پایان عملیات علیه گروههای مسلح در شرق تاجیکستان

وزارت کشور تاجیکستان از انجام عملیاتی ویژه در ناحیه کوهستانی طویلدره، در شرق این کشور و منطقه ای نزدیک به مرز افغانستان خبر داده است.

محمدالله اسدالله یف، سخنگوی این وزارت خانه گفت که حالا نیروهای دولتی تاجیکستان به محل استقرار دایمی خود بازگشته اند و تنها یک گروه فوری و جستجویی در منطقه باقی مانده است.

گفته می شود در جریان این عملیات که سه ماه ادامه داشت، یازده فرد مسلح و حدود 50 تن دیگر، ازجمله چند تبعه روس، بازداشت شده اند. مقامات پلیس تاجیکستان فعالیت این افراد را با گروههای تروریستی و تندرو در افغانستان و پاکستان ارتباط داده اند.

ارتباط با گروههای "تروریستی"

از جمله افراد کشته شده در یکی از درگیریها در طویلدره میرزا ضیایف، وزیر سابق امور اضطراری و فرمانده مخالفان اسلامی در دوران جنگ داخلی سالهای 1992 و 1997 است که از نفوذ گسترده ای در این منطقه برخوردار بود.

فرد دوم نعمت عزیزف، از فرماندهان دیگر مخالفان پیشین دولت تاجیکستان است. مقامات فعالیت این دو نفر را با جنبش اسلامی ازبگستان، یک گروه مرنبط با طالبان و القاعده ارتباط می دهند و آنها را به کنترل یک مسیر قاچاق مواد مخدر از افغانستان و قرقیزستان از طریق تاجیکستان متهم کرده اند.

Image caption میرزا ضیایف، وزیر سابق امور اضطراری و فرمانده مخالفان اسلامی

به گفته منابع پلیس، در جریان درگیریها در شرق تاجیکستان، در کنار یازده فرد مسلح، یک سرباز وزارت دفاع این کشور نیز کشته شده و چند تن دیگر از نیروهای امنیتی و انتظامی زحمی شده اند.

همچنین شایعات در باره حضور گروههای مسلح در طویلدره به رهبری عبدالله رحیمف، ملقب به "ملا عبدالله" که از فرماندهان سرشناس نیروهای مخالف در دوران جنگ داخلی محسوب می شد، از سه ماه پیش منتشر شده بود.

ولی مقامات تاجیکستان آن زمان این شایعات را رد کردند و کفتند که نیروهای دولتی در منطقه رشت عملیات ضد مواد مخدر موسوم به "کوکنار 2009" را انجام می دهند، هرچند بعدتر از موارد کشته و بازداشت شدن افراد مسلح خبر دادند.

عملیاتی مبهم

به گفته حکمت الله صیف الله زاده، یک تجلیلگر محلی، دولت تاجیکستان آن زمان تلاش می کرد از روند این عملیات اطلاع دقیقی پخش نشود. وی گفت: "به این دلیل تا حال مشخص نیست که در این منطقه چه عملیاتی انجام شد - عملیات علیه تروریسم یا مواد مخدر یا علیه گروههای ناراضی از دولت."

رمضام رحیمف، معاون وزیر کشور تاجیکستان، در یک نشست خبری گفت که در جریان این عملیات کسی از اهالی ملکی آسیب ندیده و آن تنها به منظور "جلوگیری از قاچاق مواد مخدر و مبارزه با جرایم سازمان یافته" صورت گرفته است.

Image caption حکمت الله صیف الله زاده، یک تجلیلگر محلی

از سوی دیگر، عبدالرحیم قهارف، وزیر کشور، در اواخر ماه گذشته در یک نشست مطبوعاتی از بازداشت افرادی در برخی مناطق دیگر تاجیکستان خبر داد که از افغانستان به این کشور عبور کرده بودند و احتمالا با گروهای تروریستی در افغانستان و پاکستان ارتباط دارند.

آقای قهارف نگرانیهای بین المللی در مورد احتمال ورود عناصر طالبان و القاعده از افغانستان و پاکستان به تاجیکستان را، به ویژه در زمان انتخابات ریاست جمهوری افغانستان، تایید کرد.

