نشست شرم‌الشيخ؛ پيمان صلح شرط مقابله با نفوذ ايران؟

گروه چهار جانبه

وزیران خارجه مصر، اردن، مغرب، بحرین و امارات متحده عربی با همتایان آمریکایی و فرانسوی خود و نیز خاویر سولانا مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در شهر ساحلی شرم‌الشیخ مصر در باره برنامه هسته‌ای ایران گفتگو کرده‌اند.

در باره نتیجه گفتگوهای شرم‌الشیخ خبری رسمی انتشار نیافته است، اما خبرگزاری‌ها به نقل از افراد نزدیک به گفتگوها گزارش داده‌اند که وزیران خارجه پنج کشور عرب، «نگرانی عمیق» خود را از بی اطلاعی از نتیجه مذاکرات گروه ۱+۵ با ایران از طریق آقای سولانا در میان گذاشته‌اند.

آقای سولانا به عنوان نماینده گروه ۱+۵ مسئول مذاکره با ایران در باره برنامه هسته‌ای این کشور است.

بقول برخی گزارش‌ها، آقای سولانا به وزیران خارجه پنج کشور عرب گفته است که مذاکراتش با ایران به بن بست رسیده، اما وی همچنان به برگزاری دور تازه‌ای از مذاکره با تهران امیدوار است.

به گفته یک فرد نزدیک به مذاکرات شرم‌الشیخ، صلاح بشیر وزیر خارجه اردن خطاب به همتایان غربی خود گفته است که« برنامه اتمی ایران برای غرب تبدیل به بحران شده است، اما برای ما، تحرک ایرانیان برای سلطه است.»

برخی کشورهای عرب، جمهوری اسلامی را به بسط نفوذ خود در خاورمیانه بخصوص در عراق، لبنان، سوریه و سرزمین‌های فلسطینی متهم می‌کنند و آن را به تلاش ایران برای سلطه بر تمام منطقه نسبت می‌دهند.

ایران نفوذ خود را در خاورمیانه انکار نمی‌کند، اما آن را به معنای حمایت از اعراب و مقابله با آمریکا و اسرائیل در منطقه می‌داند.

ظاهرا، کشورهای عرب از آن بیم دارند که گروه ۱+۵ در مقابل دستیابی به توافق با ایران بر سر برنامه اتمی این کشور، دست جمهوری اسلامی را برای گسترش نفوذ در خاورمیانه باز بگذارد.

از این جهت، پنج کشور عرب در شرم الشیخ، از آمریکا و اتحادیه اروپا خواسته‌اند که فقط بر برنامه اتمی ایران تمرکز نکنند و با آنچه که آنها سلطه ایران بر خاورمیانه می‌نامند نیز مقابله کنند.

در واقع، برخی کشورهای عرب، آمریکا را متهم می‌کنند که با دخالت نظامی در عراق و ساقط کردن رژیم صدام حسین که سبب به قدرت رسیدن یک دولت شیعی در آن کشور شده، عملا توازن قوا را در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه را به سود ایران به هم زده است به طوری که رهبران جمهوری اسلامی مانع چندانی بر سر راه بلند پروازی‌های منطقه‌ای خود نمی‌بینند.

نفوذ ایران در خاورمیانه قاعدتا مورد نگرانی آمریکا و اتحادیه اروپا نیز هست، اما بی‌خبری اعراب از جزئیات مذاکرات گروه ۱+۵ با ایران، آنها را نسبت به انجام معامله‌ بین تهران و غرب بیمناک کرده است.

از همین رو، وزیران خارجه پنج کشور عرب از آقای سولانا خواسته‌اند که گروه ۱+۵ با اعراب نیز در باره برنامه اتمی ایران مذاکره کند.

البته بعید است که گروه ۱+۵ بخواهد با ایران به توافقی دست یابد که مورد پذیرش کشورهای عرب منطقه نباشد، اما در عین حال به نظر می‌رسد که آمریکا نیز نمی‌خواهد کارت «نفوذ ایران» را به صورت یکجانبه و کاملا به نفع اعراب بسوزاند.

به عبارت روشن‌تر، اگر «نفوذ ایران» در خاورمیانه به واقع موجب نگرانی اعراب باشد، آمریکا مقابله با این نفوذ را به بهای همراهی بیشتر کشورهای عرب با طرح «خاورمیانه بزرگ» دنبال می‌کند.

از آنجا که صلح فراگیر بین اعراب و اسرائیل، بخش محوری طرح خاورمیانه بزرگ به شمار می‌رود، بنابراین، آمریکا مقابله با نفوذ ایران را به گونه‌ای پیچیده به امضای پیمان صلح اعراب و اسرائیل مربوط کرده است.

معمولا ادامه نزاع بین اسرائیل و فلسطینی‌ها، زمینه اصلی نفوذ ایران در بخشی از خاورمیانه تلقی می‌شود و از همین رو، تصور بر این است که با امضای پیمان صلح بین فلسطینی‌ها و دولت عبری، زمینه‌های نفوذ ایران در خاورمیانه نیز از بین می‌رود.

بدین ترتیب، پیام آمریکا به کشورهای عرب این است که دنیای غرب هم مانند شما از نفوذ ایران در خاورمیانه بیمناک است، اما اگر می‌خواهید این نفوذ کاهش یابد یا قطع شود، در جهت به نتیجه رسیدن مذاکرات صلح و انعطاف بیشتر در مقابل اسرائیل تلاش کنید.

مطالب مرتبط