حمله به وزیرستان؛ تعلل ارتش چیست؟

بدنبال رشته حملات ستیزه جویان در پاکستان به اهدافی در چند نقطه مختلف این کشور گفته می شود که ارتش پاکستان حملات خود به وزیرستان را بزودی با هدف مقابله با ستیزه جویانی که به گفته مقامات پاکستانی در پس حملات اخیر بوده اند آغاز خواهد کرد.

ارتش پاکستان حمله به وزیرستان را مدتها پیش و در واقع در مراحل آخرین عملیات در ملکند و سوات اعلام کرد و از آن زمان هفته ها می گذرد. دلیل تعلل دولت و ارتش پاکستان به وزیرستان را می توان از چند منظر مورد ملاحظه قرار داد:

اول- جغرافیای سیاسی وزیرستان با سوات متفاوت است. وزیرستان که به ناحیه وزیرستان شمالی و جنوبی تقسیم می شود در منطقه قبیله ای پاکستان و در جنوبی ترین ناحیه این منطقه واقع است. ساختار سیاسی این منطقه در چارچوب ساختار پاکستان دارای تعاریف متفاوتی از دیگر مناطق این کشور است. همین اواخر بود که رییس جمهور پاکستان در اقدامی که آن را می توان قدم اول در راستای یکپارچه شدن این مناطق در ساختار سیاسی کشور تعبیر کرد دستور ایجاد تغییراتی را در قوانین سنتی جزایی-کیفری منطقه و همچنین آزادی فعالیت رسمی و قانونی احزاب قانونی کشور در این منطقه را داد.

به نظر می رسد که ارتش پاکستان در انجام عملیات در این منطقه که اگر بی سابقه نباشد کم سابقه است بایستی جوانب سیاسی مختلف و رایزنیهای سیاسی گوناگونی را که در عمل می تواند زمانبر باشد مد نظر قرار دهد.

دوم- عملیات در ملکند که سوات در آن قرار دارد و حدود ۵ ماه پیش شروع شد به موفقیتهایی دست یافت. در اثر این عملیات وضعیت ستیزه جویان در منطقه بشدت تضعیف شد. صوفی محمد رهبر تحریک نفاذ شریعت محمدی دستگیر شد. داماد او مولانا فضل الله که بدلیل داشتن یک ایستگاه رادیویی (غیر قانونی) اف ام در منطقه که از طریق آن برای مردم سخنرانی می کرد و از رهبران رادیکال و وابسته به تحریک طالبان پاکستان بود «بشدت زخمی» شده است. به نقل از او گفته شده که وی از نیروهای خود خواسته تا برای مدتی به اصطلاح عقب نشینی تاکتیکی بکنند.

در راستای همین عملیات و در چارچوب بزرگتر- تعدادی دیگر از رهبران طالبان از جمله مولوی عمر و مسلم خان که هر دو از سخنگویان طالبان بودند دستگیر شدند و مهمتر از همه اینها شاید کشته شدن بیت الله محسود- رهبر طالبان پاکستان بود.

این وقایع در عمل به مفهوم شکستن کمر طالبان می توانست تعبیر شود و در عمل هم به نظر می رسید که اینطور بوده است. از شدت عملیات ستیزه جویان کاسته شده بود و به نظر می رسید که در صفوف آنها نیز گسستهایی به وجود آمده است و آنها انسجام خود را از دست داده اند.

عده ای از تحلیلگران بر این باورند که این تصور؛ آن گروهی از دولتمردان و نظامیان را در منازعات داخلی که خواهان عدم عملیات مستقیم در وزیرستان بودند در موقعیت بهتری قرار داد که شاید اکنون به مانند سال ۲۰۰۴ میلادی با توجه به عملیات سوات و هواپیماهای بدون سرنشین و البته چند عملیات ایذایی بتوان از موقعیت بهتری برخوردار بود و به توافقاتی با رهبران منطقه ای رسید.

سوم- تعداد زیادی از ستیزه جویان در وزیرستان و بویژه وزیرستان جنوبی که از یک طرف با افغانستان و از طرف دیگر با ایالت سرحد و از سوی دیگر با ایالت بلوچستان هم مرز است مستقر هستند. در بین این ستیزه جویان گفته می شود پیکارجویان غیر بومی نیز وجود دارد.

هرگونه حمله بدون برنامه ریزی شده ارتش به این منطقه که البته زمانبر است -- می تواند در عمل باعث شود که ستیزه جویان به مناطق دیگر عزیمت کنند. اقدامی که اگر در خصوص آن برنامه ریزی نشده باشد بالقوه خطرناک است بویژه اینکه اگر ارتباط ستیزه جویان منطقه با گروههای افراطی در مناطق دیگر بویژه پنجاب و بلوچستان را در این چارچوب ارزیابی کنیم.

