معاهدات ژنو شصت ساله شدند

Image caption اسرائیل در غزه خانه های شخصی و اماکن عمومی را به طور گسترده تخریب کرد. حدود 1400 شهروند فلسطینی در این حمله کشته شدند.

امروز، چهارشنبه 21 مرداد ماه (12 اوت)، چهار معاهده موسوم به کنوانسیونهای ژنو شصت ساله می شوند.

سه معاهده اول درخصوص مصونیت امدادگران در میدانهای نبرد و چگونگی رفتار با اسیران جنگی، در حالت اولیه خود بیش از 60 سال عمر دارند، اما 60 سال پیش، در سال 1949 (1328)، مورد تجدید نظر اساسی قرار گرفتند.

معاهده چهارم، در خصوص تعهد طرفهای متخاصم نسبت به محافظت از جان و مال غیر نظامیان در همان سال (1949) تصویب شد و به سه معاهده تجدید نظر شده اضافه شد.

با این که همه دولت ها خود را نسبت به این پیمان ها متعهد می دانند و 194 کشور آنها را امضا و تصویب کرده اند، برخی دولت ها در موارد متعددی، در عمل، آنها را نقض می کنند.

نظارت بر چهار معاهده ژنو بر عهده کمیته بین المللی صلیب سرخ گذاشته شده است و این نهاد می گوید که هنوز قربانیان اصلی مخاصمات مسلحانه غیر نظامیان هستند.

در جنگ جهانی اول (1918-1914)، در قبال هر ده سربازی که در نبرد کشته می شدند یک غیر نظامی نیز جان خود را از دست می داد. در جنگ جهانی دوم (1945-1939)، تعداد نظامیان و غیر نظامیان کشته شده تقریبا برابر بود، اما امروزه بطور متوسط ده غیر نظامی در قبال هر سرباز در مخاصمات مسلحانه کشته می شوند.

کشتار غیر نظامیان و تخریب کورکورانه اموال آنها به موجب حقوق بین الملل ممنوع است و کنوانسیون های ژنو مقرر می دارند که باید برای حفظ جان و اموال غیر نظامیان و حفظ زیرساخت های ضروری برای زندگی آنها، احتیاط های لازم انجام شود.

در سال های اخیر، آمریکا و بریتانیا متهم شده اند که در عراق و افغانستان تعهدات خود را در برابر معاهدات ژنو نقض کرده اند. اسرائیل نیز در سرزمینهای اشغال شده فلسطینی بارها متهم به نقض تعهدات بین المللی خود شده است، و به طرفین درگیر در جنگ روسیه و گرجستان در سال گذشته هم اتهامات مشابهی وارد شده است.

اما تضمین رعایت معاهدات ژنو توسط دولت ها در زمان جنگ کار دشواری است، به خصوص که نقض این تعهدات همواره رد می شوند و صلیب سرخ هم اختیاری قانونی در این زمینه ندارد.

تضمین این تعهدات توسط سازمان ملل متحد و یا دادگاه کیفری بین المللی هم عملا غیر ممکن است. نفوذ دولت های قدرتمند عملا مانع اقدام جدی سازمان ملل متحد می شود و دادگاه کیفری بین المللی، به گفته منتقدان، عملا نقش یک دادگاه منطقه ای آفریقایی را ایفا می کند تا یک دادگاه مقتدر واقعا بین المللی.

دولت آمریکا در دوره جرج بوش، علی رغم انتقادهای بین المللی، به طور یک جانبه گفته بود که معاهدات ژنو در خصوص "جنگ علیه ترور" نافذ نیستند و از رعایت تعهدات قراردادیش خودداری می کرد.

با این حال دولت باراک اوباما با چرخشی سیاسی برای رفع برخی نگرانی ها، گفته است که آمریکا به این معاهدات وفادار خواهد بود.

بدیت ترتیب آمریکا هم به جرگه 193 کشور دیگر جهان بازگشته که خود را به کنوانسیون های ژنو متعهد می دانند. اما مشکل اصلی، تضمین اجرای آنها، پس از 60 سال همچنان باقی است.