زندانی تاجیک گوانتانامو از بازگشت به وطن بیم دارد

عمر عبدالله یف، یک شهروند تاجیکستان که در زندان گوانتانامو به سر می برد، از مقام های دادگستری آمریکا خواسته است که او را به کشورش مسترد نکنند.

نشریه "مایامی هرالد" روز چهارشنبه، 7 ژوئیه، در گزارشی از قول وکیل مدافع آقای عبدالله یف نوشته است که وی از بازگشت به تاجیکستان به شدت بیم دارد.

Image caption زندانی تاجیک از بازگشت به وطن بیم دارد

باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا، در دومین روز به قدرت رسیدنش دستور تعطیل کردن زندان گوانتانامو را داد و بر اساس این طرح، اتباع بسیاری از کشورها که در این زندان به سر می برند، باید تا اواخر امسال به کشورهایشان تحویل داده شوند.

ولی عمر عبدالله یف که طبق گزارش ها آخرین زندانی تاجیک در گوانتانامو بوده است، نسبت به تصمیم هیات منصفه به استرداد وی به تاجیکستان اعتراض کرده است. نام وی در فهرست پنتاگون در باره بازداشتیان گوانتانامو ثبت شده است.

هرچند تصمیم در مورد بازگرداندن آقای عبدالله یف به تاجیکستان ظاهرا اتخاذ شده است، ولی منابع سفارت آمریکا در تاجیکستان می گویند که در این باره هنوز اطلاعی در دست ندارند. منابع وزارت های خارجه، امنیت و کشور تاجیکستان نیز از ابراز نظر در این باره خودداری کردند.

بیم بازگشت به وطن

به گفته وکیل مدافع عمر عبدالله یف، وی در سن 13 سالگی، در زمان جنگ داخلی، تاجیکستان را ترک کرده بود و پس از حملات 11 سپتامبر در پاکستان بازداشت شد.

ماتیو اوهارا، وکیل مدافع آقای عمرف از شیکاگو، به نشریه "مایامی هرالد" گفته است "وی (عبدالله یف) به ما گفت که ترجیح می دهد هفت سال دیگر در گوانتانامو بماند و به تاجیکستان برنگردد."

این حقوقدان آمریکایی که معتقد است موکل او در پی حملات 11 سپتامبر در نیویورک و جنگ علیه تیروریسم در افغانستان به اشتباه بازداشت شده است، اکنون تلاش دارد که از استرداد وی به تاجیکستان جلوگیری کند.

به گفته آقای اوهارا، در اسناد دادگاهی عمر عبدالله یف این ادعا مطرح است که پس از بازداشت وی توسط نیروهای آمریکایی، ماموران امنیتی تاجیکستان با او ملاقاتی انجام داده اند.

طبق این اسناد، ماموران امنیتی تاجیکستان از آقای عبدالله یف خواسته اند که در عوض آزادی به خدمت آنها در آید و در میان گروههای تندرو اسلامی به ماموران پیوسته اطلاع دهد، ولی او این پیشنهاد را رد کرده است و ماموران او را تهدید مجازات کرده اند.

ضمنا، تایید این موضوع که ماموران امنیتی تاجیکستان با آقای عبدالله یف در زمان بازداشتش ملاقات کرده اند یا خیر، دشوار است. پنتاگون در این مورد همواره سکوت اختیار کرده و مقامهای امنیتی تاجیکستان نیز از ابراز نظر در این باره خودداری کردند.

ولی مرکز نیویورک برای حقوق اساسی، یک سازمان مدافع حقوق بشر، گفته است که برخی از شهروندان چین، تاحیکستان، تونیس، اردن و لیبی در گوانتانامو ادعا کرده اند که با ماموران امنیتی کشورشان پس از بازداشت دیدار داشته اند.

