ده چالش سیاست خارجی باراک اوباما

اوباما

باراک اوباما، رئیس جمهور منتخب آمریکا از بیست ژانویه سال آینده زمام امور را در این کشور به عهده می گیرد. او با چند مشکل اساسی و مهم در عرصه سیاست خارجی روبرو است.

نقش آمریکا در جهان

یک نتیجه از انتخابات آمریکا این است که رای دهندگان آمریکایی خواهان تغییر عمده در سیاست خارجی دوران جورج بوش هستند. این تغییر ممکن است حرکت از یکجانبه گرایی به سمت و سوی سیاست چندجانبه گرایی و بیان کمتر این عبارت که آمریکا "تنها ابرقدرت جهان است" باشد.

سیاست مواجهه و رویارویی ممکن است جای خود را به دیپلماسی دهد.در هر حال روسای جمهوری آمریکا فارغ از انتظارات و توقعات، اغلب به سمت و سوی بحران ها کشیده می شوند. برای همین نباید انتظار داشت که دوره ریاست جمهوری اوباما، خالی از هر نوع بحرانی باشد. باراک اوباما در حالی وارد کاخ سفید می شود که این کشور درگیر دو جنگ است. نحوه اداره این مسایل، به تبیین دوره او کمک خواهد کرد.

عراق

باراک اوباما می گوید که به فرماندهان ارتش خواهد گفت که ماموریت خود را در عراق از نو تعریف کنند که طبق این تعریف، ماموریت آنها پایان دادن موفقیت آمیز جنگ در عراق خواهد بود اما این کار باید مسئولانه انجام گیرد.

او این امر را به منزله دادن فرصت به دولت عراق برای تقویت نیروهای مسلح این کشور دانسته و خواهان خروج مرحله ای اکثر نیروهای آمریکایی از عراق طی شانزده ماه پس از آغاز به کارش است.

این سیاست می تواند بالقوه به موفقیت بزرگی برای او منجر شود اما نیروهای باقی مانده درعراق به عملیات خود در عراق علیه القاعده ادامه خواهند داد به همین جهت خروج کامل نیروهای آمریکایی از عراق مد نظر نیست.

افغانستان

شاید بزرگ ترین چالش برای باراک اوباما، افغانستان باشد. اگر در عراق وضعیت رو به بهبود است در افغانستان اوضاع اینگونه نیست.

رئیس جمهور منتخب آمریکا وعده داده که توجه خود را معطوف افغانستان کند.

او گفته است که دو تیپ زرهی دیگر را به افغانستان خواهد فرستاد. او همچنین متعهد شده که به سران القاعده مانند اسامه بن لادن، هر جا که باشند- فارغ از اینکه پاکستان موافقت کند یا نه- حمله کند.

بهبود وضعیت افغانستان همراه با بهبود عملکرد دولت افغانستان و تلاش برای در پیش گرفتن سیاست های موثر از سوی دولت پاکستان( که ثبات این کشور در مجموع خود یک معضل است) برای تضعیف طالبان و نیروهای القاعده مهم است.

جنگ علیه تروریسم

عبارت مشهور جورج بوش احتمالا در دوران ریاست جمهوری اوباما از اهمیت کمتری برخوردار خواهد بود. آقای اوباما خواهان تمرکز بر روی چیزی است که کمیسیون یازده سپتامبر آن را "نبرد عقاید" خواند که طبق آن، سیاست خارجی آمریکا همراه با ارزش های سنتی آمریکایی خواهد بود و این کشور با نیروهای میانه رو جهان اسلام برای مقابله با تبلیغات القاعده شریک خواهد شد.

البته آقای اوباما گفته است که برای استفاده از نیروی نظامی برای مقابله با تروریست ها که تهدید مستقیمی علیه آمریکا باشند، درنگ نخواهد کرد.

در این زمینه می توان به دو شاخص اشاره کرد. یکی بستن زندان گوانتانامو و دیگری تمدید قانون مربوط به ممنوعیت استفاده از شکنجه توسط سیا (سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا).

ایران

ایران بالقوه می تواند به یک بحران بزرگ تبدیل شود که البته بیشتر به نحوه رفتار ایران بستگی دارد.

اگر ایران کماکان به غنی سازی اورانیوم در سطح پائین ادامه دهد، دولت جدید آمریکا به تحریم های خود ادامه خواهد داد و شاید درصدد گسترش این تحریم ها نیز برآید.

تلاش ایران برای غنی سازی در مقیاس گسترده می تواند درخواست اسرائیل برای اقدام نظامی علیه تجهیزات اتمی ایران را به دنبال داشته باشد.

