ربع قرن آوارگی ساکنان قره باغ علیا

Image caption به گفته مقام های دولت آذربایجان و سازمان ملل متحد از میان جمعیت 8.5 میلیون نفری این ناحیه 570 هزار نفر بیجا شده داخلی (IDP) محسوب می شوند، که یکی از بزرگترین تجمعات بیجا شدگان داخلی در جهان محسوب می شود.

یکی از اعضاء گروهی که در تلاش است بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان بر سر منطقه مورد مناقشه قره باغ علیا در قفقاز موافقت ایجاد کند گفته است اکنون بیش از هر زمان دیگری به ایجاد صلح در این زمینه امیدوار است.

متیو بریزا، دیپلمات آمریکایی گفت دیدار اخیر بین روسای جمهوری آذربایجان و ارمنستان جان تازه ای به مذاکرات صلح داده است.

در این بین یکی از موضوعات اصلی که باید حل شود سرنوشت صدها هزار نفری است که در اثر این مناقشه که به اوایل دهه 90 میلادی باز می گردد بی خانمان شده اند.

اما آن طور که مارتین ونارد خبرنگار بی بی سی از باکو گزارش می دهد بسیاری از این افراد هنوز در مناطق بسیار فقیر و شرایط بد زندگی می کنند.

ذوالفقار آقایف، 30 ساله، می گوید: "پدر، مادر، دو برادر و یک خواهرم به شهر آقدام بازگشتند که دولت در آنجا خانه های جدید برای بی خانمان ها ساخته بود. آنها آنجا زندگی می کنند اما این دهکده جدید بسیار به خط آتش بس نزدیک است و شما می توانید صدای تیراندازی ها را بشنوید. فکر می کنم زندگی کردن در آنجا الان خیلی خطرناک است اما مردم چاره دیگری ندارند و جای دیگری ندارند که به آنجا بروند."

خانواده ذوالفقار وقتی نیروهای ارمنی در سال 1993 به ناحیه آقدام که در مرز قره باغ علیا در جمهوری آذربایجان است پیشروی کردند، از این ناحیه فرار کردند. این خانواده یکی از مجموعه افراد عظیمی بودند که "بیجا شده داخلی" عنوان گرفتند، اما اکنون به محل زندگی خود بازگشته اند.

در سال 1994 آتش بسی میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان به امضاء رسید. هرچند گاه و بیگاه درگیری هایی میان دو طرف در اطراف قره باغ علیا و نواحی اطراف آن که تحت کنترل ارمنستان هستند رخ می داد، اما جامعه بین المللی این منطقه را جزئی از خاک جمهوری آذربایجان می داند.

به گفته مقام های دولت آذربایجان و سازمان ملل متحد از میان جمعیت 8.5 میلیون نفری این ناحیه 570 هزار نفر بیجا شده داخلی (IDP) محسوب می شوند، که یکی از بزرگترین تجمعات بیجا شدگان داخلی در جهان محسوب می شود.

Image caption در باکو 250 مرکز بیجا شدگان وجود دارد که حدود یک سوم بیجا شدگان این کشور را اسکان می دهند.

همچنین بیش از 200 هزار آذری هم به عنوان مهاجران فراری از ارمنستان به جمهوری آذربایجان رفتند و اکثر اقلیت ارمنی جمهوری آذربایجان هم این کشور را ترک کردند.

ذوالفقار و خانواده اش با وجود آنکه در نزدیکی خط آتش بس زندگی می کنند از بسیاری از بیجا شدگان دیگر شرایط بهتری دارند. ذوالفقار در باکو بعنوان مترجم کار می کند.

اما السوار آقایف که برای آژانس پناهندگان سازمان ملل متحد کار می کند توضیح می دهد که مسئله اصلی شرایط زندگی است.

