سابقه و ریشه اختلافات در ایرلند شمالی

Image caption نقاشی دیواری در منطقه باگساید در شهر لندندری در ایرلند شمالی که محل درگیری معروف به 'یکشنبه خونین' بود

ریشه و دلیل اختلافات محلی در ایرلند شمالی هم سیاسی است و هم مذهبی. جنبه سیاسی آن که از قرت نوزدهم از حمایت مادی و معنوی جامعه پرنفوذ ایرلندی تباران در ایالات متحده آمریکا نیز برخوردار بود، پایان دادن به چند قرن استعمار بریتانیا بر تمامی جزیره ایرلند بود.

ریشه مذهبی اختلافات، کاتولیک بودن اکثریت ساکنان بومی جزیره ایرلند بود و به همین دلیل جنگ استقلال ایرلند علیه استعمار بریتانیا، مبارزه با استعمار کلیسای پروتستان انگلستان بر مردم کاتولیک ایرلند نیز نام گرفته بود.

در اوایل قرن بیستم، زمانی که تشکیل جمهوری ایرلند حتمی شده بود، دولت بریتانیا در اقدامی به منظور حمایت از اقلیت پروتستان در ایرلند، بخش شمال خاوری جزیره ایرلند، موسوم به آلستر را که محل اصلی سکونت پروتستان ها بود، تحت نام استان ایرلند شمالی ، ضمیمه پادشاهی متحد بریتانیا کرد.

تاسیس جمهوری ایرلند در 1922 به آرمان یکپارچگی تمامی جزیره ایرلند پایان نداد و شین فین، یکی از حزبهای اصلی در جریان مبارزه برای استقلال و شاخه مسلح آن، ارتش جمهوریخواه ایرلند ( آی-آر- ای) با استناد به قانون اساسی کشور تازه تاسیس جمهوری ایرلند، که یکپارچگی جزیره را هدف نهایی میخواند، به مبارزه سیاسی و مسلحانه خود ادامه داد.

چرا ارتش بریتانیا به ایرلند شمالی اعزام شد؟

با وجود تعهد شین فین و شاخه مسلح آن به ادامه مبارزه، آنچه دامنه اختلافات بین دو جامعه اکثریت پروتستان و اقلیت کاتولیک را گسترده تر و پر تنش تر می کرد شکل و بافت اجتماعی و اقتصادی استان ایرلند شمالی بود که بیشتر روستا نشین و کشاورزی است تا شهر نشین و صنعتی.

تنش های محلی بین ساکنان روستاها و شهرکها کار را از دشنام های لفظی به تهدید های فیزیکی رساند و نهایتا به سنگر بندی و تفکیک فیزیکی محله های پروتستان و کاتولیک نشین منجر شد. همسایه ها از هم جدا شدند، ازدواج بین پروتستان و کاتولیک آماج حمله و انواع اهانت شد و دبستانها و دبیرستانها فرقه ای شدند و کودکان را از همبازی هایشان جدا کرد.

در اواسط دهه 1960 میلادی، ادامه تنش و دشنام و سنگر بندی ها کار را به خصومت فیزیکی و قتل و آدمکشی کشاند.

سرانجام، دولت مرکزی در لندن، تحت عنوان دفاع از جان و مال اقلیت کاتولیک، چند واحد ارتشی به ایرلند شمالی فرستاد.

Image caption جری آدامز، رهبر سیاسی حزب شین فن

جمهوریخواهان کاتولیک، این اقدام دولت مرکزی را بهانه ای برای اشغال مجدد ایرلند شمالی قلمدادکرده و شاخه های مسلح آنها، بویژه ارتش سری جمهوریخواه ایرلند ( آ ر- آی - ای) مستقیما با ارتش درگیر شدند.

از سوی دیگر، پروتستان ها که خواهان ادامه وحدت سیاسی ایرلند شمالی با بریتانیا هستند، بوسیله دو حزب اصلی خود و شاخه های شبه نظامی وابسته به آن، ضمن حمایت از ادامه استقرار ارتش بریتانیا در ایرلند شمالی، مبارزه سیاسی و مسلحانه خود را علیه جمهوریخواهان سازمان دادند.

دولت بریتانیا، مناقشه را تا زمانی که در حد و محدوده ایرلند شمالی بود، با اعزام نیروهای بیشتر ارتش، قابل کنترل می دید. ولی وقتی دامنه مبارزه مسلحانه جمهوریخواهان ایرلند به خاک اصلی بریتانیا، بویژه به لندن رسید، دیدگاه ها عوض شد.

