پس از شصت سال زندگی و خاطرات جلال طالبانی

داستان زندگی جلال طالبانی، رئیس‌جمهوری عراق در واقع مروری است نه تنها بر تاریخ معاصر کردها، بلکه بر بیش از هفتاد سال تاریخ خاورمیانه و کشورهائی چون ایران، عراق مدرن و ترکیه و روابط این کشورها با قدرتهای خارجی یا، بهتر است گفته شود، نفوذ قدرتهای شرق و غرب در منطقه.

بدون اغراق می‌توان گفت که حتی یک صفحه از تاریخ معاصر کردها، به ویژه کردهای عراق، بدون اشاره به جلال طالبانی نیست. روستازاده ای که در یک خانواده کرد مذهبی به دنیا آمد، به کمونیسم دل بست، شصت سال برای دستیابی به اهداف کردها مبارزه کرد و اکنون بالاترین مقام سیاسی کشوری است که دهه‌ها سیاست سرکوب کردها را در پیش گرفته بود.

آنچه که طالبانی را از سایر فعالان کرد متمایز می‌کند، درک صحیح او از دنیای سیاست و واقع بینی اوست. کمونیستی که پیرو مائوتسه تونگ بود ابائی نداشت که برای رسیدن به هدفش با کمونیست‌های شوروی همکاری کند، برای مبارزه با حکومت عراق از شاه ایران و آیت‌الله‌های پس از او کمک بگیرد، در موقع لازم با حکومت عراق هم کنار بیاید و سرانجام هم با کسب حمایت آمریکا، مهد سرمایه‌داری، اولین رئیس‌جمهوری عراق دموکراتیک شود.

زمانی که طالبانی در مقابل دوربین‌های عکاسی و فیلمبرداری صدام حسین را در آغوش کشید و با او روبوسی کرد، بسیاری از کردها که رئیس‌جمهوری سابق عراق را سلاخ کردها می‌خواندند، او را خائن نامیدند. اما گذشت زمان نشان داد که راهی که طالبانی در آن زمان انتخاب کرد باعث شد که تعداد کمتری از کردها به خاک و خون کشیده شوند و سیاست کجدار و مریز او موثرتر از مبارزه مسلحانه دیگران بود. همین مرد در زمانی که لازم می‌دید دست به اسلحه می‌برد و هیچگونه تلاش میانجیگری او را راضی به دست کشیدن از جنگ نمی‌کرد.

خیلی‌ها این شیوه طالبانی را فرصت طلبانه و ماکیاولی می‌دیدند و می‌بینند. اما اگر معیار موفقیت سیاستمداران و مبارزان سیاسی‌، رسیدن آنها به هدف اعلام شده‌شان باشد، طالبانی یکی از موفق‌ترین سیاستمداران و آزادیخواهان تاریخ معاصر خاورمیانه است. از آن گذشته او نشان داده که برخلاف نمونه‌های زیادی که در سراسر جهان دیده شده، انقلابیون و آزادیخواهان بزرگ می‌توانند سیاستمداران و دولتمردان خوبی هم باشند.

اما پی بردن به زیر و بم زندگی چنین شخصیتی با داشتن دوستان و دشمنان بی‌شمار کار آسانی نیست، به ویژه در منطقه خاور میانه که کمتر می‌توان اظهار نظری بیطرفانه از دهان کسی بیرون کشید. با این همه عرفان قانعی فرد نویسنده جوان و پژوهشگر تاریخ معاصر خطر کرده و در کتاب "پس از شصت سال: زندگی و خاطرات جلال طالبانی" سعی کرده واقعیت‌های زندگی این چریک پیر را روشن کند.

کتاب قانعی فرد حاصل سه سال تحقیق میدانی و سفر به 17 کشور جهان است. در جلد اول آن که در 1100 صفحه از سوی نشر علم در تهران منتشر شده، به 482 منبع فارسی، عربی، کردی و لاتین ارجاع شده و با 76 نفر از شخصیت‌های شناخته شده مصاحبه حضوری انجام گرفته است. اما از همه مهمتر و، شاید بتوان گفت، ستون اصلی کتاب قانعی فرد، گفتگوی مفصل او با جلال طالبانی است که در فرصت‌های متعدد در عراق انجام شده است.

نویسنده در پیش گفتار جلد اول کتاب پس از شصت سال که 33 سال اول زندگی طالبانی از 1933 تا 1966 را در بر می‌گیرد مشکل اصلی خود را چنین تشریح می‌کند: "ترسيم حقيقت زندگی يك شخص و روايت بی حب و بغض از فراز و فرود و پيچيدگی و پيدا و پنهان زندگی هر كسی ، اگر كه خود در قيد حيات و در صحنه فعاليت باشد؛ بسيار مشكل و دشوار است.

آن هم نه تنها بر اساس گفته های او بلكه با سرک كشيدن به آرشيوهاي بی نظم و تورق هزاران صفحه از آرشيو تاريخ معاصر كردها - از تهران تا واشنگتن - و پای صحبت حدود 500 نفر از دوست و دشمن و منتقد و هواخواه - عالم و عامی - نشستن تا شايد بتوان هم استاندارد و اصول زندگی نامه نويسی را رعايت كرد و هم فارغ از چهره پردازی افراطی "اهورايی يا اهريمنی"، به ارائه چهره واقعي فرد پرداخت؛ نه از طالبانی موجودی قدسی و بی عيب ساخت و نه ابليس و پليد؛ نه دروغ و تحريف و قلب واقعيت را نوشت و نه پرداختن به اغراق و مدح یا لب به ذم و توهين گشودن؛ بلكه زندگی را آنگونه كه واقعا زيسته است، با خامه صداقت و بی خدشه نوشتن."

بدون تعارف می‌توان گفت که قانعی‌فرد به این مهم رسیده است. او توانسته بدون آن‌که مسحور شخصیت وِیژه طالبانی شود، فراز و نشیب زندگی او را به نقد بکشد و در گفتگوهائی که با او داشته بارها او را به چالش بکشد. نتیجه این فعالیت داستانی است از زبان طالبانی و دوستان و دشمنانش با نظارت به موقع و لازم قانعی فرد که با تسلطی که بر تاریخ معاصر منطقه دارد توانسته داستان را با زبانی منصفانه و بی‌طرفانه برای خواننده توضیح دهد.

این کتاب، به ویژه جلد اول آن نگاه کاملی است به تاریخ منطقه و چگونه شکل‌گیری کشورهای کوچک در نیمه اول قرن بیستم که تأثیر عمیقی بر تاریخ معاصر جهان داشته است. با خواندن کتاب پس از شصت سال، خواننده درک کاملی از تاریخ معاصر منطقه، سرآغاز قیام‌ها و ناآرامی های محلی، نقش خارجی‌ها در شکل‌گیری سیاسی خاورمیانه و چهره اصلی بازیگران سیاسی منطقه به دست می‌آورد.

"پس از شصت سال" به چهار زبان انگلیسی، فارسی، عربی و کردی و در سه جلد منتشر می‌شود. جلد دوم کتاب قانعی فرد وقایع سال‌های 1967 تا 1988 و جلد سوم آن از 1989 تا 2005 را در بر می‌گیرد.

مطالب مرتبط