عواقب چنین حمله ای بسیار شدید و گسترده خواهد بود.

باراک اوباما گفته است که او بدون پیش شرط با ایران البته نه الزاما در سطح ریاست جمهوری گفتگو می کند. بعید به نظر می رسد دولت فعلی ایران از غنی کردن اورانیوم دست بردارد برای همین هر نوع توافقی میان دو کشور باید شامل به رسمیت شناختن برخی حقوق ایران در غنی سازی اورانیوم، تحت شرایط سفت و سخت باشد.

روند صلح خاورمیانه

جورج بوش امیدوار بود که اسرائیل و فلسطینیان تا پایان سال جاری میلادی به توافقی دست پیدا کنند اما این مساله غیر ممکن به نطر می رسد.

به همین جهت باراک اوباما با این سئوال همیشگی روبرو خواهد بود که تا چه حد در روند صلح دخالت کند.

اولین مرحله، انتخابات اسرائیل است که قرار است دهم فوریه برگزار شود و این انتخابات نشان خواهد داد دولت جدید اسرائیل تا چه حد آماده سازش است.

ریچارد هالبروک که از او به عنوان یکی از کاندیداهای وزارت امور خارجه آمریکا یاد می شود، ایده "هلال بحران" را مطرح کرده است که طبق آن با مسایل مختلف از ترکیه تا پاکستان برخورد می شود. این روزها باید سوریه را نیز در این هلال گنجاند که کمکش برای برقراری ثبات در عراق ضروری است.

روسیه

رویدادهای اخیر در گرجستان منجر به بروز بحرانی میان روسیه و غرب شد که از زمان جنگ سرد بی سابقه است.

این بحران این سئوال را ایجاد کرده که دولت جدید سیاست خود را در برابر روسیه چگونه تنظیم خواهد کرد. آمریکا برای حل مشکلاتی مانند دارفور و ایران که شورای امنیت نیز در آن نقشی دارد، نیازمند کمک روسیه است.

موضوع مهم، تعیین شتاب روند پیوستن گرجستان و اوکراین به سازمان ناتو است.

وزرای خارجه ناتو در دسامبر امسال این مساله را بررسی خواهند کرد و تیم اوباما، پشت درهای بسته نظرات خود را در این زمینه اعلام خواهد کرد. اگرچه دولت جورج بوش می گوید که برای عضویت گرجستان در ناتو سال ها زمان نیاز است.

مساله استقرار سیستم دفاع موشکی در لهستان و جمهوری چک نیز از دیگر مشکل های موجود است.

کره شمالی

اقدامات اخیر کره شمالی مثبت بوده است. در ازای توقف برنامه هسته ای، نام این کشور قرار است از فهرست کشورهای حامی تروریسم در آمریکا حذف شود.

اما کره شمالی احتمالا سلاح های هسته ای خود را نگه خواهد داشت. مساله اصلی برای رئیس جمهور آینده این است که آیا می تواند کره شمالی را به کنار گذاشتن سلاح ها نیز قانع کند یا نه.

چین

روابط با چین برای آمریکا مهم است. چین یک کشور عضو شورای امنیت سازمان ملل است و در اقتصاد آمریکا دارای قدرت اثرگذاری زیادی است.

چین به خودی خود مشکلی برای آمریکا نیست اگرچه آینده تایوان همواره این قابلیت را داشته که دو کشور را از یگدیگر جدا کند. تبت نیز وضعیت مشابهی دارد.

روابط دو کشور احتمالا باثبات باقی می ماند و به نظر نمی رسد اوباما نیز چیز دیگری غیر از این بخواهد.

دیپلماسی جدید: انرژی،تغییر وضعیت جوی، مسایل مالی

بحران فعلی بازارهای مالی رئیس جمهور آتی آمریکا را وادار می کند تا سیاست جدیدی را بر خلاف روند همیشگی در پیش بگیرد.

در مورد تغییرات جوی، اوباما خود را متعهد به انجام اقدامات بیشتری در مورد گرمایش زمین کرده است و به دنبال آن است تا سال 2050 هشتاد درصد از گازهای گلخانه ای بکاهد. پیمان کیوتو نیز در سال 2012 پایان می یابد و مذاکرات در مورد آن تا کنون بی نتیجه مانده است.

انرژی به خصوص نفت یک چالش دیگر برای رئیس جمهور منتخب است. او متعهد شده تا اتکای آمریکا به نفت خاورمیانه و ونزوئلا را تا ده سال آینده ار بین ببرد.

مطالب مرتبط