تنش هند و پاکستان: جنگ چهارم؟

هتل تاج، در بمبئی

در حالیکه تنشها میان هند و پاکستان در حال افزایش است، یوسف رضا گیلانی، نخست وزیر پاکستان رهبران سیاسی این کشور را فرا خوانده تا در مورد یک سیاست ملی در برابر هند تصمیم بگیرند.

پاکستان حملات بمبئی را "اقدام وحشیانه تروریسم" خوانده و هر گونه دست داشتن در این حملات را رد کرده است. اما روز یکشنبه یک مقام ارشد وزارت داخله هند گفت شواهدی در دست است که بیشتر عاملان حملات بمبئی، شهروندان پاکستان هستند؛ موضوعی که بالقوه می تواند تلاشهای صلح بین دوکشور را متوقف کند و منجر به مقابله میان این دو همسایه مجهز به تسلیحات هسته ای شود.

حمله بر پارلمان هند، که آن نیز به گروههای تندرو اسلامی مستقر در پاکستان نسبت داده شد، تنشها میان پاکستان و هند را به حدی افزایش داد که دو کشور با اعزام گسترده نیروهای خود در دوطرف مرز، تا آستانهء جنگ چهارم پیش رفتند.

پاکستان، نگران از آنکه حملات بمبئی بار دیگر منجر به تغییر آرایش نظامی هند در اطراف مرز با پاکستان شود، هشدار داده که به مقابله به مثل دست خواهد زد. محمود قریشی وزیر خارجه پاکستان گفت اسلام آباد در صورت جدی تر شدن تنشها، سربازان خود را از مناطق قبایلی پاکستان فراخوانده و در مرز شرقی خود با هند مستقر خواهد ساخت.

از سوی دیگر، دولت هند که با انتخابات عمومی در اوایل سال آینده میلادی روبروست، تحت فشار شدیدی از سوی مردم این کشور و احزاب مخالف برای پاسخ دادن به حملات بمبئی ست. این فشارها با ناکامی دولت هند در توضیح موجه چگونگی رخ دادن این حملات بر شهری که مرکز اقتصادی و فرهنگی هند محسوب می شود، گسترش یافته است. اما ادامه چنین فشارهایی ممکن است هند را وادارد تا برای کسب اعتماد و حمایت مردم این کشور، به نوعی نمایش نظامی بر ضد پاکستان دست بزند.

تاثیر حملات بمبئی بر جنگ بر ضد ترور

کارشناسان، بر این باورند که این تهدید پاکستان در واقع متوجه امریکا ناتو و جامعه جهانی است که نبرد سربازان آنها در افغانستان بر ضد طالبان هم اکنون با دشواریهایی جدی روبروست. و تغییر موضع حدود یکصد هزار سرباز پاکستانی از مناطق قبایلی به مرز این کشور با هند، می تواند جنگ بر ضد ترور را به شدت تضعیف کرده و نیروهای خارجی مستقر در افغانستان، با چالشی بسیار جدی تر و وضعیتی دشوارتر از قبل در جنگ بر ضد شورشیان روبرو کند. این هشدار پاکستان، به روشنی تاثیر حملات بمبئی را در سطح بین المللی نشان می دهد و هدف از آن احتمالا تشویق امریکا و متحدانش به جلوگیری از پاسخ تحریک آمیز هند در برابر پاکستان است. امریکا و متحدانش اکنون با وضعیت دشواری در حمایت از تلاشهای هند برای تحقیقات عاملان حمله بمبئی و حفظ پشتیبانی متحد اصلی خود در جنگ بر ضد ترور، یعنی پاکستان، روبرو هستند.

عاملان حمله بمبئی

اگرچه یک گروه نوبنیاد مستقر در هند که خود را "مجاهدین دکن" مینامد، مسئولیت حملات بمبئی را بر عهده گرفت، اما بسیاری تحلیگران نسبت به توانایی این گروه کوچک اسلامگرا در صورت دادن حملات پیچیده و وسیعی مانند حملات بمبئی شک دارند. با اینحال گزارشهایی نیز منتشر شد حاکی از آن که گروه پاکستانی تندرو "لشکر طیبه" در سازماندهی این حملات دست داشته است. فعالیت لشکر طیبه که با حمایت استخبارات پاکستان، به منظور نبرد در منطقه کشمیر به وجود آمد، در سال 2002، با فشار امریکا ممنوع اعلام شد.

برخی تحلیلگران معتقدند که گروههای تندروی همچون لشکر طیبه ممکن است از گروههای کوچکتر اسلام گرا مانند مجاهدین دکن به عنوان ابزاری برای پیشبرد اهداف خود استفاده کنند.

در همین حال، لغو سفر رئیس استخبارات پاکستان - آی اس آی - که دولت غیر نظامی پاکستان هدف از آن را کمک به هند در انجام تحقیقات حمله بمبئی اعلام کرد، بار دیگر منجر به ایجاد شک در توانایی دولت پاکستان در کنترل این نهاد پر نفوذ جاسوسی شد. آی اس آی بارها متهم شده که از گروههای تندرو اسلامی حمایت میکند در این میان، حامد کرزی رئیس جمهور افغانستان و آصف علی زرداری رئیس جمهور پاکستان در دو تماس تلفنی بر همکاری مشترک در مبارزه بر ضد تروریسم تاکید کرده اند. اما برخی کارشناسان ضعف دولت غیرنظامی پاکستان در کنترل نهاد جاسوسی این کشور، را بزرگترین مانع در راه همکاریهای مشترک منطقه ای در مبارزه بر ضد تندروی اسلامی میدانند.

اهمیت زمانی حملات بمبئی

بعید به نظر می رسد که انتخاب زمان وقوع حملات بمبئی در حالیکه هند و پاکستان در حال بهبود بی سابقه روابط خود بوده اند، تصادفی بوده باشد. رئیس جمهور زرداری هفته گذشته در یک جریان یک کنفرانس ویدیویی در دهلی گفت: "در وجود هر پاکستانی اندکی از هویت هندیست و در هر هر هندی اندکی از هویت پاکستانی"، و افزود که پاکستان هرگز اولین کشوری نخواهد بود که از تسلیحات اتمی خود بر ضد هند استفاده کند.

اما اکنون به نظر می رسد که با وقوع حملات بمبئی که بیش از 190 کشته و 300 مجروح برجای گذاشت، روابط هند و پاکستان وارد مرحله حساسی شده. مرحله ای که بدون درایت و اقدامات سنجیده از سوی دوطرف می تواند به گسترش بحران امنیتی به سراسر منطقه بیانجامد.

مطالب مرتبط