شاهدخت سنت‌شکن

Image caption حال برخی معتقدند ازدواج ویکتوریا با مردی معمولی نیز در طول عمر پادشاهی در این کشور موثر است.

طی هفته گذشته، شاهدخت "ویکتوریا"، ولیعهد و جانشین پادشاه سوئد، با اعلام نامزدی خود با "دانیل وستلینگ"، جوانی از میان مردم معمولی سوئد، دیگر اخبار رسانه‌های سوئد را در سایه قرار داده است.

ویکتوریا با دانیل وستلینگ، مربی ورزش خود نامزد شده است. وستلینگ، مردی 35 ساله و ثروتمند است اما اشراف‌زاده نیست. گفته می‌شود همین امر باعث شده آنها برای اعلام تصمیم خود برای ازدواج با یکدیگر، هفت سال صبر کنند.

بر اساس قانون اساسی قدیمی سوئد، خاندان سلطنتی مجبور به ازدواج با اشراف‌زادگان بودند. از اول ژانویه سال 1980، از جمله دو تغییر مهم در بخش قانون جانشینی در سلطنتِ قانون اساسی این کشور شکل گرفت. یکی اینکه در قانون اساسی قدیمی سوئد، تاکید شده بود که ولیعهد سوئد باید مرد باشد. این قانون به این ترتیب تغییر یافت که فرزند اول خانواده سلطنتی، بتواند بدون توجه به جنسیتش، جانشین پادشاه باشد.

دیگر اینکه ضرورت ازدواج خاندان سلطنتی با فردی از طبقه خودشان از میان برداشته شد تا کسی که در انتظار تخت پادشاهی نشسته، بتواند همسر خویش را «انتخاب» کند. در برابر این آزادی اما مانعی گذاشته شد: در سوئد ولیعهد باید اول از شاه و سپس از دولت، اجازه ازدواج با فرد دلخواهش را بگیرد.

"طاهر صدیق"، ژورنالیست و مترجم کتاب "قانون اساسی در سوئد" در این زمینه توضیح می‌دهد: "در ماده 5 قانون جانشینی در سلطنت چنین مطرح شده است که شاهدخت و شاهپور متعلق به خاندان سلطنتی سوئد نباید بدون تائید هیئت وزیران بر مبنای درخواست پادشاه، ازدواج کند. در غیر این صورت، وی حق جانشینی خود و فرزندان و بازماندگان فرزندان خود را از دست خواهد داد."

گفته می‌شود، پادشاه 63 ساله سوئد، "کارل گوستاو شانزدهم"، با ازدواج فرزندش با یک فرد معمولی مخالف بوده. در نتیجه ویکتوریا که 32 ساله است، برای حفظ حق جانشینی خود ناچار به جلب رضایت پدرش و سپس دولت سوئد شده است.

بودن یا نبودن سلطنت

دولت سوئد اگرچه بالاخره روز سه‌شنبه 24 فوریه به درخواست ویکتوریا جواب مثبت داد، اما اعلام این نامزدی این روزها به بحث پیرامون قانون جانشینی در سلطنت و بودن یا نبودن سیستم سلطنتی در سوئد دامن زده است. معتبرترین روزنامه سوئد، DN که یک روزنامه لیبرال است روز پنجشنبه، 25 فوریه با اشاره به قانون جانشینی در سلطنت، و اینکه سیستم پادشاهی روی شانه‌های ویکتوریا سنگینی می‌کند، آن را نه دموکراتیک و نه انسانی خواند؛ چراکه بر اساس آن فردی ناچار می‌شود برای ازدواج با فرد دلخواهش هفت سال صبر کند.

انجمن جمهوری‌خواهان سوئد، نیز ضمن اینکه از پیوستن ده‌ها تن عضو جدید به این انجمن در روزهای اخیر خبر داده است، از جمله نخستین مخالفان خبر مربوط به هزینه جشن عروسی این زوج جوان بود. این انجمن پرسیده است: چرا باید پول مالیات، خرج عروسی ویکتوریا و دانیل بشود؟ سازمان تجارت سوئد سال گذشته تخمین زده است که مراسم ازدواج ویکتوریا بیش از 10 میلیون کرون، هزینه در بر خواهد داشت که با توجه به بحران اقتصادی موجود بیشتر نیز خواهد شد.

برخی نیز معتقدند این ازدواج با توجه به این که خاندان سلطنتی با حمایت زیادی در میان مردم روبه‌رو هستند، می‌تواند روی انتخابات مجلس در سال 2010 تاثیر بگذارد و به موفق شدن دست راستی‌ها بینجامد.

سلطنت و دموکراسی

Image caption پادشاه سوئد، کارل گوستاو شانزدهم ، ملکه سوئد ویکتوریا و نامزدش

برخی از منتقدان سیستم پادشاهی در سوئد، آن را سیستمی غیر دموکراتیک می‌خوانند. "طاهر صدیق"، نیز یکی از کسانی است که قانون جانشینی در سلطنت را که قانونی قدیمی در سوئد به شمار می‌آید، وصله‌‌ای نامناسب براندام قانون اساسی سوئد می‌داند. به عقیده او تضادی بنیادین میان این قانون و مواد مربوط به آزادی‌های پایه‌ای، چه در قانون نظام حکومت و چه در دو قانون مربوط به آزادی بیان دیده می‌شود.