او می گوید: "هفته گذشته من به ناحیه گنجه و گویگله رفتم. در یک مرکز اجتماعی مردم را دیدک با وضع رقت باری زندگی می کردند. در شهر های باکو، سوم قائیت و دیگر نقاطی که بی جا شده ها در شهرک های فنلاندی، در خوابگاه ها و کنار جاده ها زندگی می کنند هم شرایط به همین منوال است. مردم در شرایط غیرقابل تحملی زندگی می کنند."

در باکو 250 مرکز بیجا شدگان وجود دارد که حدود یک سوم بیجا شدگان این کشور را اسکان می دهند. یکی از این مراکز قبلا خوابگاه دانشجویان دانشگاه فنی باکو بود. بسیاری از چهار هزار بیجا شده ساکن آن بیش از 15 سال است که در آنجا زندگی می کنند.

فاصله این مرکز با باکو، که ثروت ناشی از نفت این کشور به اتومبیل ها و فروشگاه های گران قیمت تبدیل شده، بسیار کم است.

Image caption تا وقتی که بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان توافقی صورت نگیرد و این افراد نتوانند بازگردند احتمال چندانی وجود ندارد که وضع بسیاری از آنها بهتر شود.

اما در این مرکز بیجا شدگان که هر خانواده در یک اتاق زندگی می کند، خانواده ها بطور نوبتی از وسایل پخت و پز موجود در راهرو ها استفاده می کنند، و حمام و دستشویی هم به اشتراک گذاشته می شود.

ساختمانها به تعمیرات نیاز فوری دارند و جاده های بیرون آن هم با دکه های چوبی و خراب که از آن بعنوان مغازه استفاده می شود، احاطه شده اند.

بیجا شدگان غالبا برای داشتن دسترسی به خدمات اجتماعی و آموزشی با مشکل مواجه هستند و همانطور که یکی از مسئولان مراکز بیجا شدگان توضیح می دهد بسیاری از آنها خارج از چرخه رسمی اقتصاد زندگی می کنند.

السوار آقایف از آژانس پناهندگان سازمان ملل متحد توضیح می دهد: "حدود 80 درصد مردم در بازار سیاه کار می کنند. گاهی کار پیدا می کنند و گاهی هم هفته ها بیکار هستند. تعداد کسانی که شغل عادی و رسمی دارند بسیار کم است."

بسیاری از بیجاشدگان از نقاطی به ایجا آمده اند که فعالیت غالب کشاورزی بوده و از این رو زندگی در مناطق شهری برای آنها دشوار است.

تازه‌گل، زن بیوه ای که در شهر "فضولی" زندگی می کرد اکنون با سه فرزند بزرگ، یک عروس و یک نوه کوچک خود در یک خوابگاه دانشجویی زندگی می کند و دو تن از فرزندان او دچار معلولیت ذهنی هستند.

او که نوه خود را به پشت کمر بسته به ما نشان می دهد که کجا آشپزی می کند و رختخواب هایشان را در روز کجا جمع می کند.

او می گوید هیچکدام از اعضاء خانواده اش کار نمی کنند و زندگی آنها از دریافت مستمری تامین می شود.

خزر ابراهیم، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری آذربایجان می گوید: "دولت حداکثر سعی خود را برای کمک به بیجا شدگان انجام می دهد. امروز حتی یک اردوگاه موقت مهاجران یا بیجا شدگان نداریم. ما از محل بودجه و پول صندوق نفت برای ساخت خانه های موقت استفاده کرده ایم تا بیجا شدگان را از چادر خارج کنیم. اگر در گذشته به جمهوری آذربایجان می آمدید و به محل اسکان آنها می رفتید، با چادر و اردوگاه های موقت مواجه می شدید."

هدف دولت این است که همه بیجا شدگان آذری بتوانند به مناطقی که در اوایل دهه 90 از آن فرار گرده اند برگردند.

اما تا وقتی که بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان توافقی صورت نگیرد و این افراد نتوانند بازگردند احتمال چندانی وجود ندارد که وضع بسیاری از آنها بهتر شود.