نگرانی از شکنجه

هم اکنون هیاتی از مقامات قضایی تحت رهبری وزارت دادگستری آمریکا دستور آزادی و استرداد عمر عبدالله یف به تاجیکستان را صادر کرده است، ولی به نظر می رسد که وی از احتمال شکنجه شدن توسط نیروهای امنیتی تاجیکستان به شدت نگران است.

بر اساس موازین بین المللی، در صورتی که تهدید شکنجه جدی باشد، دولتها باید از استرداد زندانیان به کشور دیگر خودداری کنند. منابع دولت آمریکا نیز می گویند که در چنین شرایطی معمولا اتباع خارجی را به کشورهایشان مسترد نمی کنند، هرچند در گذشته این نگرانی ها وجود داشته که برخی از افراد استرداد شده از گوانتانامو در کشورهایشان مورد اذیت و آزار قرار گرفته اند.

درخواست عمر عبدالله یف برای رد استردادش به تاجیکستان و نگرانی های او در مورد امکان مجازاتش از سوی نهادهای امنیتی در حالی است که سازمانها و گروههای مدافع حقوق بشر از وضع شکنجه در زندانهای تاجیکستان همواره ابراز نگرانی کرده اند.

به گفته پیام فروغی، مسئول حقوق بشر سازمان امنیت و همکاری اروپا در تاجیکستان، مهم ترین نگرانی این است که هیچ سازمان مستقلی به زندانهای تاجیکستان دسترسی ندارد و هرچند موارد شکنجه در این مؤسسات به مشاهده می رسد، ولی ابعاد و اندازه آن روشن نیست.

تاجیکستان تا کنون پیمان و پروتکول اختیاری منع شکنجه را امضا نکرده است.

آقای فروغی در صحبت با بی بی سی گفت: اگر یک شخص زندانی امنیتی یا مظنون امنیتی باشد، چه در داخل تاجیکستان و چه در خارج که قرار است اینجا بیاید، حتما با مشلاتی مواجه خواهد شد. تا آن جایی که ما می دانیم، یکی از این مشکلات این است که افراد تا موقعی که از آنها اعتراف بگیرند، به وکیل مدافع دسترسی ندارند. و اکر وکیل مدافع هم بدهند، باز هم آن شخص با وکیل معمولا ارتباط یک به یک ندارد."

محکومیت بازداشتیان سابق

به گفته این مسئول مرکز سازمان امنیت و همکاری اروپا در دوشنبه، در گذشته اقوام دو تن از بازداشتیان سابق گوانتانامو که بعد از استرداد به تاجیکستان در آن کشور زندانی شده اند، در باره وضعیت این افراد به این سازمان مراجعه کرده اند.

آقای فروغی گفت "از آن سه نفری که در زندان هستند، اقوام دو نفرشان با ما صحبت کردند و به دفتر ما آمدند، نامه مادرانشان نیز در یکی از روزنامه ها چاپ شد. آنها نیز از مسایل حقوقی قبل از محاکمه در دادگاه و شرایط زندان ها شکوه می کردند."

در ماه فوریه سال 2007 سه تبعه تاجیک که طی چند سال در بازداشتگاه گوانتانامو به سر می بردند، آزاد و به تاجیکستان مسترد شدند. در ماه اوت همان سال دادگاه عالی تاجیکستان مقیط واحدف و رکن الدین شرفف را به جرم عبور غیرمجاز از مرز و مشارکت در نبردها به عنوان زرخرید (مزدور) در افغانستان برای 17 سال روانه زندان کرد.

در ماه مارس سال 2007 دادگاهی در ولایت ختلان، در جنوب تاجیکستان، ابراهیم نصرالدینف، یک بازداشتی دیگر گوانتانامو را که به تاجیکستان مسترد شده بود، برای 23 سال به زندان محکوم کرد. اما از سرنوشت بقیه بازداشتیان سابق گوانتانامو که در بین سالهای 2004 تا 2007 به تاجیکستان مسترد شدند، اطلاع زیادی در دست نیست.