تركيه در لبنان هم نقش آفرين مي‌شود؟

میشل سلیمان رئیس جمهور لبنان پس از ورود به ترکیه، با عبدالله گل همتای ترک خود در آنکارا دیدار و گفتگو کرد. آقای سلیمان که برای سفری دو روزه به ترکیه رفته است، قرار است با رئیس مجلس و نخست وزیر ترکیه نیز دیدار کند.

هدف از سفر میشل سلیمان به آنکارا که نخستین سفر یک رئیس جمهور لبنان به ترکیه پس از چندین دهه به شمار می‌رود، گسترش روابط دو جانبه اعلام شده است. ترکیه بخشی از نیروی حافظ صلح سازمان ملل در جنوب لبنان موسوم به یونیفیل را تامین کرده و به همین علت در حفظ ثبات و امنیت لبنان سهیم شده است.

رسانه‌های لبنان اخیرا گزارش داده‌اند که بین فرماندهان یونیفیل با ژنرال‌های ارتش اسرائیل و لبنان دیداری صورت گرفته است که هدف از آن ایجاد هماهنگی برای عقب نشینی ارتش اسرائیل از بخش شمالی روستای قجر در جنوب لبنان است. ارتش اسرائیل در سال ۲۰۰۰ میلادی از بخش شمالی روستای قجر عقب نشینی کرد، اما در جنگ ۳۳ روزه سال ۲۰۰۶ آن را دوباره به اشغال خود در آورد.

به گزارش مطبوعات لبنان، جفری فیلتمن سفیر سابق آمریکا در بیروت که اکنون در دولت باراک اوباما به عنوان جانشین دستیار وزیر خارجه در امور خاورمیانه منصوب شده است، وعده داده است که به عنوان هدیه‌ای به فواد سینیوره نخست وزیر لبنان، دولت اسرائیل را به عقب نشینی از روستای قجر متقاعد کند.

آمریکا و متحدان آن در خاورمیانه تلاش می‌کنند که موقعیت ائتلاف ۱۴ مارس (گروههای لبنانی مخالف سوریه) را در انتخابات پارلمانی خرداد ماه آینده تقویت کنند و خروج احتمالی ارتش اسرائیل از روستای قجر نیز می تواند به همین معنا تفسیر شود. به نظر می‌رسد که سفر آقای سلیمان به آنکارا به نقش ترکیه در یونیفیل و کمک آن کشور به عملی شدن عقب نشینی ارتش اسرائیل از روستای قجر بی ارتباط نباشد.

در واقع، در حالی که ائتلاف ۱۴ مارس نسبت به نقش سوریه و ایران در لبنان حساس است و ائتلاف ۸ مارس (گروههای لبنانی موافق سوریه) نیز به نوبه خود حساسیت مشابهی نسبت به نقش مصر و عربستان سعودی و اردن در لبنان دارد، ترکیه تنها کشور مسلمان منطقه است که هر دو جناح رقیب با آن روابط مسالمت‌آمیزی دارند.

هر چند که جهت گیری کلی سیاست ترکیه در خاورمیانه همسوی با سیاست آمریکا و متحدان آن است، اما دولت رجب طیب اردوغان تاکتیک‌هایی در پیش گرفته است که طرف‌های مخالف سیاست آمریکا در منطقه نیز آن را بیشتر به بی‌طرفی می‌شناسند. در حقیقت، همین موقعیت بود که امکان میانجی‌گری ترکیه بین سوریه و اسرائیل را فراهم کرد و باعث شد که این دو کشور چهار دور مذاکره غیر مستقیم در آنکارا برگزار کنند.

به نظر می‌رسد که حتی جدال لفظی و بی‌سابقه چند ماه پیش آقای اردوغان با شیمون پرز رئیس جمهور اسرائیل در جریان کنفرانس داووس نیز بر موقعیت خاص ترکیه در بین اسرائیلی‌ها تاثیر نگذاشته و فقط به اعتبار بیشتر آن در بین گروهها و کشورهای مخالف اسرائیل در منطقه منجر شده است، نکته‌ای که کار میانجیگری را آسانتر می‌کند.

با این پیشینه، ترکیه علاقمند است که بار دیگر نقش میانجی‌گرانه خود را برای پیشبرد صلح در خاورمیانه باز یابد و این میانجی‌گری این بار ممکن است بین لبنان و اسرائیل باشد. رسانه‌های نزدیک به دولت آقای سینیوره اخیرا گزارش داد‌ه‌اند که ترکیه تمایل خود را برای کمک به آغاز مذاکرات غیر مستقیم بیروت - تل‌آویو به اطلاع رهبران لبنان رسانده است و قرار است در جریان دیدار میشل سلیمان از آنکارا این موضوع مورد بررسی قرار گیرد.

دولت لبنان خواهان حل اختلافات مرزی خود با اسرائیل از طریق اجرای قطعنامه ۱۰۷۱ است، اما بیشتر به علت مشکلات داخلی ناشی از مخالفت ائتلاف ۸ مارس، نمی خواهد با اسرائیل وارد مذاکره شود. با این حال، عقب نشینی احتمالی اسرائیل از روستای قجر به نوعی هماهنگی با دولت لبنان از طریق یونیفیل نیازمند است و به نظر نمی‌رسد که بدون نوعی هماهنگی دولت نتانیاهو تخلیه روستای مذکور را عملی کند.

بر این اساس به نظر می‌رسد که ترکیه مایل است وظیفه هماهنگی بین اسرائیل و لبنان را به منظور فراهم کردن زمینه عقب نشینی از روستای قجر به عهده گیرد و آقای سلیمان هم این ایده را رد نمی کند. قاعدتا میانجی‌گری احتمالی ترکیه بین لبنان و اسرائیل نمی‌تواند با مخالفت جدی ائتلاف ۸ مارس روبرو شود چرا که این ائتلاف، پیش از این با نقش آنکارا در مذاکرات غیر مستقیم دمشق - تل‌آویو کنار آمده است.

در مجموع چنین به نظر می‌رسد که ترکیه و لبنان نمی‌خواهند که روزنه‌های صلح با اسرائیل به کلی مسدود شود، چرا که چنین اتفاقی از نظر آنان منجر به تقویت جریان‌های تندرو از جمله در داخل لبنان می‌شود. برای تحقق این هدف، ظاهرا آقای سلیمان حاضر به درجه‌ای از ریسک سیاسی است، همانطور که در جریان اجلاس جمعی از سران عرب در دوحه، وی با لحنی صریح و قاطع با پیشنهاد مربوط به کنار گذاشتن طرح صلح عربی از دستور کار اتحادیه عرب مخالفت کرد.

مطالب مرتبط