چهارم- ارتش پاکستان با برخی از گروههای منطقه هنوز دارای توافقاتی است که اصل آن مبنی بر به اصطلاح ترک مخاصمه با نیروهای دولتی و یا حمله به اهداف پاکستانی است. رسیدن به یک توافق درخصوص این گونه گروهها نیز می تواند به اندازه خود مشکلات زمانی را برای ارتش بوجود آورد.

پنجم- کمک مالی آمریکا به پاکستان به میزان ۱.۵ میلیارد دلار در سال ظرف ۵ سال آینده با واکنشهایی در داخل پاکستان مواجه شده بود به ویژه ارتش این کشور که بندهایی از آن را مغایر با حاکمیت دولت و ارتش و امنیت ملی پاکستان تعبیر کرده بود. ارتش پاکستان اخیرا و پس از جلسه فرماندهان ارشد در اقدامی بسیار کم سابقه در بیانیه پایانی اجلاس خود به این نگرانیها اشاره کرده بود.

از جمله بخشهایی که ظاهرا باعث نگرانی شده بود مربوط بود به اینکه آمریکا برای (ادامه این کمکها) باید تایید کند که پاکستان از گروههای ستیزه جو حمایت نمی کند. و یا بر اساس گزارشها بخشی در سفارت آمریکا در پاکستان بوجود می آید که بر خرج این کمکها نظارت خواهد کرد. مواردی که برخی آن را تعبیر به عدم صداقت دولت و ارتش در مبارزه با ستیزه جویان می کردند.

با رایزنیهای انجام شده در نهایت این بسته کمکهای مالی از سوی باراک اوباما رییس جمهور آمریکا به امضا رسید.

سناتور جان کری از طراحان این بسته کمکهای مالی به پاکستان در اظهاراتی گفت که این بسته به هیچوجه به معنی به مخاطره انداختن منافع پاکستان و یا مدیریت از راه دور فعالیتهای ارتش و یا دولت پاکستان نیست.

ششم- در حالیکه هنوز سخن از حمله به وزیرستان است و تنها عملیات ابتدایی در حال انجام است و به عبارتی حمله اصلی شروع نشده است دهها هزار آواره از این مناطق به سوی مناطق دیگر از جمله دره اسماعیل خان سرازیر شده است. عملیات بدون برنامه ریزی ارتش بالقوه می تواند بحران انسانی در منطقه بوجود آورد.

هنوز مشکل بیجا شدگان در سوات ادامه دارد و انجام یک عملیات دیگر می تواند وضعیت بسیار دشواری را بر دولت پاکستان تحمیل کند.

هفتم - علیرغم این احتمالات که هریک نیاز به زمانبندی خاص خود و در نتیجه طولانی شدن زمان عملیات در وزیرستان دارد- هستند برخی از ناظران مسایل پاکستان که معتقدند پاکستان و در واقع عناصر بسیار قوی بویژه در سازمانهای اطلاعاتی این کشور خواهان انجام عملیات در وزیرستان نیستند.

به گفته این عده انجام عملیات در سوات به آن دلیل انجام شد که موجودیت پاکستان به خطر افتاده بود و حضور ستیزه جویان درحدود ۲۰۰ کیلومتری پایتخت فشار زیادی را بر متولیان امور وارد کرده بود و چاره ای جز حمله به ستیزه جویان نبود.

این ناظران معتقدند که این عناصر که دارای قدرت در رقم زدن خط مشی عملی پاکستان در مقابله با ستیزه جویان هستند- سیاست خارجی پاکستان را اصولا در چارچوب افغانستان و هند ارزیابی می کنند و در این راستا به زعم آنها نزدیکی با ستیزه جویان البته اگر آنها به پاکستان صدمه نزنند می تواند ادامه داشته باشد. و این اقدام میسر نیست بجز از طریق نوعی تعامل و گفتگو با آنها که این خود می تواند باعث نوعی اختلاف نظر در ارتش و دستگاه تصمیم گیری و در نتیجه تعلل حمله به وزیرستان شود.

به هر روی اتفاقات چند روز اخیر و آنچه که روز پنجشنبه ۱۵ اکتبر رخ داد فشار مضاعفی را بر دولت و ارتش این کشور وارد می کند. اقدامات ستیزه جویان بویژه در چند روز اخیر افکار عمومی را مورد تاثیر قرار داد است و از نظر اقتصادی- بازار پاکستان را با مشکلاتی روبرو می کند و به گفته برخی از تحللیگران تعلل هر چه بیشتر ارتش می تواند وضعیت را بیش از پیش پیچیده تر کند.

مطالب مرتبط