06:23 گرينويچ - جمعه 30 ژانويه 2009 - 11 بهمن 1387

تاثیر نزاع لفظی بر نقش ترکیه در روند صلح

در پی برخورد لفظی رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه با شیمون پرز رئیس جمهور اسرائیل در کنفرانس داووس، آقای اردوغان به روزنامه آمریکایی واشنگتن پست گفته است که پیش از آغاز حمله اسرائیل به نوار غزه، سوریه و دولت عبری به آغاز مذاکرات مستقیم با یکدیگر بسیار نزدیک شده بودند.

ترکیه که نقش میانجی را در مذاکرات غیر مستقیم دمشق - تل‌آویو بازی می‌کرد، از حمله ارتش اسرائیل به نوار غزه به شدت خشمگین شد. با آغاز حمله اسرائیل به نوار غزه، دولت بشار اسد رئیس جمهور سوریه مذاکرات غیر مستقیم با اسرائیل را به حال تعلیق در آورد.

آقای اردوغان پس از حمله اسرائیل به نوار غزه گفته بود که دولت عبری به دلیل این حمله باید "تنبیه" شود.

اظهارات نخست وزیر ترکیه در واکنش به سخنان شیمون پرز در اجلاس داووس را در واقع می‌توان، "تنبیه" مورد نظر آقای اردوغان نسبت به اسرائیل دانست، اظهاراتی که توسط مجری برنامه قطع و سبب خروج قهرآمیز نخست وزیر ترکیه از اجلاس داووس شد.

اقدام نخست وزیر ترکیه و بخصوص سخنان گزنده وی به آقای پرز، با استقبال حماس و متحدانش بخصوص ایران مواجه شده است، اما مقام‌های اسرائیلی ابراز امیدواری کرده‌اند که این حادثه تاثیری بر روابط دو کشور نداشته باشد.

ترکیه از معدود کشورهای مسلمان است که با اسرائیل رابطه دیپلماتیک دارد و در جهت برقراری صلح پایدار بین اسرائیل و همسایگان عربش می‌کوشد.

آقای اردوغان در مصاحبه با واشنگتن پست گفت که دو سال پیش در استانبول میزبان وزیران خارجه اسرائیل و پاکستان بوده، تا زمینه ایجاد رابطه بین دو کشور را فراهم کند. این مساله نشان می‌دهد که ترکیه افزون بر ایفای نقش در جهت استقرار صلح بین اسرائیل با سوریه و فلسطینی‌ها، در پشت پرده برای عادی سازی روابط کشورهای مسلمان با اسرائیل نیز فعال بوده است.

از این جهت، کاملا روشن است که رویکرد ترکیه نسبت به بحران خاورمیانه هیچ شباهتی به رویکرد ایران و گروههای متحد آن در منطقه در برابر اسرائیل ندارد و حتی در جهت خلاف آن حرکت می‌کند، اما ظاهرا ایران و حماس امیدوارند که واکنش شدید آقای اردوغان به جنگ ۲۲ روزه اسرائیل در نوار غزه، به فاصله گرفتن ترکیه از موضع قبلی‌اش در مورد بحران خاورمیانه منجر شود.

تغییر موضع ترکیه در مورد بحران خاورمیانه اما امر بسیار بعیدی به نظر می‌رسد چرا که خشم آقای اردوغان از جنگ اسرائیل در نوار غزه، بیشتر به علت تاثیر "سوئی" است که از نگاه وی بر روند صلح خاورمیانه بر جا گذاشته و بنابراین می‌توان آن را زودگذر نامید.

نقش ترکیه

ترکیه به عنوان کشور مسلمانی که می‌کوشد نقش واسط را بین دنیای اسلام و غرب بازی کند، به امنیت اسرائیل در چارچوب مرزهای قبل از جنگ شش روزه سال ۱۹۶۷ متعهد است گو اینکه به همان میزان نیز از حقوق فلسطینی‌ها برای داشتن کشوری مستقل در سرزمین‌های اشغالی جنگ شش روزه دفاع می‌کند.

این نوع موضع گیری که دولت ترکیه آن را متوازن می‌داند، امکان میانجی‌گری بین اسرائیل و همسایگانش را برای ترکیه فراهم کرده است.

به نظر می‌رسد ترکیه نمی خواهد امکان ایفای چنین نقشی برای خود را به خطر اندازد، از همین رو، آقای اردوغان که ظاهرا "تنبیه" مورد نظر خود را علیه اسرائیل اعمال کرده است، از این پس احتمالا خواهد کوشید تا مانع از بالا گرفتن تشنج بین کشورش و اسرائیل شود. این در حالی است که مقام‌های اسرائیلی نیز به موقعیت ترکیه در جهان اسلام آگاهند و از اینکه این کشور بتواند به عنوان "نماد میانه‌روی" نقش پل ارتباطی بین اسرائیل با کشورهای مسلمان را ایفا کند، بسیار خشنودند.

شیمون پرز پیش از این بارها نوع توسعه و نوسازی سیاسی در ترکیه را الگوی بسیار مناسبی برای کشورهای مسلمان در جهت انتقال از سنت به مدرنیسم دانسته و بخصوص بر تقابل این الگو با الگوی مورد نظر رهبران جمهوری اسلامی تاکید کرده است.

از نظر آقای پرز الگوی ترکیه مظهر میانه‌روی و الگوی ایران مظهر افراط‌گرایی تلقی می‌شود و بر همین اساس، وی و دیگر رهبران اسرائیل، حفظ روابط خود با ترکیه را امری بسیار مهم و استراتژیک ارزیابی می‌کنند.

در هر حال، چنین به نظر می‌رسد که اسرائیل علاقمند است که تشنج ناشی از درگیری لفظی در اجلاس داووس بین پرز و اردوغان هر چه زودتر فراموش شود و ترکیه بار دیگر تلاش خود را برای پیشبرد روند صلح در خاورمیانه از سر گیرد.

شاید به گونه‌ای طنزآمیز، برخورد لفظی آقای اردوغان با شیمون پرز موقعیت ترکیه برای ایفای جدی‌تر نقش میانجی‌گری در روند صلح را افزایش داده باشد، زیرا با استقبالی که کشورها و گروههای مخالف صلح از این حرکت به عمل آوردند، مخالفت با حرکت‌های بعدی ترکیه برای آنها دشوارتر خواهد شد.

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.