مذاکرات صلح از چه زمانی آغاز شد؟

تعین تاریخی دقیق برای آغاز این مذاکرات مشکل است! به این دلیل که بعدها معلوم شد که در طول دو دهه 1970 و 1980 که آی- آر- ای مبارزه خود را علیه حضور سیاسی و نظامی بریتانیا در ایرلند شمالی به ترور شخصیت های سیاسی و انفجار بمب در خیابان های لندن و شهرهای دیگر بریتانیا گسترش می داد، تماس های محرمانه بین دو طرف جریان داشته است.

بمبگذاری ارتش سری جمهوریخواهان ایرلند در محل اقامت هیات دولت بریتانیا در اکتبر1984، با هدف ترور مارگرت تاچر ، نخست وزیر و وزیران او در جزیان کنفرانس سالانه حزب محافظه کار در شهر ساحلی برایتون، برای بسیاری از مشاوران دولت تردیدی باقی نگذاشت که شکست نظامی جمهوریخواهان در ایرلند شمالی تقریبا غیر ممکن خواهد بود.

از طرف دیگر، رخنه ماموران اطلاعاتی بریتانیا در صفوف شبه نظامیان جمهوریخواه، بیش از پیش توطئه های آنها را نقش بر آب کرده بود.

نهایتا، در اوایل دهه 1990 تماسهای محرمانه ای، در سطح بالاتر، بین دولت در لندن و رهبران شین فین و فرماندهان شاخه مسلح آن انجام گرفت که به برقراری آتش بس موقت و آزاد کردن شماری از زندانیان جمهوریخواه توسط دولت منجر شد.

مشکل دیگر دولت مرکزی، راضی کردن پروتستانهای وحدت طلب به صلح و مذاکره با جمهوریخواهان بود.

در سال 1998 انفجار بمبی بزرگ در مرکز خرید مردم در یک روز تعطیل در شهر کوچک اوما، در ایرلند شمالی که نزدیک به 30 کشته بجای گذاشت، نشان داد که گروه انشعابی جمهوریخواهان مخالفت با مذاکرات صلح قوی و فعال است. یکسال پیش از آن، گروهی از این مخالفان با تشکیل " ارتش جمهوریخواه واقعی" انشعاب خود را از آی- آر- ای اعلام کرده بودند.

و اکنون؟

ولی، بر تمام نیروهای سیاسی اصلی در دو جناح وحدت طلب پروتستان و جمهوریخواهان کاتولیک معلوم شده بود که ادامه 30 سال خصومت و مبارزه مسلحانه مشکل ایرلند شمالی را برطرف نخواهد کرد.

در نخستین سال پس از پیروزی انتخاباتی خود در سال 1997، تونی بلر، نخست وزیر از حزب کارگر، حل این مناقشه را با شرکت دادن شخصیتهای بین المللی در روند مذاکرات عملی دید. با اتکا به طرح سناتور جورج میچل از آمریکا که یک سال قبل از آن روندی برای آغاز مذاکرات صلح ارائه کرده بود و تشکیل یک کمیسیون بین المللی برای خلع سلاح تمام نیروهای شبه نظامی در ایرلند شمالی، فعالیت از سر گرفته شد.

سرانجام در روز جمعه 10 آوریل 1998 موافقتنامه موسوم به "جمعه نیک" در بلفاست، مرکز ایرلند شمالی امضاء شد که نه تنها آرامشی کلی را به این استان باز گرداند بلکه به تشکیل دولتی ائتلافی بین دشمنان سیاسی-مذهبی دیرینه در این بخش از جزیره ایرلند نیز منجر شد که تا یکسال پیش از آن تصورش هم دشوار بود.

روند این همکاری سیاسی عاری از مشکل و بحران نبوده، ولی برای اکثریت قریب به اتفاق مردم ایرلند شمالی موافقت نامه جمعه نیک، پس از 30 سال ستیزه جویی سیاسی و مذهبی در جامعه ای کوچک و بیشتر روستانشین، آرامشی به ارمغان آورده است که حاصل آن احیاء فعالیت اقتصادی و دوباره فعال شدن صنعت گردشگری در این استان است.

البته، برای افرادی که هم چنان هدف رهبران یک قرن پیش انقلاب ایرلند علیه استعمار بریتانیا را دنبال می کنند، مبارزه مسلحانه برای یکپارچگی ایرلند باید ادامه ادامه یابد. ولی در 10 سال گذشته، بیشتر مردم ایرلند شمالی نشان داده اند که دوران دشمنی و مبارزه مسلحانه سپری شده است.

مطالب مرتبط