نود سال پس از پایان جنگ اول جهانی

مراسم بزرگداشت در استرالیا
Image caption مراسم سالگرد خاتمه جنگ در بسیاری از کشورهای جهان برگزار شده است

مراسم سالگرد پایان جنگ اول جهانی در بسیاری از کشورهای اروپایی و سایر نقاط جهان برگزار شده است.

روز سه شنبه، 11 نوامبر (21 آبان) مصادف با نودمین سالگرد اعلام ترک مخاصمات در جنگ جهانی اول است که در ژوئن سال 1914 آغاز شد و با شکست آلمان و متحدان آن کشور از جمله امپراتوری اتریش و مجار و امپراتوری عثمانی در برابر بریتانیا، فرانسه، روسیه تزاری، آمریکا و متحدان آنها خاتمه یافت.

جنگ اول جهانی از پرتلفات ترین جنگ های تاریخ به شمار می رود و شمار کشته شدگان آن را بیش از بیست میلیون نظامی و غیرنظامی از کشورهای مختلف برآورد کرده اند.

در طول چهار سال ادامه این جنگ، بیش از شصت میلیون تن از اتباع کشورهای درگیر به خدمت نظام فراخوانده شدند و در صحنه های جنگ مشارکت کردند.

مورخان نظامی گفته اند که اگرچه جنگ اول در حالی آغاز شد که روش های نظامی با شیوه های چندین دهه پیش از آن تغییری اساسی نکرده بود، اما در پایان جنگ، تحولاتی چشمگیر در این زمینه دیده می شد که از آن جمله می توان به استفاده از هواپیما در عملیات اکتشافی، تهاجمی و دفاعی و اختراع و کاربرد تانک در عملیات زمینی اشاره کرد.

همچنین، در جنگ اول جهانی برای نخستین بار درگیری نظامی بر شهرها و مناطق غیر نظامی دور از خط نبرد نیز تاثیر گذاشت و آتشباری توپخانه دوربرد و بمباران هوایی تلفات و خسارات سنگینی را در شهرها و روستاهای دور از جبهه نبرد به بار آورد.

مراسم نودمین سالگرد خاتمه جنگ اول جهانی در حالی برگزار می شود که تنها معدودی از کسانی که در آن جنگ شرکت داشتند هنوز زنده هستند.

در بریتانیا، سه بازمانده این جنگ، که هر سه بیش از یکصد سال سن دارند، در مراسم بزرگداشت کشته شدگان جنگ در این کشور حضور یافتند.

از جمله مراسم مفصلی که امسال به مناسبت سالگرد خاتمه جنگ اول برگزار می شود حضور مقامات ارشد فرانسه و چند کشور دیگر در محلی به نام وردون در شمال شرق فرانسه بوده است.

این محل شاهد یکی از سنگین ترین و طولانی ترین نبردهای جنگ اول جهانی بین نیروهای آلمانی و فرانسوی بود که هشت ماه ادامه داشت و تلفات سنگینی به هر دو طرف وارد ساخت.

نیکولا سارکوزی، رئیس جمهوری فرانسه، و پرنس چارلز، ولیعهد بریتانیا، از جمله شرکت کنندگان در مراسم بزرگداشت خاتمه جنگ اول در وردون هستند.

جنگ سرنوشت ساز

جنگ اول جهانی نه تنها به دلیل شمار کشورهای شرکت کننده و دامنه جغرافیایی درگیری، بلکه به خاطر تاثیری که در تاریخ سیاسی جهان باقی گذاشت واقعه ای پر اهمیت محسوب می شود.

Image caption جنگ اول از خونین ترین درگیریهای نظامی در تاریخ جهان بوده است

در سال 1917، رژیم روسیه تزاری، که به عنوان متحد بریتانیا و فرانسه در جنگ شرکت کرد و متحمل شکست های سنگینی در برابر نیروهای آلمانی شده بود، در اثر یک انقلاب سقوط کرد و جای خود را به یک نظام کمونیستی داد که زمینه تاسیس اتحاد جماهیر شوروی را، به عنوان یک قطب مهم ایدئولوژیک در چندین دهه بعد، فراهم ساخت.

ظهور اتحاد شوروی و تغییر در نحوه رقابت قدرت های بزرگ در سطح جهانی، برای چندین دهه بر شرایط و سرنوشت بسیاری از کشورها، از جمله ایران تاثیراتی عمیق داشت.

جنگ اول همچنین فروپاشی و تجزیه امپراتوری عثمانی و تاسیس جمهوری ترکیه را در پی آورد و باعث شد تا بخش های وسیعی از مستعمرات این امپراتوری در اختیار فرانسه و بریتانیا قرار گیرد و حوزه نفوذ این کشورها را نیز گسترش دهد.

با پایان جنگ، حکومت سلسله هابسبورگ بر امپراتوری اتریش و مجارستان از میان رفت و این امپراتوری نیز به چند کشور از جمله اتریش، مجارستان و چکسلواکی تجزیه شد.

اگرچه رقابت بین قدرت های بزرگ اروپایی به خصوص بر سر تصاحب نقاط مختلف جهان و گسترش حوزه نفوذ آنها زمینه بروز درگیری بین آنها را از اوایل قرن بیستم فراهم ساخته بود، اما آتش جنگ با ترور ولیعهد امپراتوری اتریش و مجارستان در ژوئن سال 1914 افروخته شد که به دست یکی از اعضای جوان یک گروه ملیگرای بوسنیایی در شهر سارایوو به قتل رسید.

این ترور به اقدامات تلافی جویانه اتریش علیه کشور صربستان و سپس، واکنش کشورهای متحد هر یک از این دو کشور و سرانجام، درگیری نظامی گسترده در اروپا منجر شد.

در یک سوی این درگیری، بریتانیا، فرانسه، روسیه و متحدان آنها وارد جنگ شدند که بعدا آمریکا نیز به این گروه ملحق شد، و در سوی دیگر، آلمان، اتریش و مجارستان، امپراتوری عثمانی و متحدان آنها قرار داشتند.

در عین حال، دامنه این جنگ و آثار آن به مراتب از گستره کشورهای اصلی درگیر فراتر رفت و در پایان جنگ، اکثر کشورهای اروپایی به نحوی در عملیات نظامی مشارکت کرده بودند در حالیکه حوزه های نفوذ قدرت های بزرگ در بسیاری دیگر از نقاط جهان نیز تغییر یافته بود.

این جنگ باعث خسارات وسیع به بنیه اقتصادی و تغییرات عمده ای در بافت اجتماعی کشورهای اروپایی شد و به گفته برخی تاریخشناسان، زمینه ظهور ایالات متحده را به عنوان یک قدرت عمده اقتصادی و نظامی در جهان فراهم آورد.

درگیری نظامی در جنگ اول جهانی با توافقنامه ترک مخاصمات با آلمان در روز 11 نوامبر سال 1918 به پایان رسید و در ماه ژوئن سال 1919، معاهده صلح به شکل پیمان ورسای بین دو طرف جنگ رسما به امضا رسید.

این معاهده، شرایط سختگیرانه ای را برای طرف شکست خورده جنگ در نظر می گرفت و به خصوص آلمان را به پرداخت غرامتی سنگین به فرانسه و خودداری از ساخت ارتشی نیرومند ملزم می ساخت.

به گفته برخی مورخان، امضای معاهده ورسای و ناخرسندی شدید ملیگرایان آلمانی از آن یکی از عوامل ظهور هیتلر و بروز جنگ دوم جهانی بود.

مطالب مرتبط