاهرا این بند از توافقنامه اصلاح شده و سال ۲۰۱۱ به عنوان ضرب‌الاجل حضور ارتش آمریکا در عراق تعیین شده است.

دولت جورج بوش رئیس جمهور آمریکا، پیش از این، با هرگونه تعیین جدول زمانی برای خروج ارتش آمریکا از عراق مخالفت می‌کرد، اما موافقت آن با اصلاح پیش نویس پیمان امنیتی و تعیین سال ۲۰۱۱ به عنوان ضرب‌الاجل خروج نیروها از عراق، علامت تغییر چشمگیری در سیاست دولت جرج بوش در برابر جنگ عراق به شمار می‌رود.

در واقع همین بند از قطعنامه این فرصت را به دولت آقای مالکی داده است تا پیمان امنیتی را کاملا قابل دفاع بداند و قاطعانه آن را تصویب کند.

هوشیار زیباری وزیر خارجه عراق گفته است که پیمان امنیتی منتشر و توزیع می‌شود و نسخه‌ای از آن به همسایگان عراق نیز تحویل داده خواهد شد.

به گفته آقای زیباری، در متن پیمان هرگونه استفاده از خاک عراق برای حمله به همسایگان عراق ممنوع اعلام شده است.

در بین همسایگان عراق، ایران و سوریه مخالف امضای پیمان امنیتی بین عراق و آمریکا هستند و از آن بیم دارند که ادامه حضور ارتش آمریکا در عراق، آن کشور را به صورت پایگاهی برای حمله آمریکا به خاک همسایگان در آورد.

در حقیقت چند هفته پیش چنین حمله‌ای توسط ارتش آمریکا از خاک عراق علیه سوریه صورت گرفته که واکنش شدید بشار اسد رئیس جمهور سوریه را علیه پیمان امنیتی بین واشنگتن - بغداد در پی داشت.

با این حال، هوشیار زیباری با سفر غیر منتظره خود به دمشق در هفته گذشته به رهبران سوریه اطمینان داد که پیمان امنیتی بین عراق و آمریکا، مجوز حمله به همسایگان از خاک عراق را نخواهد داد.

هنوز مشخص نیست که آیا رهبران سوریه از وعده آقای زیباری قانع شده‌اند یا خیر، اما اگر سوریه نیز با پیمان امنیتی بین عراق و آمریکا کنار آید، ایران به سختی می‌تواند خود را با آن سازگار کند.

در واقع، مخالفت ایران با پیمان امنیتی واشنگتن - بغداد فراتر از نگرانی‌های مربوط به استفاده احتمالی آمریکا از خاک عراق برای حمله به همسایگان آن است.

جمهوری اسلامی به طور اصولی خواهان خروج فوری نیروهای آمریکا از خاک عراق است، زیرا ادامه حضور آنان را مغایر منافع خود در عراق تلقی می‌کند.

از نظر دولت ایران، دولت شیعه حاکم بر عراق، متحد طبیعی تهران محسوب می‌شود و بنابراین، حضور ارتش آمریکا در آن کشور، مانع نزدیکی دو کشور همسایه به یکدیگر خواهد شد.

نگاه دولت ایران به عراق اما تفسیر متفاوتی از طرف کشورهای عرب و متحدان غربی آنها پیدا کرده است. از نظر کشورهای عرب منطقه، ایران با استفاده از خلاء قدرت ناشی از سقوط رژیم صدام حسین در عراق، نفوذ خود را در کشور همسایه گسترش داده و از این طریق در صدد اعمال سلطه خود بر منطقه خاورمیانه است.

بر این اساس، دولت‌های عرب منطقه تا چند ماه پیش نگاه مثبتی به دولت شیعه عراق نداشتند و با متهم کردن آن به ایفای نقش «آلت دست» برای ایران، از اعزام نمایندگان دیپلماتیک خود به بغداد خودداری می‌کردند.

این نگاه پس از یک سلسله رفتارهای «ملی گرایانه عربی» از سوی دولت آقای مالکی دستخوش تغییر جدی شده است.

در حقیقت، آقای مالکی برای آنکه به کشورهای عرب بفهماند که بر مبنای گرایش‌های فرقه‌گرایانه مذهبی حرکت نمی‌کند و به هویت عربی عراق کاملا وفادار است، مواضعی را به نحوی ظریف و پیچیده علیه ایران اتخاذ کرد.

ایجاد تردید در پیمان مرزی ۱۹۷۵ بین ایران و عراق و درخواست برای تغییر برخی از بندهای آن، ارسال نامه به رئیس دولت امارات متحده عربی و حمایت از موضع این دولت در برابر جزایر سه گانه ابوموسی و تنب‌های کوچک و بزرگ در خلیج فارس، مقابله قاطع با ارتش مهدی به رهبری مقتدی صدردر شهرهای مختلف عراق و فاصله گرفتن کامل از سیاست ایران در برابر روند صلح بین اسرائیل و فلسطینی‌ها، در واقع اقداماتی بود که دولت مالکی برای جلب نظر کشورهای عرب و تاکید بر وفاداری دولت خود به هویت عربی عراق نجام داد.

این اقدامات در مجموع موثر واقع شد و پس از آن، کشورهای عرب حوزه خلیج فارس و خاورمیانه یکی بعد از دیگری سفارتخانه‌های خود را در بغداد گشودند و یا تاریخی برای این گشایش تعیین کردند.

بدین ترتیب، عراق به طور بی سر و صدا از ایران فاصله گرفته است، مساله‌ای که ایران به آن اذعان نمی‌کند، اما بی اعتنایی دولت عراق به مخالفت ایران با پیمان امنیتی بین عراق و آمریکا، آن را بیش از پیش به نمایش می‌گذارد.

به هر حال، دولت آقای مالکی با تصویب پیمان امنیتی واشنگتن - بغداد، فاصله خود را از ایران بیشتر کرده است و روابط دو کشور در آینده تا اندازه زیادی به اقدامات دولت ایران در برابر پیمان مذکور بستگی دارد.

اگر ایران به طور جدی بخواهد نیروهای مخالف امضای پیمان امنیتی در عراق را علیه دولت آقای مالکی بشوراند، بدون شک روابط دو کشور تیره خواهد شد، اما این راهی نیست که دولت ایران علاقمند به در پیش گرفتن آن باشد.

بنابراین، به احتمال زیاد دولت ایران با تاکید بر اینکه دولت عراق تحت فشار آمریکا مجبور به پذیرش پیمان امنیتی شده است، سعی خواهد کرد که دولت آقای مالکی را دوست جمهوری اسلامی معرفی کرده و آمریکا را بازنده اصلی بحران عراق اعلام کند و بدین طریق، مخالفت با پیمان امنیتی را به عنوان عملی انجام شده، به فراموشی بسپارد.

مطالب مرتبط