نابوکو؛ رویای جمهوری آذربایجان برای اروپا

در حوالی حوزه گازی شاه دنیز در جمهوری آذربایجان، نیروهای امنیتی در پست های خود قرار گرفته اند.

آنها در برابر حفاظی به طول پانزده کیلومتر به نگهبانی مشغولند، جایی که لوله های انتقال گاز و سکوهای نفتی قرار دارند. پرچم های سبز و زرد شرکت بی پی (بیاند پترولیوم) با باد شدیدی که می وزد، به اهتزاز در آمده است.

می توان تلاش ها برای حفاظت از این مرکز را به خوبی دریافت. اینجا، جایی است که بیشتر ثروت نفتی و گازی جمهوری آذربایجان در آن نهفته است.

مقادیر انبوهی گاز از دریای خزر هر روز استخراج می شود و پس از پالایش از طریق لوله های انتقال نفت و گاز به اروپا فرستاده می شوند.

در سال های آینده، جمهوری آذربایجان و حوزه گازی شاه دنیز نقش مهمی در تامین نیازهای انرژی اروپا به عهده خواهند گرفت.

مناقشه اوکراین و روسیه در اوائل سال جاری میلادی، که منجر به قطع گاز هزاران خانه ار اروپای شرقی در سرمای شدید شد، گاز را به موضوعی داغ بدل کرده است.

شرکت های گاز در کشورهایی چون بلغارستان، مجارستان و اتریش، پشتیبانی مالی خود را از خط لوله جدیدی برای انتقال گاز اعلام کرده اند. این خط لوله نابوکو نام دارد که اگر ساخته شود، می توان از طریق آن گاز بیشتری به غرب صادر کرد.

و این پروژه به احتمال زیاد از شاه دنیز شروع می شود.

اگر نابوکو تائید نهایی شود، این خط لوله رقیبی برای خط لوله "ساوت استریم" روسیه می شود. قرار است نابوکو از سال 2020 سالانه 31 میلیارد متر مکعب گاز صادر کند.

حوزه گازی شاه دنیز در حال حاضر سالانه بیش از هشت میلیارد متر مکعب گاز تولید می کند که بیشتر آن از طریق خط لوله گازی به گرجستان و سپس به ترکیه می رود.

اما بیشتر ثروت جمهوری آذربایجان از نفت تامین می شود.

در باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان که در سی کیلومتری شاه دنیز قرار دارد، با نگاهی به ساختمان های قرن نوزدهمی می توان دید که نفت صد سال پیش چه فایده ای برای این کشور داشت.

برخی از اقتصاددانان برجسته این کشور می گویند با به حداکثر رسیدن تولید نفت نیاز به گوناگونی اقتصادی (حرکت به سمت تنوع بخشی به اقتصاد) ضرورت یافته است.

ووکار بایراموف، رئیس مرکز توسعه اقتصای و اجتماعی می گوید: "جمهوری آذربایجان مشتاق راه افتادن این خط لوله است. راه اندازی آن زمان می برد، شش یا هفت سال و در مورد مسایل مالی هم می توان گفت سرمایه گذاری کافی برای این مساله وجود دارد."

دولت جمهوری آذربایجان کاهش تولیدات نفتی را دلیل اشتیاقش برای راه اندازی این خط لوله گازی نمی داند.

شهمار موسوموف، مدیرعامل صندوق نفت جمهوری آذربایجان می گوید: "نظر شخصی من بر این است که اروپا باید به امر تنوع بخشی در تامین مایحتاج گازی خود علاقمند باشد و از خود در برابر حوادثی که اوائل امسال (قطع گاز روسیه) افتاد مراقبت کند."

این صندوق از سوی دولت برای نظارت بر درآمدهای نفتی و گازی راه اندازی شده است.

بسیاری از دولتمردان جمهوری آذربایجان نسیت به دورنمای نابوکو امیدوارند اما هنوز موانعی بر سر ساخت این خط لوله وجود دارد.

فشارهای روسیه؟

اگر خط لوله گازی نابوکو راه اندازی شود، این خط لوله نه تنها به گاز جمهوری آذربایجان بلکه به گاز آسیای میانه که در حال حاضر محصول خود را به روسیه می فروشند، متکی خواهد بود. در بحران اخیر گازی، روسیه از سوی اوکراین متهم شد که جریان گاز را به سوی این کشور قطع کرده است.

واسیلی ایستراتوف، سفیر روسیه در جمهوری آذربایجان می گوید: "تا جایی که می دانم هیچ تصمیمی در کشورهای آسیای میانه در مورد استفاده از نابوکو برای انتقال گاز به اروپا گرفته نشده است. اگر چنین تصمیمی گرفته شود، حق آنهاست که چنین تصمیم بگیرند."

او در پاسخ به اینکه آیا روسیه بر ترکمنستان و سایر کشورها برای جلوگیری از فروش گاز به کنسرسیوم گازی نابوکو فشار وارد می کند می گوید: "روسیه خریدار این گاز است. این فشار وارد کردن است؟ یا تنها یک رقابت در بازار؟"

حتی اگر ترکمنستان با فروش گاز به نابوکو موافقت کند، انتقال گاز این کشور از راهی به غیر از روسیه به این کنسرسیوم زمان طولانی طلب می کند.

بایراموف، رئیس مرکز توسعه اقتصای و اجتماعی جمهوری آذربایجان مطمئن است که نابوکو راه اندازی خواهد شد اما او در مورد اینکه این خط لوله گازی مانع از مناقشات احتمالی روسیه و اروپا بر سر انرژی می شود چندان اطمینانی ندارد.

او می گوید: "مطمئن نیستم جمهوری آذربایجان بتواند در روابط خود با روسیه و اروپائیان تعادل برقرار کند."

به گفته آقای بایراموف، "اگر نابوکو تائید نشود، حزب حاکم فرصت کمتری برای ادامه روابط خوب با روسیه و اروپا خواهد داشت. روسیه شریک باثباتی نیست و برای اثبات این امر تنها باید نگاهی به بحران اخیر انداخت."

فقر

البته آقای بایراموف می گوید مشکلات به همین جا منتهی نمی شود.

اگر با راه اندازی نابوکو موافقت شود، به باور او شکاف میان فقیر و غنی در جمهوری آذربایجان وسیع تر می شود.

او می گوید بسیاری از درآمدهای ناشی از نفت و گاز نصیب خزانه دولت می شود و چیزی به قشر فقیر کشور نمی رسد.

دولت جمهوری آذربایجان می گوید پانزده درصد مردم این کشور زیر خط فقر زندگی می کنند. برخی اقتصاددانان می گویند آمار بیش از این است و به بیست و پنج درصد می رسد.

برخی روستاهای نه چندان دور از باکو در هفده سال گذشته بدون گاز روزگار گذرانده اند.

نابوکو احتمالا به جمهوری آذربایجان ثروت بیشتری ارزانی خواهد داشت و اروپا نیز از این وضعیت سود خواهد برد اما معلوم نیست مردم فقیر و بی پول این کشور در کل سودی از این وضعیت ببرند.

مطالب مرتبط