او توضیح می‌دهد: "در سه بخش قانون اساسی سوئد یعنی قانون نظام حکومت، قانون آزادی مطبوعات و قانون آزادی بیان، آزادی باور و عقیده شهروندان سوئد همواره مورد تاکید قرار گرفته است، اما ماده چهارم قانون جانشینی در سلطنت، در تضاد آشکار با آزادی عقیده است. این البته استثنایی است که تنها پادشاه و خاندان سلطنتی را شامل می‌شود. بر اساس این ماده، پادشاه همیشه باید مومن به مذهب ناب انجیلی باشد و شاهپوران و شاهدختان متعلق به خاندان سلطنتی سوئد نیز باید به این مذهب باور داشته باشند. وگرنه از تمام حقوق جانشینی محروم خواهد شد.»

حمایت از خاندان سلطنتی

موازی با جریان مخالف سیستم پادشاهی، یک جریان قوی حمایت از خاندان سلطنتی نیز در سوئد وجود دارد که تا به امروز باعث تداوم سیستم سلطنتی در سوئد شده است. شاید به ددلایلی چون رفتار مردمی خاندان سلطنتی، پیشینه تاریخی این سیستم در کشور، نقش تبلیغاتی‌ آن در جهان، به ویژه در ارتباط با جایزه نوبل و اینکه سیستم سلطنتی در کشورهای اسکاندیناوی، متفاوت با سیستم سلطنتی در استبداد آسیایی است و بیشتر جنبه سمبلیک دارد. حال برخی معتقدند ازدواج ویکتوریا با مردی معمولی نیز در طول عمر پادشاهی در این کشور موثر است.

ازدواج اعضای خاندان سلطنتی سوئد با افرادی معمولی، در طول تاریخ این کشور بارها تکرار شده است. کارل گوستاو شانزدهم، پدر ویکتوریا سال 1976 با سیلویا، ازدواج کرد که زنی معمولی بود و حال دخترش، ویکتوریا، نخستین زن از خاندان سلطنتی سوئد به شمار می‌آید که در این زمینه سنت‌شکنی کرده است. "هرمان لیندکویست"، نویسنده تاریخ سلسله برنادت، معتقد است ازدواج ولیعهد سوئد با مردی معمولی ممکن است سی سال دیگر به عمر سیستم پادشاهی در سوئد بیافزاید. همچنان که ازدواج کارل گوستاو شانزدهم با سیلویا به نوعی باعث 33 سال افزایش عمر پادشاهی در سوئد شده است.

"طاهر صدیق"، که بیش از 40 سال است در سوئد زندگی می‌کند، از زاویه دیگری به این مسئله نگاه می‌کند: "در حکومت مشروطه پادشاهی سوئد، پادشاه با وجود اینکه رسماً رئیس سیستم حکومتی کشور محسوب می‌شود ولی از اختیارات سیاسی برخوردار نیست و فقط نقش تشریفاتی دارد. به همین دلیل می‌توان گفت سیستم پادشاهی در سوئد را عملا خطر بزرگی تهدید نمی‌کند."

وی معتقد است: "در مواد مربوط به نقش پادشاه، در قانون نظام حکومت کنونی نیز این تشریفاتی بودن مقام پادشاهی کاملاً آشکار است. پادشاه هیچ نقش حکومتی ندارد. بنابراین شاید بتوان گفت، چنان‌که حتی بسیاری از مخالفان پادشاهی در سوئد نیز می‌گویند که تعلق اجباری پادشاه و اعضای خاندان سلطنتی به "مذهب ناب انجیلی" اصلی است حاشیه‌ای برای یک مقام حاشیه‌ای فاقد اختیارات حکومتی و از این رو چشم‌پوشی از آن زیان چندانی ندارد." نظرسنجی‌هایی که در روزهای اخیر صورت گرفته، بر نظر این دو نویسنده صحه می‌گذارند: مرکز آمار سوئد «سیفو»، پرسش‌هایی را با 1000 نفر درمیان گذاشته است. 15 درصد از این جمعیت آماری، به‌خاطر ازدواج ویکتوریا و دانیل نظر بهتری نسبت به سیستم پادشاهی پیدا کرده‌اند. 2 درصد بر تعداد مخالفان پادشاهی افزوده شده و 82 درصد هیچ تغییری در نگاه‌شان ایجاد نشده است.

بر اساس این نظر سنجی بیشتر حامیان سیستم پادشاهی در سوئد، زنان بالای 65 سال هستند. بیشترین مخالفان سیستم پادشاهی بین سنین 30 تا 49 سال هستند. این نظرسنجی حاکی است که در کل، 74 درصد جمعیت سوئد خواهان حفظ نظام پادشاهی هستند.

نظرسنجی موسسه Novus Opinion نیز به سفارش تلویزیون ۴ سوئد انجام شده و نشان می‌دهد که از هر 10 نفر، 8 نفر با انتخاب دانیل از سوی ویکتوریا موافق بوده‌اند. این نظرسنجی حاکی است که حدود ۸۳ درصد مردم با ازدواج ویکتوریا با دانیل موافق هستند و تنها ۶ درصد با آن مخالفند.

به این ترتیب به نظر می‌رسد گرایش قوی جمهوری‌خواهی در میان نمایندگان مجلس سوئد، هنوز موفق به ساختن افکار عمومی نشده است. افکار عمومی، هنوز طرفدار سیستم سلطنتی است و گفته می‌شود سیستم جمهوری با ازدواج "ویکتوریا" با "دانیل وستلینگ"، ممکن است همچنان در انتظار بماند.