وی گفت: "برای تروریست ها نیز جان شیرین است. آنها در صورت افزایش فشار به کشورهای آسیای مرکزی پناه می برند." به اعتقاد وی وی، مرز تاجیکستان با افغانستان طولانی و پیچیده است و با توجه به این که حفاظت برخی از مناطق مرزی دشوار است، "شرایط عبور چنین گروه ها" از مرز وجود دارد.

هشدار طالبان

به گفته منابع پلیس، برخی از افراد بازداشت شده که از افغانستان به تاجیکستان عبور کرده بودند، قصد داشتند در قلمرو تاجیکستان اعمال تروریستی انجام دهند. ضمنا، در ماه گذشته در دوشنبه سه انفجار رخ داد که مقامات آنها را "اعمال تروریستی" خواندند.

در این حادثه ها کسی کشته نشد، ولی در انفجار سوم یک افسر پلیس جراحت برداشت. این انفجارها در آستانه و روز برگزاری ملاقات رئیس جمهوری افغانستان، تاجیکستان، پاکستان و روسیه در دوشنبه که در آن مسایل امنیتی در منطقه بررسی شد، رخ داد.

هر چهار کشور که با چالشهای امنیتی کمابیش مسابهی روبرو هستند، تسمیم گرفتند که ر زمینه مبارزه با تروریسم، افراط گرایی و مواد مخدر با هم همکاری کنند.

با توجه به این، برحی کارشناسان نقش عوامل خارجی را نیز در ناآرامیهای طویلدره مؤثر می دانند. از جمله، حکمت الله صیف الله زاده درگیریها در شرق تاجیکستان را به سیاستهای ژئوپلتیکی کشورهای ابرقدرت، مانند روسیه و آمریکا، در منطقه مرتبط می داند.

تاجیکستان و کشورهای دیگر منطقه با ترانزیت کالاهای غیرنظامی آمریکا و ناتو به افغانستان موافقت کرده اند. ولی یکی از رهبران طالبان به نام عبدال واصی معتصم آقا در ماه می به تاجیکستان هشدار داده بود که با آمریکا و ناتو همکاری نکند، وگرنه "با ناامنی و مشکلات دیگر روبرو خواهد شد."

سرکوب ناراضیان

در همین حال، سیم الدین دوستف، کارشناس مسایل سیاسی، معتقد است که حوادث اخیر در شرق تاجیکستان هیچ ارتباطی با گروههای تروریستی ندارد. به باور آقای دوستف، این عملیات علیه گروههای ناراضی از دولت صورت گرفته است.

Image caption سیم الدین دوستف، کارشناس مسایل سیاسی

وی افزود: "نتیجه عملیات در طویلدره تا مدتی به تامین ثبات در کشور کمک خواهد کرد، ولی واقعیت این است که مشکلات تاجیکستان به این حوادث محدود نمی شود."

به گفته آقای دوستف، از زمان جنگ داخلی سالهای 1992 و 1997 به این سو، هفت یا هشت گروه ناراضی در منطقه رشت، در شرق تاجیکستان، باقی مانده اند و رهبران این گروهها با هم پیمان کرده اند که در صورت عملیات نیروهای دولتی علیه آنها، از همدیگر دفاع خواهند کرد.

تاجیکستان که از زمان استقلال یک جنگ داخلی مرگبار را تجربه کرده است، فقیرترین کشور در قلمرو شوروی سابق محسوب می شود. بیش از نیم جمعیت هفت میلیون نفری این کشور زیر خط فقر به سر می برند.

حدود یک و نیم میلیون از مردم تاجیکستان در مهاجرت کاری در روسیه و قزاقستان هستند. تحلیلگران می گویند که فقر و بیکاری و فساد گسترده موجب روی آوردن بسیاری از جوانان تاجیک به گروههای افراط گرا شده و بر شمار ناراضیان نیز افزوده است.

سازمانهای مدافع حقوق بشر تاجیکستان را دولتی خودکامه می دانند که قدرت سیاسی در آن در دست امامعلی رحمان، رئیس جمهوری که از سال 1993 به این سو در سر قدرت است و گروهی ای نزدیکانش تمرکز یافته و فضا برای فعالیت احزاب و گروههای مخالف بشدت محدود است.

این سازمانها همواره از گسترش فساد، موارد زیاد نقض حقوق بشر، محدودیت آزادیهای مدنی و سیاسی و سرکوب مخالفان در این کشور انتقاد می کنند.